౩. సఞ్ఞాక్ఖన్ధనిద్దేసవణ్ణనా

౧౭. చక్ఖుసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞాతి ఏత్థ యదిపి వత్థుతో ఫస్సస్స నామం ఫస్సతో చ సఞ్ఞాయ, వత్థువిసిట్ఠఫస్సేన పన విసిట్ఠసఞ్ఞా వత్థునా చ విసిట్ఠా హోతి ఫస్సస్స వియ తస్సాపి తబ్బత్థుకత్తాతి ‘‘వత్థుతో నామ’’న్తి వుత్తం. పటిఘసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞాతి ఏత్థాపి యథా ఫస్సో వత్థారమ్మణపటిఘట్టనేన ఉప్పన్నో, తథా తతో జాతసఞ్ఞాపీతి ‘‘వత్థారమ్మణతో నామ’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ చ పటిఘజో సమ్ఫస్సో, పటిఘవిఞ్ఞేయ్యో వా సమ్ఫస్సో పటిఘసమ్ఫస్సోతి ఉత్తరపదలోపం కత్వా వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

విఞ్ఞేయ్యభావే వచనం అధికిచ్చ పవత్తా, వచనాధీనా వా అరూపక్ఖన్ధా, అధివచనం వా ఏతేసం పకాసనం అత్థీతి ‘‘అధివచనా’’తి వుచ్చన్తి, తతోజో సమ్ఫస్సో అధివచనసమ్ఫస్సో, సమ్ఫస్సోయేవ వా యథావుత్తేహి అత్థేహి అధివచనో చ సమ్ఫస్సో చాతి అధివచనసమ్ఫస్సో, అధివచనవిఞ్ఞేయ్యో వా సమ్ఫస్సో అధివచనసమ్ఫస్సో, తతో తస్మిం వా జాతా అధివచనసమ్ఫస్సజా. పఞ్చద్వారికసమ్ఫస్సేపి యథావుత్తో అత్థో సమ్భవతీతి తేన పరియాయేన తతోజాపి సఞ్ఞా ‘‘అధివచనసమ్ఫస్సజా’’తి వుత్తా. యథా పన అఞ్ఞప్పకారాసమ్భవతో మనోసమ్ఫస్సజా నిప్పరియాయేన ‘‘అధివచనసమ్ఫస్సజా’’తి వుచ్చతి, న ఏవం అయం పటిఘసమ్ఫస్సజా ఆవేణికప్పకారన్తరసమ్భవతోతి అధిప్పాయో.

యది ఏవం చత్తారో ఖన్ధాపి యథావుత్తసమ్ఫస్సతో జాతత్తా ‘‘అధివచనసమ్ఫస్సజా’’తి వత్తుం యుత్తా, సఞ్ఞావ కస్మా ఏవం వుత్తాతి? తిణ్ణం ఖన్ధానం అత్థవసేన అత్తనో పత్తమ్పి నామం యత్థ పవత్తమానో అధివచనసమ్ఫస్సజ-సద్దో నిరుళ్హతాయ ధమ్మాభిలాపో హోతి, తస్సా సఞ్ఞాయ ఏవ ఆరోపేత్వా సయం నివత్తనం హోతి. తేనాహ ‘‘తయో హి అరూపినో ఖన్ధా’’తిఆది. అథ వా సఞ్ఞాయ పటిఘసమ్ఫస్సజాతి అఞ్ఞమ్పి విసిట్ఠం నామం అత్థీతి అధివచనసమ్ఫస్సజానామం తిణ్ణంయేవ ఖన్ధానం భవితుం అరహతి. తే పన అత్తనో నామం సఞ్ఞాయ దత్వా నివత్తాతి ఇమమత్థం సన్ధాయాహ ‘‘తయో హి అరూపినో ఖన్ధా’’తిఆది. పఞ్చద్వారికసఞ్ఞా ఓలోకేత్వాపి జానితుం సక్కాతి ఇదం తేన తేనాధిప్పాయేన హత్థవికారాదికరణే తదధిప్పాయవిజానననిమిత్తభూతా విఞ్ఞత్తి వియ రజ్జిత్వా ఓలోకనాదీసు రత్తతాదివిజానననిమిత్తం ఓలోకనం చక్ఖువిఞ్ఞాణవిసయసమాగమే పాకటం హోతీతి తంసమ్పయుత్తాయ సఞ్ఞాయపి తథాపాకటభావం సన్ధాయ వుత్తం.

రజ్జిత్వా ఓలోకనాదివసేన పాకటా జవనప్పవత్తా భవితుం అరహతీతి ఏతిస్సా ఆసఙ్కాయ నివత్తనత్థం ‘‘పసాదవత్థుకా ఏవా’’తి ఆహ. అఞ్ఞం చిన్తేన్తన్తి యం పుబ్బే తేన చిన్తితం ఞాతం, తతో అఞ్ఞం చిన్తేన్తన్తి అత్థో.

సఞ్ఞాక్ఖన్ధనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.