౨. సీహనాదవగ్గో

౧. సీహనాదసుత్తవణ్ణనా

౧౧. దుతియస్స పఠమే అవాపురేన్తి వివరన్తి ద్వారం ఏతేనాతి అవాపురణం. రజం హరన్తి ఏతేనాతి రజోహరణం. కళోపిహత్థోతి విలీవమయభాజనహత్థో, ‘‘చమ్మమయభాజనహత్థో’’తి చ వదన్తి. ఛిన్నాని విసాణాని ఏతస్సాతి ఛిన్నవిసాణో, ఉసభో చ సో ఛిన్నవిసాణో చాతి ఉసభఛిన్నవిసాణో. విసేసనపరోయం సమాసో. అహికుణపేన వాతిఆది అతిజేగుచ్ఛప్పటికూలకుణపదస్సనత్థం వుత్తం. కణ్ఠే ఆసత్తేనాతి కేనచిదేవ పచ్చత్థికేన ఆనేత్వా కణ్ఠే బద్ధేన, ఓముక్కేనాతి అత్థో. అట్టో ఆతురో దుగ్గన్ధపీళాయ పీళితో. అచ్చయస్స పటిగ్గణ్హనం వా అధివాసనం. ఏవఞ్హి సో కారణే దేసియమానే తతో విగతో నామ హోతి. తేనాహ ‘‘పటిగ్గణ్హతూతి ఖమతూ’’తి. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సీహనాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. సఉపాదిసేససుత్తవణ్ణనా

౧౨. దుతియే భవస్స అప్పమత్తకతా నామ ఇత్తరకాలతాయాతి ఆహ ‘‘అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పీ’’తి.

సఉపాదిసేససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. కోట్ఠికసుత్తవణ్ణనా

౧౩. తతియే దిట్ఠధమ్మో వుచ్చతి పచ్చక్ఖభూతో అత్తభావో, తస్మిం వేదితబ్బం ఫలం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం. తేనాహ ‘‘ఇమస్మింయేవ అత్తభావే’’తి. చతుప్పఞ్చక్ఖన్ధఫలతాయ సఞ్ఞాభవూపగం కమ్మం బహువేదనీయం. ఏకక్ఖన్ధఫలత్తా అసఞ్ఞాభవూపగం కమ్మం ‘‘అప్పవేదనీయ’’న్తి వుత్తం. కేచి పన ‘‘అరూపావచరకమ్మం బహుకాలం వేదితబ్బఫలత్తా బహువేదనీయం, ఇతరం అప్పవేదనీయం. రూపారూపావచరకమ్మం వా బహువేదనీయం, పరిత్తం కమ్మం అప్పవేదనీయ’’న్తి వదన్తి. వేదనీయన్తి పచ్చయన్తరసమవాయే విపాకుప్పాదనసమత్థం, న ఆరద్ధవిపాకమేవ. అవేదనీయన్తి పచ్చయవేకల్లేన విపచ్చితుం అసమత్థం అహోసికమ్మాదిభేదం.

కోట్ఠికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. సమిద్ధిసుత్తవణ్ణనా

౧౪. చతుత్థే సమిద్ధీతి థేరస్స కిర అత్తభావో సమిద్ధో అభిరూపో పాసాదికో, తస్మా సమిద్ధీత్వేవ సఙ్ఖాతో. తేనాహ ‘‘అత్తభావసమిద్ధతాయా’’తిఆది. రూపధాతుఆదీసూతి ఆది-సద్దేన సద్దధాతుఆదిం సఙ్గణ్హాతి.

సమిద్ధిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫-౯. గణ్డసుత్తాదివణ్ణనా

౧౫-౧౯. పఞ్చమే మాతాపేత్తికసమ్భవస్సాతి మాతితో చ పితితో చ నిబ్బత్తేన మాతాపేత్తికేన సుక్కసోణితేన సమ్భూతస్స. ఉచ్ఛాదనధమ్మస్సాతి ఉచ్ఛాదేతబ్బసభావస్స. పరిమద్దనధమ్మస్సాతి పరిమద్దితబ్బసభావస్స. ఏత్థ చ ఓదనకుమ్మాసూపచయఉచ్ఛాదనపదేహి వడ్ఢి కథితా, అనిచ్చభేదనవిద్ధంసనపదేహి హాని. పురిమేహి వా సముదయో, పచ్ఛిమేహి అత్థఙ్గమోతి ఏవం చాతుమహాభూతికస్స కాయస్స వడ్ఢిపరిహానినిబ్బత్తిభేదా దస్సితా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. ఛట్ఠాదీని ఉత్తానత్థాని.

గణ్డసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. వేలామసుత్తవణ్ణనా

౨౦. దసమే సకుణ్డకభత్తన్తి సకుణ్డకం ఉత్తణ్డులభత్తం. పరిత్తేహి సకుణ్డేహి తణ్డులేహిపి సద్ధిం విపక్కభత్తం ఉత్తణ్డులమేవ హోతి. బిళఙ్గం వుచ్చతి ఆరనాళం, బిళఙ్గతో నిబ్బత్తనతో తదేవ కఞ్జియతో జాతన్తి కఞ్జియం, తం దుతియం ఏతస్సాతి బిళఙ్గదుతియం, తం కఞ్జియదుతియన్తి వుత్తం. అసక్కరిత్వాతి దేయ్యధమ్మమ్పి పుగ్గలమ్పి అసక్కరిత్వా. దేయ్యధమ్మస్స అసక్కరణం అసమ్పన్నకారో, పుగ్గలస్స అసక్కరణం అగరుకరణం. దేయ్యధమ్మం అసక్కరోన్తో హి ఉత్తణ్డులాదిదోససమన్నాగతం ఆహారం దేతి, న సమ్పన్నం కరోతి. పుగ్గలం అసక్కరోన్తో నిసీదనట్ఠానం అసమ్మజ్జిత్వా యత్థ తత్థ వా నిసీదాపేత్వా యం వా తం వా దారకం పేసేత్వా దేతి. అచిత్తీకత్వాతి న చిత్తిం కత్వా, న పూజేత్వాతి అత్థో. పూజేన్తో హి పూజేతబ్బవత్థుం చిత్తే ఠపేతి, న తతో బహి కరోతి. చిత్తం వా అచ్ఛరియం కత్వా పటిపత్తి చిత్తీకరణం సమ్భావనకిరియా, తప్పటిక్ఖేపతో అచిత్తీకరణం అసమ్భావనకిరియా. అపవిద్ధన్తి ఉచ్ఛిట్ఠాదిఛడ్డనీయధమ్మం వియ అవఖిత్తకం. యో హి ఛడ్డేతుకామో హుత్వా రోగినో సరీరే ఓదనాదీని మజ్జిత్వా వమ్మికే రోగం పక్ఖిపన్తో వియ దేతి, అయం అపవిద్ధం దేతి నామ. అనాగమనదిట్ఠికోతి ‘‘అద్ధా ఇమస్స దానస్స ఫలం మమ ఆగచ్ఛతీ’’తి ఏవం యస్స కమ్మస్సకతదిట్ఠి అత్థి, సో ఆగమనదిట్ఠికో. అయం పన న తాదిసోతి అనాగమనదిట్ఠికో, ఫలం పాటికఙ్ఖం హుత్వా న దేతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘న కమ్మఞ్చ ఫలఞ్చ సద్దహిత్వా దేతీ’’తి.

వేలామోతి ఏత్థ మా-సద్దో పటిసేధవచనో. జాతిగోత్తరూపభోగాదిగుణానం వేలా మరియాదా నత్థి ఏతస్మిన్తి వేలామో. అథ వా యథావుత్తగుణానం వేలా మరియాదా అమతి ఓసానం గచ్ఛతి ఏతస్మిన్తి వేలామో, వేలం వా మరియాదం అమతి గచ్ఛతి అతిక్కమతీతి వేలామో. తేనాహ ‘‘జాతిగోత్త…పే… ఏవంలద్ధనామో’’తి. దీయతీతి దానం, దానవత్థు. తం అగ్గీయతి నిస్సజ్జీయతి ఏత్థాతి దానగ్గం. దానం వా గణ్హన్తి ఏత్థాతి దానగ్గం, ఏవం భత్తగ్గం, పరివేసనట్ఠానం. దుకూలసన్దనానీతి రజతభాజనాదినిస్సితే దుకూలే ఖీరస్స సన్దనం ఏతేసన్తి దుకూలసన్దనాని. కంసూపధారణానీతి రజతమయదోహభాజనాని. తేనాహ ‘‘రజతమయఖీరపటిచ్ఛకానీ’’తి. రజతమయాని ఖీరపటిచ్ఛకాని ఖీరపటిగ్గహభాజనాని ఏతేసన్తి రజతమయఖీరపటిచ్ఛకాని. సోధేయ్యాతి మహప్ఫలభావకరణేన విసోధేయ్య. మహప్ఫలభావప్పత్తియా హి దక్ఖిణా విసుజ్ఝతి నామ.

మగ్గేనాగతం అనివత్తనసరణన్తి ఇమినా లోకుత్తరసరణగమనం దీపేతి. అపరేతిఆదినా లోకియసరణగమనం వుత్తం. సరణం నామ తిణ్ణం రతనానం జీవితపరిచ్చాగమయం పుఞ్ఞం సబ్బసమ్పత్తిం దేతి, తస్మా మహప్ఫలతరన్తి అధిప్పాయో. ఇదఞ్చ – ‘‘సచే త్వం యథా గహితం సరణం న భిన్దిస్ససి, ఏవాహం తం మారేమీ’’తి యదిపి కోచి తిణ్హేన సత్థేన జీవితా వోరోపేయ్య, తథాపి ‘‘నేవాహం బుద్ధం న బుద్ధోతి, ధమ్మం న ధమ్మోతి, సఙ్ఘం న సఙ్ఘోతి వదామీ’’తి దళ్హతరం కత్వా గహితస్స వసేన వుత్తం. మగ్గేనాగతన్తి లోకుత్తరసీలం సన్ధాయ వదతి. అపరేతిఆదినా పన లోకియసీలం వుత్తం. సబ్బేసం సత్తానం జీవితదానాదినిహితదణ్డతాయ సకలలోకియలోకుత్తరగుణాధిట్ఠానతో చస్స మహప్ఫలమహానిసంసతా వేదితబ్బా.

ఉపసిఙ్ఘనమత్తన్తి ఘాయనమత్తం. గద్దోహనమత్తన్తి పాఠన్తరే గోదోహనమత్తం కాలన్తి అత్థో. సో చ న సకలో గోదోహనక్ఖణో అధిప్పేతోతి దస్సేతుం ‘‘గావియా ఏకవారం థనఅఞ్ఛనమత్త’’న్తి అత్థో వుత్తో. అఞ్ఛనమత్తన్తి ఆకడ్ఢనమత్తం. గావియా థనం గహేత్వా ఏకఖీరబిన్దుదుహనకాలమత్తమ్పి గద్దుహనమత్తన్తి వదన్తి. ఏత్తకమ్పి హి కాలం యో వసనగబ్భపరివేణవిహారూపచారపరిచ్ఛేదేన వా అపరిమాణాసు లోకధాతూసు సబ్బసత్తే హితఫరణం మేత్తచిత్తం భావేతుం సక్కోతి. ఇదం తతో యథావుత్తదానాదితో మహప్ఫలతరం.

వేలామసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సీహనాదవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.