౩. పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా

౭౪౭. పచ్చయసముప్పన్నఞ్చ అత్థం పచ్చయధమ్మఞ్చాతి వచనేహి హేతాదిపచ్చయసముప్పన్నానం కుసలాకుసలరూపానమ్పి అత్థపరియాయం, హేతాదిపచ్చయభూతానం విపాకకిరియరూపానమ్పి ధమ్మపరియాయఞ్చ దస్సేతి. పటిభానపటిసమ్భిదాయ కామావచరవిపాకారమ్మణతా మహగ్గతారమ్మణతా చ పటిసమ్భిదాఞాణారమ్మణత్తే న యుజ్జతి పటిసమ్భిదాఞాణానం కామావచరలోకుత్తరకుసలేసు కామావచరకిరియాలోకుత్తరవిపాకేసు చ ఉప్పత్తితో. సబ్బఞాణారమ్మణతాయ సతి యుజ్జేయ్య, ‘‘యేన ఞాణేన తాని ఞాణాని జానాతీ’’తి (విభ. ౭౨౬) వచనతో పన న సబ్బఞాణారమ్మణతాతి కథయన్తి. సుత్తన్తభాజనీయే పన ‘‘ఞాణేసు ఞాణం పటిభానపటిసమ్భిదా’’తి అవిసేసేన వుత్తత్తా సబ్బఞాణారమ్మణతా సియా. అభిధమ్మభాజనీయేపి చిత్తుప్పాదవసేన కథనం నిరవసేసకథనన్తి యథాదస్సితవిసయవచనవసేన ‘‘యేన ఞాణేన తాని ఞాణాని జానాతీ’’తి యం వుత్తం, తం అఞ్ఞారమ్మణతం న పటిసేధేతీతి. యథా చ అత్థపటిసమ్భిదావిసయానం న నిరవసేసేన కథనం అభిధమ్మభాజనీయే, ఏవం పటిభానపటిసమ్భిదావిసయస్సపీతి. ఏవం పటిభానపటిసమ్భిదాయ సబ్బఞాణవిసయత్తా ‘‘తిస్సో పటిసమ్భిదా సియా పరిత్తారమ్మణా సియా మహగ్గతారమ్మణా సియా అప్పమాణారమ్మణా’’తి (విభ. ౭౪౯) వుత్తా.

యదిపి ‘‘సియా అత్థపటిసమ్భిదా న మగ్గారమ్మణా’’తి (విభ. ౭౪౯) వచనతో అభిధమ్మభాజనీయే వుత్తపటిసమ్భిదాస్వేవ పఞ్హపుచ్ఛకనయో పవత్తో. న హి మగ్గో పచ్చయుప్పన్నో న హోతి, అభిధమ్మభాజనీయే చ పటిసమ్భిదాఞాణవిసయా ఏవ పటిభానపటిసమ్భిదా వుత్తాతి న తస్సా మహగ్గతారమ్మణతాతి. ఏవమపి ద్వేపి ఏతా పాళియో విరుజ్ఝన్తి, తాసు బలవతరాయ ఠత్వా ఇతరాయ అధిప్పాయో మగ్గితబ్బో. కుసలాకుసలానం పన పచ్చయుప్పన్నత్తపటివేధోపి కుసలాకుసలభావపటివేధవినిముత్తో నత్థీతి నిప్పరియాయా తత్థ ధమ్మపటిసమ్భిదా ఏకన్తధమ్మవిసయత్తా, తథా విపాకకిరియానం పచ్చయభావపటివేధోపి విపాకకిరియభావపటివేధవినిముత్తో నత్థీతి నిప్పరియాయా తత్థ అత్థపటిసమ్భిదా ఏకన్తికఅత్థవిసయత్తా. కిఞ్చి పన ఞాణం అప్పటిభానభూతం నత్థి ఞేయ్యప్పకాసనతోతి సబ్బస్మిమ్పి ఞాణే నిప్పరియాయా పటిభానపటిసమ్భిదా భవితుం అరహతి. నిప్పరియాయపటిసమ్భిదాసు పఞ్హపుచ్ఛకస్స పవత్తియం ద్వేపి పాళియో న విరుజ్ఝన్తి.

సద్దారమ్మణత్తా బహిద్ధారమ్మణాతి ఏత్థ పరస్స అభిలాపసద్దారమ్మణత్తాతి భవితబ్బం. న హి సద్దారమ్మణతా బహిద్ధారమ్మణతాయ కారణం సద్దస్స అజ్ఝత్తస్స చ సబ్భావాతి. అనువత్తమానో చ సో ఏవ సద్దోతి విసేసనం న కతన్తి దట్ఠబ్బం.

పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పటిసమ్భిదావిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.