(౧౦.) దసకనిద్దేసవణ్ణనా

౯౭౦. జాలక్ఖిపసంవిధానాదికుసలతాసఙ్కప్పనం ఉపాయచిన్తా, తస్సా మిచ్ఛాభావపటిచ్ఛాదనభావేన పవత్తో తదాకారో మోహో ఉపాయచిన్తావసేన ఉప్పన్నోతి దట్ఠబ్బో. యథాకతే పన పాపే అనాదీనవదస్సనవసేన పవత్తా సఞ్ఞా, సఙ్కప్పో వా పచ్చవేక్ఖణా, తస్సాపి మిచ్ఛాభావపటిచ్ఛాదకం తదాకారం, అనాదీనవదస్సనం వా పచ్చవేక్ఖణాకారేన ఉప్పన్నో మోహోతి. విముత్తసఞ్ఞితాతి అధిమానసమ్పయుత్తం, తిత్థియానం వా అత్తనో దిట్ఠియా విముత్తతాసఞ్జాననం. ‘‘విముత్తోమ్హీ’’తి ఏవం పవత్తో అకుసలచిత్తుప్పాదో మిచ్ఛావిముత్తీతి కేచి వదన్తి. ఫలం వియ విముత్తన్తి గహితే పన దిట్ఠిసమ్పయుత్తచిత్తే దిట్ఠి మిచ్ఛాఞాణం, సమాధి చ మిచ్ఛావిముత్తీతి యుత్తం సియా.

దసకనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తణ్హావిచరితనిద్దేసవణ్ణనా

౯౭౩. సమూహగాహతోతి తణ్హామానదిట్ఠీనం సాధారణగ్గహణతోతి వదన్తి. ‘‘ఇత్థం ఏవం అఞ్ఞథా’’తి పన విసేసం అకత్వా గహణం సమూహగాహోతి దట్ఠబ్బో. అఞ్ఞం ఆకారన్తి పరసన్తానగతం ఆకారం. అత్థీతి సదా సంవిజ్జతీతి అత్థో. సీదతీతి వినస్సతి. సంసయపరివితక్కవసేనాతి ‘‘కిం ను ఖో అహం సియం, న సియ’’న్తి ఏవం పరివితక్కవసేన. పత్థనాకప్పనవసేనాతి ‘‘అపి నామ సాధు పనాహం సియ’’న్తి ఏవం పత్థనాయ కప్పనవసేన.

సుద్ధసీసాతి తణ్హామానదిట్ఠీనం సాధారణసీసా విసేసస్స అనిస్సితత్తా ‘‘సుద్ధసీసా’’తి వుత్తా. తత్థ దిట్ఠిసీసేహి దిట్ఠియా తణ్హా దస్సితా, సీససీసమూలకేహి మానదిట్ఠీహి సయమేవ చాతి ఆహ ‘‘ఏవమేతే…పే… తణ్హా విచరితధమ్మా వేదితబ్బా’’తి. దిట్ఠిమానేసుపి ‘‘తణ్హావిచరితానీ’’తి వచనఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం విప్పయోగీనం దిట్ఠిమానానం తణ్హాయ అవిప్పయోగీనం తంమూలకత్తావ తప్పధానతాయ కతన్తి వేదితబ్బం.

౯౭౪. అవక్కరీతి నిపాతో నానాభావే వత్తతీతి అనానాకరణం అనవక్కరి, తం కత్వా, అవక్కరి వా అకత్వా అనవక్కరి కత్వాతి ఏవం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అవినిబ్భోగం కత్వా’’తి. ‘‘అనవకారిం కరిత్వా’’తి వా పాఠో, తత్థ అవకిరణం విక్ఖేపనం సమూహస్స ఏకదేసానం వినిబ్భుజ్జనం అవకారి, తం అవకారిం వినిబ్భోగం అకత్వా, పఞ్చపి ఖన్ధే సమూహతో ఏకత్తేనేవ గహేత్వా అత్తతో అవినిబ్భుజ్జిత్వా అస్మీతి ఛన్దమానదిట్ఠియో పటిలభతీతి అత్థో. అసితబ్యాభఙ్గితాయాతి దాత్తేన కాజేన చాతి ఏతేన పరిక్ఖారేన, అసితబ్యాభఙ్గీహి లవనవహనకిరియా వా ‘‘అసితబ్యాభఙ్గీ’’తి వుత్తా.

౯౭౬. అవకారిం కరిత్వాతి రూపాదీని అత్తతో వినిబ్భుజ్జిత్వా ఇమినా రూపేన…పే… ఇమినా విఞ్ఞాణేన అస్మీతి ఛన్దం పటిలభతీతి ఏవం సబ్బత్థ ఇమినాతి ఏతస్స అత్తతో అవినిబ్భుత్తేన రూపాదినాతి అత్థో దట్ఠబ్బో. అత్తతో హి అవినిబ్భుత్తాని అబహికతాని అహమిచ్చేవ గహితాని రూపాదీని ఉపాదాయ ఉపగన్త్వా పవత్తా తణ్హా ‘‘అజ్ఝత్తికస్స ఉపాదాయా’’తి వుత్తా, అత్తతో చ వినిబ్భుత్తాని బహికతాని ఉపగన్త్వా పవత్తా ‘‘బాహిరస్స ఉపాదాయా’’తి. ఖగ్గేన వా ఛత్తేన వా అహం నిచ్చోతి అభిమఙ్గలసమ్మతేన ఖగ్గాదినా మమ వినాసో నత్థీతి మఞ్ఞతీతి అత్థో. ఏకేకస్సాతి ఇదం అనాదిమ్హి అనన్తే చ సంసారే ఏకేకస్స అతీతానాగతేసు ఛత్తింసాయపి సమ్భవదస్సనత్థం వుత్తం, ఏకేకస్స వా పుగ్గలస్స యథాలాభవసేనాతి ఇదమ్పి అనిస్సితతణ్హామానదిట్ఠిం కత్వా పుథుజ్జనస్స అద్ధాపచ్చుప్పన్నే కస్సచి సమ్భవదస్సనత్థం.

తణ్హావిచరితనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.