(౧౦.) దసకనిద్దేసో

పఠమబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౦౯. అవిజ్జమానం ఠానం అట్ఠానం, నత్థి ఠానన్తి వా అట్ఠానం. ఏస ‘‘అనవకాసో’’తి ఏత్థాపి నయో. తదత్థనిగమనమత్తమేవ హి ‘‘నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి వచనన్తి. అసుఖే సుఖన్తి దిట్ఠివిపల్లాసోవ ఇధ సుఖతో ఉపగమనస్స ఠానన్తి అధిప్పేతన్తి దస్సేన్తో ‘‘ఏకన్త…పే… అత్తదిట్ఠివసేనా’’తి పధానదిట్ఠిమాహ. భేదానురూపస్స సావనం అనుస్సావనం, భేదానురూపేన వా వచనేన విఞ్ఞాపనం.

లిఙ్గే పరివత్తే చ సో ఏవ ఏకకమ్మనిబ్బత్తితో భవఙ్గప్పబన్ధో జీవితిన్ద్రియప్పబన్ధో చ, నాఞ్ఞోతి ఆహ ‘‘అపి పరివత్తలిఙ్గ’’న్తి. అయం పఞ్హోతి ఞాపనిచ్ఛానిబ్బత్తా కథా.

సఙ్గామచతుక్కం సపత్తవసేన యోజేతబ్బం. సబ్బత్థ చ పురిమం అభిసన్ధిచిత్తం అప్పమాణం, వధకచిత్తం పన తదారమ్మణఞ్చ జీవితిన్ద్రియం ఆనన్తరియానానన్తరియభావే పమాణన్తి దట్ఠబ్బం. పుథుజ్జనస్సేవ తం దిన్నం హోతి. కస్మా? యథా వధకచిత్తం పచ్చుప్పన్నారమ్మణమ్పి జీవితిన్ద్రియప్పబన్ధవిచ్ఛేదనవసేన ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తతి, న ఏవం చాగచేతనా. సా హి చజితబ్బం ఆరమ్మణం కత్వా చజనమత్తమేవ హోతి, అఞ్ఞసకకరణఞ్చ తస్స చజనం, తస్మా యస్స తం సకం కతం, తస్సేవ దిన్నం హోతీతి.

సణ్ఠ…పే… కప్పవినాసేయేవ ముచ్చతీతి ఇదం కప్పట్ఠకథాయ న సమేతి. తత్థ హి అట్ఠకథాయం (కథా. అట్ఠ. ౬౫౪-౬౫౭) వుత్తం ‘‘ఆపాయికోతి ఇదం సుత్తం యం సో ఏకం కప్పం అసీతిభాగే కత్వా తతో ఏకభాగమత్తం కాలం తిట్ఠేయ్య, తం ఆయుకప్పం సన్ధాయ వుత్త’’న్తి. కప్పవినాసేయేవాతి పన ఆయుకప్పవినాసేయేవాతి అత్థే సతి నత్థి విరోధో. ఏత్థ చ సణ్ఠహన్తేతి ఇదం స్వే వినస్సిస్సతీతి వియ అభూతపరికప్పవసేన వుత్తం. ఏకదివసమేవ పచ్చతి తతో పరం కప్పాభావేన ఆయుకప్పస్సపి అభావతోతి అవిరోధతో అత్థయోజనా దట్ఠబ్బా.

పకతత్తోతి అనుక్ఖిత్తో. సమానసంవాసకోతి అపారాజికో.

కిం పన తన్తి యో సో ‘‘నియతో’’తి వుత్తో, తం కిం నియమేతీతి అత్థో. తస్సేవ పన యథాపుచ్ఛితస్స నియతస్స మిచ్ఛత్తసమ్మత్తనియతధమ్మానం వియ సభావతో విజ్జమానతం యథాపుచ్ఛితఞ్చ నియామకహేతుం పటిసేధేత్వా యేన ‘‘నియతో’’తి ‘‘సత్తక్ఖత్తుపరమాదికో’’తి చ వుచ్చతి, తం యథాధిప్పేతకారణం దస్సేతుం ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధేన హీ’’తిఆదిమాహ. జాతస్స కుమారస్స వియ అరియాయ జాతియా జాతస్స నామమత్తమేతం నియతసత్తక్ఖత్తుపరమాదికం, నియతానియతభేదం నామన్తి అత్థో. యది పుబ్బహేతు నియామకో, సోతాపన్నో చ నియతోతి సోతాపత్తిమగ్గతో ఉద్ధం తిణ్ణం మగ్గానం ఉపనిస్సయభావతో పుబ్బహేతుకిచ్చం, తతో పుబ్బే పన పుబ్బహేతుకిచ్చం నత్థీతి సోతాపత్తిమగ్గస్స ఉపనిస్సయాభావో ఆపజ్జతి. యది హి తస్సపి పుబ్బహేతు ఉపనిస్సయో సియా, సో చ నియామకోతి సోతాపత్తిమగ్గుప్పత్తితో పుబ్బే ఏవ నియతో సియా, తఞ్చ అనిట్ఠం, తస్మాస్స పుబ్బహేతునా అహేతుకతా ఆపన్నాతి ఇమమత్థం సన్ధాయాహ ‘‘ఇచ్చస్స అహేతు అప్పచ్చయా నిబ్బత్తిం పాపుణాతీ’’తి.

పటిలద్ధమగ్గో సోతాపత్తిమగ్గో, తేనేవ సత్తక్ఖత్తుపరమాదినియమే సతి సత్తమభవాదితో ఉద్ధం పవత్తనకస్స దుక్ఖస్స మూలభూతా కిలేసా తేనేవ ఖీణాతి ఉపరి తయో మగ్గా అకిచ్చకా హోన్తీతి అత్థో. యది ఉపరి తయో మగ్గా సత్తక్ఖత్తుపరమాదికం నియమేన్తి, తతో చ అఞ్ఞో సోతాపన్నో నత్థీతి సోతాపత్తిమగ్గస్స అకిచ్చకతా నిప్పయోజనతా ఆపజ్జతీతి అత్థో. అథ సక్కాయదిట్ఠాదిప్పహానం దస్సనకిచ్చం, తేసం పహానేన సత్తక్ఖత్తుపరమాదితాయ భవితబ్బం. సా చుపరిమగ్గేహి ఏవ హోతీతి సత్తమభవాదితో ఉద్ధం పవత్తితో తేన వినా వుట్ఠానే సక్కాయదిట్ఠాదిప్పహానేన చ తేన వినా భవితబ్బన్తి ఆహ ‘‘పఠమమగ్గేన చ అనుప్పజ్జిత్వావ కిలేసా ఖేపేతబ్బా హోన్తీ’’తి. న అఞ్ఞో కోచి నియమేతీతి నామకరణనిమిత్తతో విపస్సనాతో అఞ్ఞో కోచి నియామకో నామ నత్థీతి అత్థో. విపస్సనావ నియమేతీతి చ నామకరణనిమిత్తతంయేవ సన్ధాయ వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘ఇతి సమ్మాసమ్బుద్ధేన గహితనామమత్తమేవ త’’న్తి.

న ఉప్పజ్జన్తీతి పన అత్థీతి ‘‘న మే ఆచరియో అత్థి, సదిసో మే న విజ్జతీ’’తిఆదిం (మ. ని. ౧.౨౮౫; ౨.౩౪౧; మహావ. ౧౧; కథా. ౪౦౫) ఇమిస్సా లోకధాతుయా ఠత్వా వదన్తేన భగవతా ‘‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, అత్థేతరహి అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా సమసమా సమ్బోధియన్తి ఏవం పుట్ఠాహం, భన్తే, నోతి వదేయ్య’’న్తి (దీ. ని. ౩.౧౬౧) వత్వా తస్స కారణం దస్సేతుం ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో, యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా’’తి (మ. ని. ౩.౧౨౯) ఇమం సుత్తం దస్సేన్తేన ధమ్మసేనాపతినా చ బుద్ధక్ఖేత్తభూతం ఇమం లోకధాతుం ఠపేత్వా అఞ్ఞత్థ అనుప్పత్తి వుత్తా హోతీతి అధిప్పాయో.

‘‘యో పన భిక్ఖూ’’తిఆదినా వుత్తాని సిక్ఖాపదాని మాతికా, తాయ అన్తరహితాయ నిదానుద్దేససఙ్ఖాతే పాతిమోక్ఖే పబ్బజ్జూపసమ్పదాకమ్మేసు చ సాసనం తిట్ఠతీతి అత్థో. పాతిమోక్ఖే వా అన్తోగధా పబ్బజ్జా ఉపసమ్పదా చ తదుభయాభావే పాతిమోక్ఖాభావతో, తస్మా పాతిమోక్ఖే, తాసు చ సాసనం తిట్ఠతీతి వుత్తం. ఓసక్కితం నామాతి పచ్ఛిమపటివేధసీలభేదద్వయం ఏకతో కత్వా తతో పరం వినట్ఠం నామ హోతీతి అత్థో.

తాతి రస్మియో. కారుఞ్ఞన్తి పరిదేవనకారుఞ్ఞం.

అనచ్ఛరియత్తాతి ద్వీసు ఉప్పజ్జమానేసు అచ్ఛరియత్తాభావదోసతోతి అత్థో. వివాదభావతోతి వివాదాభావత్థం ద్వే న ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో.

ఏకం బుద్ధం ధారేతీతి ఏకబుద్ధధారణీ. ఏతేన ఏవంసభావా ఏతే బుద్ధగుణా, యేన దుతియబుద్ధగుణే ధారేతుం అసమత్థా అయం లోకధాతూతి దస్సేతి. పచ్చయవిసేసనిప్ఫన్నానఞ్హి ధమ్మానం సభావవిసేసో న సక్కా ధారేతున్తి. సమం ఉద్ధం పజ్జతీతి సముపాదికా, ఉదకస్సోపరి సమం గామినీతి అత్థో. ద్విన్నమ్పీతి ద్వేపి, ద్విన్నమ్పి వా సరీరభారం. ఛాదేన్తన్తి రోచయమానం. సకిం భుత్తోవాతి ఏకమ్పి ఆలోపం అజ్ఝోహరిత్వావ మరేయ్యాతి అత్థో.

అతిధమ్మభారేనాతి ధమ్మేన నామ పథవీ తిట్ఠేయ్య, సా కిం తేనేవ చలతీతి అధిప్పాయో. పున థేరో ‘‘రతనం నామ లోకే కుటుమ్బం సన్ధారేన్తం అభిమతఞ్చ లోకేన అత్తనో గరుసభావతాయ సకటభఙ్గస్స కారణం అతిభారభూతం దిట్ఠం. ఏవం ధమ్మో చ హితసుఖవిసేసేహి తంసమఙ్గినం ధారేన్తో అభిమతో చ విఞ్ఞూహి గమ్భీరాప్పమేయ్యభావేన గరుసభావత్తా అతిభారభూతో పథవీచలనస్స కారణం హోతీ’’తి దస్సేన్తో ‘‘ఇధ, మహారాజ, ద్వే సకటా’’తిఆదిమాహ. ఏకస్సాతి ఏకస్మా, ఏకస్స వా సకటస్స రతనం, తస్మా సకటతో గహేత్వాతి అత్థో. ఓసారితన్తి పవేసితం ఆహటం వుత్తన్తి అత్థో.

సభావపకతికాతి అకిత్తిమపకతికాతి అత్థో. కారణమహన్తత్తాతి మహన్తేహి పారమితాకారణేహి బుద్ధగుణానం నిబ్బత్తితోతి వుత్తం హోతి. పథవీఆదయో మహన్తా అత్తనో అత్తనో విసయే ఏకేకావ, ఏవం సమ్మాసమ్బుద్ధోపి మహన్తో అత్తనో విసయే ఏకో ఏవ. కో చ తస్స విసయో? యావతకం ఞేయ్యం, ఏవం ఆకాసో వియ అనన్తవిసయో భగవా ఏకో ఏవ హోతీతి వదన్తో లోకధాత్వన్తరేసుపి దుతియస్స అభావం దస్సేతి.

పుబ్బభాగే ఆయూహనవసేన ఆయూహనసమఙ్గితా సన్నిట్ఠానచేతనావసేన చేతనాసమఙ్గితా చ వేదితబ్బా, సన్తతిఖణవసేన వా. విపాకారహన్తి దుతియభవాదీసు విపచ్చనపకతితం సన్ధాయ వదతి. చలతీతి పరివత్తతి. సునఖేహి వజనసీలో సునఖవాజికో.

పఠమబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౧౦. గతితో అఞ్ఞా గతిసమ్పత్తి నామ నత్థీతి దస్సేన్తో ‘‘సమ్పన్నా గతీ’’తి ఆహ. మహాసుదస్సనాదిసురాజకాలో పఠమకప్పికాదిసుమనుస్సకాలో చ కాలసమ్పత్తి.

ఏకన్తం కుసలస్సేవ ఓకాసోతి ఇదం యదిపి కోచి కాయసుచరితాదిపయోగసమ్పత్తియం ఠితం బాధేయ్య, తం పన బాధనం బాధకస్సేవ ఇస్సాదినిమిత్తేన విపరీతగ్గాహేన జాతం. సా పయోగసమ్పత్తి సభావతో సుఖవిపాకస్సేవ పచ్చయో, న దుక్ఖవిపాకస్సాతి ఇమమత్థం సన్ధాయ వుత్తం. మక్కటో భత్తపుటం బన్ధట్ఠానే ముఞ్చిత్వా భుఞ్జితుం న జానాతి, యత్థ వా తత్థ వా భిన్దిత్వా వినాసేతి, ఏవం అనుపాయఞ్ఞూపి భోగే. సుసానే ఛడ్డేత్వాతిఆదినా ఘాతేత్వా ఛడ్డితస్స వుట్ఠానాభావో వియ అపాయతో వుట్ఠానాభావోతి దస్సేతి.

‘‘పచ్చరీ’’తిపి ఉళుమ్పస్స నామం, తేన ఏత్థ కతా ‘‘మహాపచ్చరీ’’తి వుచ్చతి. ఉదకే మరణం థలే మరణఞ్చ ఏకమేవాతి కస్మా వుత్తం, నను సక్కేన ‘‘సముద్దారక్ఖం కరిస్సామీ’’తి వుత్తన్తి? సచ్చం వుత్తం, జీవితస్స లహుపరివత్తితం పకాసేన్తేహి థేరేహి ఏవం వుత్తం, లహుపరివత్తితాయ జీవితహేతు న గమిస్సామాతి అధిప్పాయో. అథ వా ఉదకేతి నాగదీపం సన్ధాయ వుత్తం, థలేతి జమ్బుదీపం.

థేరో న దేతీతి కథమహం ఏతేన ఞాతో, కేనచి కిఞ్చి ఆచిక్ఖితం సియాతి సఞ్ఞాయ న అదాసి. తేనేవ ‘‘మయమ్పి న జానామా’’తి వుత్తం. అపరస్సాతి అపరస్స భిక్ఖునో పత్తం ఆదాయ…పే… థేరస్స హత్థే ఠపేసీతి యోజనా. అనాయతనేతి నిక్కారణే, అయుత్తే వా నస్సనట్ఠానే. తువం అత్తానం రక్ఖేయ్యాసి, మయం పన మహల్లకత్తా కిం రక్ఖిత్వా కరిస్సామ, మహల్లకత్తా ఏవ చ రక్ఖితుం న సక్ఖిస్సామాతి అధిప్పాయో. అనాగామిత్తా వా థేరో అత్తనా వత్తబ్బం జానిత్వా ఓవదతి.

సమ్మాపయోగస్స గతమగ్గోతి సమ్మాపయోగేన నిప్ఫాదితత్తా తస్స సఞ్జాననకారణన్తి అత్థో.

భూతమత్థం కత్వా అభూతోపమం కథయిస్సతీతి అధిప్పాయో. మనుస్సాతి భణ్డాగారికాదినియుత్తా మనుస్సా మహన్తత్తా సమ్పటిచ్ఛితుం నాసక్ఖింసు.

దుతియబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౧౧. అఞ్చితాతి గతా. పేచ్చాతి పున, మరిత్వాతి వా అత్థో. ఉస్సన్నత్తాతి వితక్కబహులతాయ ఉస్సన్నత్తాతి వదన్తి, సూరతాదీహి వా ఉస్సన్నత్తా. దిబ్బన్తీతి కీళన్తి.

సఞ్జీవకాళసుత్తసఙ్ఘాతరోరువమహారోరువతాపనమహాతాపనఅవీచియో అట్ఠ మహానిరయా. ఏకేకస్స చత్తారి ద్వారాని, ఏకేకస్మిం ద్వారే చత్తారో చత్తారో గూథనిరయాదయోతి ఏవం సోళస ఉస్సదనిరయే వణ్ణయన్తి.

సక్కసుయామాదయో వియ జేట్ఠకదేవరాజా. పజాపతివరుణఈసానాదయో వియ దుతియాదిట్ఠానన్తరకారకో పరిచారకో హుత్వా.

తతియబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౧౨. కప్పోతి ద్వేధాభూతగ్గో. ఏత్థ చ బీజాదిధాతునానత్తవసేన ఖన్ధాదిధాతునానత్తం వేదితబ్బం.

చతుత్థబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చమబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౧౩. అజ్ఝాసయధాతూతి అజ్ఝాసయసభావో. యథా గూథాదీనం ధాతుసభావో ఏసో, యం గూథాదీహేవ సంసన్దతి, ఏవం పుగ్గలానం అజ్ఝాసయస్సేవేస సభావో, యం దుస్సీలాదయో దుస్సీలాదికేహేవ సంసన్దన్తీతి వుత్తం హోతి. భిక్ఖూపి ఆహంసూతి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆహంసు. ఆవుసో ఇమే మనుస్సా ‘‘యథాసభాగేన పరిభుఞ్జథా’’తి వదన్తా అమ్హే సభాగాసభాగే విదిత్వా హీనజ్ఝాసయపణీతజ్ఝాసయతం పరిచ్ఛిన్దిత్వా ధాతుసంయుత్తకమ్మే ఉపనేన్తి తస్స పయోగం దట్ఠుకామాతి అత్థో, ఏవం సభాగవసేనేవ అజ్ఝాసయధాతుపరిచ్ఛిన్దనతో అజ్ఝాసయధాతుసభాగవసేన నియమేతీతి అధిప్పాయో.

పఞ్చమబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛట్ఠబలనిద్దేసవణ్ణనా

చరితన్తి ఇధ దుచ్చరితం సుచరితన్తి వుత్తం. అప్పరజం అక్ఖం ఏతేసన్తి అప్పరజక్ఖాతి అత్థో విభావితో, అప్పరజం అక్ఖిమ్హి ఏతేసన్తి అప్పరజక్ఖాతిపి సద్దత్థో సమ్భవతి. ఏత్థ చ ఆసయజాననాదినా యేహి ఇన్ద్రియేహి పరోపరేహి సత్తా కల్యాణపాపాసయాదికా హోన్తి, తేసం జాననం విభావేతీతి వేదితబ్బం. ఏవఞ్చ కత్వా ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఆసయానుసయఞాణానం విసుం అసాధారణతా, ఇన్ద్రియపరోపరియత్తనానాధిముత్తికతాఞాణానం విసుం బలతా చ సిద్ధా హోతి.

౮౧౫. యదరియాతి యే అరియా. ఆవసింసూతి నిస్సాయ వసింసు. కే పన తే? ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్చఙ్గవిప్పహీనో హోతి ఛళఙ్గసమన్నాగతో ఏకారక్ఖో చతురాపస్సేనో పనుణ్ణపచ్చేకసచ్చో సమవయసట్ఠేసనో అనావిలసఙ్కప్పో పస్సద్ధకాయసఙ్ఖారో సువిముత్తచిత్తో సువిముత్తపఞ్ఞో’’తి (దీ. ని. ౩.౩౪౮; అ. ని. ౧౦.౧౯) ఏవం వుత్తా. ఏతేసు పఞ్చఙ్గవిప్పహీనపచ్చేకసచ్చపనోదనఏసనాసమవయసజ్జనాని ‘‘సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి అధివాసేతి పరివజ్జేతి వినోదేతీ’’తి (మ. ని. ౨.౧౬౮) వుత్తేసు అపస్సేనేసు వినోదనఞ్చ మగ్గకిచ్చానేవ, ఇతరే చ మగ్గేనేవ సమిజ్ఝన్తి. తేనాహ ‘‘ఏతఞ్హి సుత్తం…పే… దీపేతీ’’తి.

౮౧౬. ఆరమ్మణసన్తానానుసయనేసు ఇట్ఠారమ్మణే ఆరమ్మణానుసయనేన అనుసేతి. ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణాతి ఏతేన సమన్తతో వేఠేత్వా వియ ఠితభావేన అనుసయితతం దస్సేతి. భవస్సపి వత్థుకామత్తా, రాగవసేన వా సమానత్తా ‘‘భవరాగానుసయో…పే… సఙ్గహితో’’తి ఆహ.

౮౧౮. ‘‘పణీతాధిముత్తికా తిక్ఖిన్ద్రియా, ఇతరే ముదిన్ద్రియా’’తి ఏవం ఇన్ద్రియవిసేసదస్సనత్థమేవ అధిముత్తిగ్గహణన్తి ఆహ ‘‘తిక్ఖిన్ద్రియముదిన్ద్రియభావదస్సనత్థ’’న్తి.

౮౧౯. పహానక్కమవసేనాతి ఏత్థ పహాతబ్బపజహనక్కమో పహానక్కమోతి దట్ఠబ్బో, యస్స పహానేన భవితబ్బం, తం తేనేవ పహానేన పఠమం వుచ్చతి, తతో అప్పహాతబ్బన్తి అయం వా పహానక్కమో.

౮౨౦. మగ్గస్స ఉపనిస్సయభూతాని ఇన్ద్రియాని ఉపనిస్సయఇన్ద్రియాని.

౮౨౬. నిబ్బుతిఛన్దరహితత్తా అచ్ఛన్దికట్ఠానం పవిట్ఠా. యస్మిం భవఙ్గే పవత్తమానే తంసన్తతియం లోకుత్తరం నిబ్బత్తతి, తం తస్స పాదకం.

ఛట్ఠబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తమబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౨౮. నిద్దాయిత్వాతి కమ్మట్ఠానం మనసి కరోన్తో నిద్దం ఓక్కమిత్వా పటిబుద్ధో సమాపత్తిం సమాపన్నోమ్హీతి అత్థో. నీవరణాదీహి విసుద్ధచిత్తసన్తతి ఏవ చిత్తమఞ్జూసా, సమాధి వా, కమ్మట్ఠానం వా. చిత్తం ఠపేతున్తి సమాపత్తిచిత్తం ఠపేతుం. సఞ్ఞావేదయితానం అపగమో ఏవ అపగమవిమోక్ఖో.

సఞ్ఞామనసికారానం కామాదిదుతియజ్ఝానాదిపక్ఖన్దనాని ‘‘హానభాగియవిసేసభాగియధమ్మా’’తి దస్సితాని, తేహి పన ఝానానం తంసభావతా ధమ్మ-సద్దేన వుత్తా. పగుణభావవోదానం పగుణవోదానం. తదేవ పఠమజ్ఝానాదీహి వుట్ఠహిత్వా దుతియజ్ఝానాదిఅధిగమస్స పచ్చయత్తా ‘‘వుట్ఠానం నామా’’తి వుత్తం. ‘‘వోదానమ్పి వుట్ఠానం, తమ్హా తమ్హా సమాధిమ్హా వుట్ఠానమ్పి వుట్ఠాన’’న్తి ఇమాయ వుట్ఠానపాళియా అసఙ్గహితత్తా నిరోధసమాపత్తియా వుట్ఠానం ‘‘పాళిముత్తకవుట్ఠానం నామా’’తి వుత్తం. యే పన ‘‘నిరోధతో ఫలసమాపత్తియా వుట్ఠాన’’న్తి పాళి నత్థీతి వదేయ్యుం, తే ‘‘నిరోధా వుట్ఠహన్తస్స నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఫలసమాపత్తియా అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో’’తి (పట్ఠా. ౧.౧.౪౧౭) ఇమాయ పాళియా పటిసేధేతబ్బా.

సత్తమబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దసమబలనిద్దేసవణ్ణనా

౮౩౧. రాగాదీహి చేతసో విముత్తిభూతో సమాధి చేతోవిముత్తి. పఞ్ఞావ విముత్తి పఞ్ఞావిముత్తి. కమ్మన్తరవిపాకన్తరమేవాతి కమ్మన్తరస్స విపాకన్తరమేవాతి అత్థో. చేతనాచేతనాసమ్పయుత్తకధమ్మే నిరయాదినిబ్బానగామినిపటిపదాభూతే కమ్మన్తి గహేత్వా ఆహ ‘‘కమ్మపరిచ్ఛేదమేవా’’తి. అప్పేతుం న సక్కోతి అట్ఠమనవమబలాని వియ, తంసదిసం ఇద్ధివిధఞాణం వియ వికుబ్బితుం. ఏతేన దసబలసదిసతఞ్చ వారేతి, ఝానాదిఞాణం వియ వా అప్పేతుం వికుబ్బితుఞ్చ. యదిపి హి ఝానాదిపచ్చవేక్ఖణఞాణం సత్తమబలన్తి తస్స సవితక్కసవిచారతా వుత్తా, తథాపి ఝానాదీహి వినా పచ్చవేక్ఖణా నత్థీతి ఝానాదిసహగతం ఞాణం తదన్తోగధం కత్వా ఏవం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అథ వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం ఝానాదికిచ్చం వియ న సబ్బం బలకిచ్చం కాతుం సక్కోతీతి దస్సేతుం ‘‘తఞ్హి ఝానం హుత్వా అప్పేతుం ఇద్ధి హుత్వా వికుబ్బితుఞ్చ న సక్కోతీ’’తి వుత్తం, న పన కస్సచి బలస్స ఝానఇద్ధిభావతోతి దట్ఠబ్బం.

దసమబలనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఞాణవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.