(౨.) ఆయుప్పమాణవణ్ణనా

౧౦౨౪. తయోపి జనాతి తయో జనసమూహాతి అధిప్పాయో.

౧౦౨౫. ఆభాతి సోభనా పభా.

౧౦౨౬. కఞ్చనపిణ్డో వియ సస్సిరికా కఞ్చనపిణ్డసస్సిరికా. తత్థ పన సోభనపభాయ కిణ్ణా సుభాకిణ్ణాతి వత్తబ్బే ఆ-కారస్స రస్సత్తం అన్తిమణ-కారస్స హ-కారఞ్చ కత్వా ‘‘సుభకిణ్హా’’తి వుత్తా, అథ పన సుభేన కిణ్ణా సుభకిణ్ణా. పురిమపదేసుపి పరిత్తం సుభం ఏతేసన్తి పరిత్తసుభా, అప్పమాణం సుభం ఏతేసన్తి అప్పమాణసుభాతి సుభ-సద్దేన సమాసో యోజేతబ్బో హోతి.

౧౦౨౭. ఆరమ్మణమనసికారా పుబ్బభాగేన కథితాతి ఝానక్ఖణే తతో పచ్ఛా వా పరిత్తాదికసిణారమ్మణభావనాయ ఆవజ్జనేన చ ఝానస్స ఆరమ్మణమనసికారనానత్తతా న హోతి, పుబ్బభాగభావనాయ పన పుబ్బభాగావజ్జనేన చ హోతీతి అత్థో. పుబ్బభాగభావనాయ వసేన హి ఝానం పరిత్తపథవీకసిణాదీసు తంతదారమ్మణం హోతి, పుబ్బభాగేన తంతంకసిణావజ్జనేన తంతంమనసికారన్తి. ఛన్దాదయో పన అప్పనాక్ఖణేపి విజ్జన్తి. తత్థ పణిధీతి న తణ్హాపత్థనా, అథ ఖో ఛన్దపత్థనావ దట్ఠబ్బా. అధిమోక్ఖో నిచ్ఛయో. అభినీహారో చిత్తప్పవత్తియేవ. యది పన భవఛన్దభవపత్థనాదయో తంతంభవవిసేసనియామకా అధిప్పేతా. ‘‘అప్పనాయపి వట్టన్తీ’’తి ఏతస్స అప్పనాయ పవత్తాయ తతో పచ్ఛాపి వట్టన్తీతి అత్థో దట్ఠబ్బో. సఞ్ఞావిరాగాదీహి పన విసేసియమానం ఆరమ్మణం తథా తథా తత్థ పవత్తో మనసికారో చ భవవిసేసనియామకో పుబ్బభాగోవ వట్టతీతి ‘‘ఆరమ్మణమనసికారా పుబ్బభాగేన కథితా’’తి వుత్తం.

విపులా ఫలాతి విపులసన్తసుఖాయువణ్ణాదిఫలా. సుట్ఠు పస్సన్తి పఞ్ఞాచక్ఖునా మంసదిబ్బచక్ఖూహి చ.

౧౦౨౮. ‘‘యావ న తం పాపకమ్మం బ్యన్తీ హోతీ’’తి (మ. ని. ౩.౨౫౦) వచనతో ‘‘కమ్మమేవ పమాణ’’న్తి ఆహ, అబ్బుదాదిఆయుప్పమాణపరిచ్ఛేదో పన కమ్మవసేనేవ కతోతి అధిప్పాయో.

నిలీయనోకాసస్స అభావాతి సమానజాతికేన అచ్ఛరాగణేన సబ్బదా పరివారియమానస్స కామగుణాకిణ్ణస్స తబ్బిరహితట్ఠానస్స అభావాతి అత్థో.

కిం నియమేతీతి కిం ఝానం ఉపపత్తిం నియమేతీతి అత్థో. నవ బ్రహ్మలోకేతి బ్రహ్మపారిసజ్జాదయో నవపి సోధేత్వా. మత్థకేతి వేహప్ఫలేసూతి అత్థో. సేట్ఠభవా నామాతి తతో పరం అగమనతో ఉత్తమభవాతి అధిప్పాయో. తేనేవ భవసీసానీతి గహితా. ఇమేసు తీసు ఠానేసూతి వేహప్ఫలాదిట్ఠానాని ఏవ సన్ధాయ వుత్తం. వేహప్ఫలతో పన పురిమేసు నవసు నిబ్బత్తఅనాగామీ అరూపధాతుం ఉపపజ్జతీతి కత్వా ‘‘రూపధాతుయా చుతస్స అరూపధాతుం ఉపపజ్జన్తస్స కస్సచి సత్త అనుసయా అనుసేన్తి, కస్సచి పఞ్చ, కస్సచి తయో అనుసేన్తీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౩౧౧) ఇదం వుత్తం, న వేహప్ఫలాదీసు ఉపపన్నం సన్ధాయాతి అయమేత్థ అధిప్పాయో సియా. యం పన వుత్తం ‘‘నవసు బ్రహ్మలోకేసు నిబ్బత్తఅరియసావకానం తత్రూపపత్తియేవ హోతి, న హేట్ఠూపపత్తీ’’తి, ఏతేన హేట్ఠూపపత్తి ఏవ నివారితా, న తేస్వేవ ఉపరూపరి వేహప్ఫలే చ ఉపపత్తి అరూపధాతూపపత్తి చ. ‘‘పఠమజ్ఝానభూమియం నిబ్బత్తో అనాగామీ నవ బ్రహ్మలోకే సోధేత్వా మత్థకే ఠితో పరినిబ్బాతీ’’తి ఇదమ్పి అనుపుబ్బేన ఆరోహన్తం సన్ధాయ వుత్తన్తి న తేన తస్స మత్థకం అప్పత్తస్స అరూపధాతుం ఉపపత్తి నివారితాతి దట్ఠబ్బా.

యో వా అఞ్ఞత్థ తత్థ వా మగ్గం భావేత్వా చవిత్వా తత్థ ఉపపన్నో అవిక్ఖమ్భితరూపరాగో అరియసావకో, తం సన్ధాయ అయం అట్ఠకథా వుత్తా. తేనేవ ‘‘నవసు బ్రహ్మలోకేసు నిబ్బత్తఅరియసావకాన’’న్తి, ‘‘పఠమజ్ఝానభూమియం నిబ్బత్తో అనాగామీ’’తి, ‘‘ఇమేసు తీసు ఠానేసు నిబ్బత్తఅనాగామినో’’తి చ సబ్బత్థ నిబ్బత్తగ్గహణం కతం. తస్స పన యేన తత్థ ఉపపన్నో, తస్మిం రూపరాగే విక్ఖమ్భితే పున భవాభిలాసో న భవిస్సతీతి అరూపరాగుపచ్ఛేదో చ భవిస్సతియేవ. యో పన పుథుజ్జనో తత్థ నిబ్బత్తో అరియమగ్గం భావేత్వా అరూపేహి విక్ఖమ్భితరూపరాగో ఉప్పన్నే మగ్గే నిబ్బత్తభవాదీనవదస్సనవసేన అనివత్తితభవాభిలాసో, తస్స వసేన యమకపాళి పవత్తాతి వా అయమత్థో అధిప్పేతో సియా.

ఆయుప్పమాణవణ్ణనా నిట్ఠితా.