౪. దానవగ్గో

౧-౪. పఠమదానసుత్తాదివణ్ణనా

౩౧-౩౪. చతుత్థస్స పఠమే ఆసజ్జాతి యస్స దేతి, తస్స ఆగమనహేతు తేన సమాగమనిమిత్తం. భయాతి భయహేతు. నను భయం నామ లద్ధకామతారాగాదయో వియ చేతనాయ అవిసుద్ధికరం, తం కస్మా ఇధ గహితన్తి? నయిదం తాదిసం వోహారభయాదిం సన్ధాయ వుత్తన్తి దస్సేతుం ‘‘అయం అదాయకో అకారకో’’తిఆది వుత్తం. అదాసి మేతి యం పుబ్బే కతం ఉపకారం చిన్తేత్వా దీయతి, తం సన్ధాయ వుత్తం. దస్సతి మేతి పచ్చుపకారాసీసాయ యం దీయతి, తం సన్ధాయ వదతి. సాహు దానన్తి దానం నామేతం పణ్డితపఞ్ఞత్తన్తి సాధుసమాచారే ఠత్వా దేతి. అలఙ్కారత్థన్తి ఉపసోభనత్థం. దానఞ్హి దత్వా తం పచ్చవేక్ఖన్తస్స పామోజ్జపీతిసోమనస్సాదయో ఉప్పజ్జన్తి, లోభదోసఇస్సామచ్ఛేరాదయోపి విదూరీ భవన్తి. ఇదాని దానం అనుకూలధమ్మపరిబ్రూహనేన పచ్చనీకధమ్మవిదూరీకరణేన చ భావనాచిత్తస్స ఉపసోభనాయ చ పరిక్ఖారాయ చ హోతీతి ‘‘అలఙ్కారత్థఞ్చేవ పరిక్ఖారత్థఞ్చ దేతీ’’తి వుత్తం. తేనాహ ‘‘దానఞ్హి చిత్తం ముదుం కరోతీ’’తిఆది. ముదుచిత్తో హోతి లద్ధా దాయకే ‘‘ఇమినా మయ్హం సఙ్గహో కతో’’తి, దాతాపి లద్ధరి. తేన వుత్తం ‘‘ఉభిన్నమ్పి చిత్తం ముదుం కరోతీ’’తి.

అదన్తదమనన్తి అదన్తా అనస్సవాపిస్స దానేన దన్తా అస్సవా హోన్తి, వసే వత్తన్తి. అదానం దన్తదూసకన్తి అదానం పుబ్బే దన్తానం అస్సవానమ్పి విఘాతుప్పాదనేన చిత్తం దూసేతి. ఉన్నమన్తి దాయకా పియంవదా చ పరేసం గరుచిత్తీకారట్ఠానతాయ. నమన్తిపటిగ్గాహకా దానేన పియవాచాయ చ లద్ధసఙ్గహాసఙ్గాహకానం.

చిత్తాలఙ్కారదానమేవ ఉత్తమం అనుపక్కిలిట్ఠతాయ సుపరిసుద్ధతాయ గుణవిసేసపచ్చయతాయ చ. దుతియాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

పఠమదానసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. దానూపపత్తిసుత్తవణ్ణనా

౩౫. పఞ్చమే దానపచ్చయాతి దానకారణా, దానమయపుఞ్ఞస్స కతత్తా ఉపచితత్తాతి అత్థో. ఉపపత్తియోతి మనుస్సేసు దేవేసు చ నిబ్బత్తియో. ఠపేతీతి ఏకవారమేవ అనుప్పజ్జిత్వా యథా ఉపరి తేనేవాకారేన పవత్తతి, ఏవం ఠపేతి. తదేవ చస్స అధిట్ఠానన్తి ఆహ ‘‘తస్సేవ వేవచన’’న్తి. వడ్ఢేతీతి బ్రూహేతి న హాపేతి. విముత్తన్తి అధిముత్తం, నిన్నం పోణం పబ్భారన్తి అత్థో. విముత్తన్తి వా విస్సట్ఠం. నిప్పరియాయతో ఉత్తరి నామ పణీతం మజ్ఝేపి హీనమజ్ఝిమవిభాగస్స లబ్భనతోతి వుత్తం ‘‘ఉత్తరి అభావితన్తి తతో ఉపరిమగ్గఫలత్థాయ అభావిత’’న్తి. సంవత్తతి తథాపణిహితం దానమయం చిత్తం. యం పన పాళియం ‘‘తఞ్చ ఖో’’తిఆది వుత్తం, తం తత్రుపపత్తియా విబన్ధకరదుస్సీల్యాభావదస్సనపరం దట్ఠబ్బం, న దానమయస్స పుఞ్ఞస్స కేవలస్స తంసంవత్తనతాదస్సనపరన్తి దట్ఠబ్బం. సముచ్ఛిన్నరాగస్సాతి సముచ్ఛిన్నకామరాగస్స. తస్స హి సియా బ్రహ్మలోకే ఉపపత్తి, న సముచ్ఛిన్నభవరాగస్స. వీతరాగగ్గహణేన చేత్థ కామేసు వీతరాగతా అధిప్పేతా, యాయ బ్రహ్మలోకూపపత్తి సియా. తేనాహ ‘‘దానమత్తేనేవా’’తిఆది. యది ఏవం దానం తత్థ కిమత్థియన్తి ఆహ ‘‘దానం పనా’’తిఆది. దానేన ముదుచిత్తోతి బద్ధాఘాతే వేరిపుగ్గలేపి అత్తనో దానసమ్పటిచ్ఛనేన ముదుభూతచిత్తో.

దానూపపత్తిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. పుఞ్ఞకిరియవత్థుసుత్తవణ్ణనా

౩౬. ఛట్ఠే పుజ్జభవఫలం నిబ్బత్తేన్తి, అత్తనో సన్తానం పునన్తీతి వా పుఞ్ఞాని చ తాని హేతుపచ్చయేహి కత్తబ్బతో కిరియా చాతి పుఞ్ఞకిరియా, తాయేవ చ తేసం తేసం పియమనాపతాదిఆనిసంసానం వత్థుభావతో పుఞ్ఞకిరియవత్థూని.

అనుచ్ఛిన్నభవమూలస్స అనుగ్గహవసేన, పూజావసేన వా అత్తనో దేయ్యధమ్మస్స పరస్స పరిచ్చాగచేతనా దీయతి ఏతేనాతి దానం, దానమేవ దానమయం. పదపూరణమత్తం మయ-సద్దో. చీవరాదీసు చతూసు పచ్చయేసు (దీ. ని. అట్ఠ. ౩.౩౦౫), అన్నాదీసు వా దససు దానవత్థూసు, రూపాదీసు వా ఛసు ఆరమ్మణేసు తం తం దేన్తస్స తేసం ఉప్పాదనతో పట్ఠాయ పుబ్బభాగే పరిచ్చాగకాలే పచ్ఛా సోమనస్సచిత్తేన అనుస్సరణే చాతి తీసు కాలేసు పవత్తచేతనా దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు నామ.

నిచ్చసీలఉపోసథసీలాదివసేన పఞ్చ అట్ఠ దస వా సీలాని సమాదియన్తస్స ‘‘సీలపూరణత్థం పబ్బజిస్సామీ’’తి విహారం గచ్ఛన్తస్స పబ్బజన్తస్స, మనోరథం మత్థకం పాపేత్వా ‘‘పబ్బజితో వతమ్హి సాధు సుట్ఠూ’’తి ఆవజ్జేన్తస్స, సద్ధాయ పాతిమోక్ఖం పరిపూరేన్తస్స, పఞ్ఞాయ చీవరాదికే పచ్చయే పచ్చవేక్ఖన్తస్స, సతియా ఆపాథగతేసు రూపాదీసు చక్ఖుద్వారాదీని సంవరన్తస్స, వీరియేన ఆజీవం సోధేన్తస్స చ పవత్తచేతనా సీలతి, సీలేతీతి వా సీలమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు నామ.

పటిసమ్భిదాయం (పటి. మ. ౧.౪౮) వుత్తేన విపస్సనామగ్గేన చక్ఖుం అనిచ్చతో దుక్ఖతో అనత్తతో విపస్సన్తస్స, సోతం…పే… ఘానం…పే… జివ్హం…పే… కాయం…పే… రూపే…పే… ధమ్మే…పే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం…పే… మనోవిఞ్ఞాణం…పే… చక్ఖుసమ్ఫస్సం …పే… మనోసమ్ఫస్సం…పే… చక్ఖుసమ్ఫస్సజం వేదనం…పే… మనోసమ్ఫస్సజం వేదనం…పే… జరామరణం అనిచ్చతో దుక్ఖతో అనత్తతో విపస్సన్తస్స యా చేతనా, యా చ పథవీకసిణాదీసు సబ్బాసు అట్ఠత్తింసాయ ఆరమ్మణేసు పవత్తా ఝానచేతనా, యా చ అనవజ్జేసు కమ్మాయతనసిప్పాయతనవిజ్జాట్ఠానేసు పరిచయమనసికారాదివసేన పవత్తా చేతనా, సబ్బా సా భావేతి ఏతాయాతి భావనామయం వుత్తనయేన పుఞ్ఞకిరియవత్థు చాతి భావనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు.

ఏకమేకఞ్చేత్థ యథారహం పుబ్బభాగతో పట్ఠాయ కరోన్తస్స కాయకమ్మం హోతి. తదత్థం వాచం నిచ్ఛారేన్తస్స వచీకమ్మం. కాయఙ్గం వాచఙ్గఞ్చ అచోపేత్వా మనసా చిన్తయన్తస్స మనోకమ్మం. అన్నాదీని దేన్తస్స చాపి ‘‘అన్నదానాదీని దేమీ’’తి వా, దానపారమిం ఆవజ్జేత్వా వా దానకాలే దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి. యథా హి కేవలం ‘‘అన్నదానాదీని దేమీ’’తి దానకాలే దానమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి, ఏవం ‘‘ఇదం దానమయం సమ్మాసమ్బోధియా పచ్చయో హోతూ’’తి దానపారమిం ఆవజ్జేత్వా దానకాలేపి దానసీసేనేవ పవత్తితత్తా. వత్తసీసే ఠత్వా దదన్తో ‘‘ఏతం దానం నామ మయ్హం కులవంసహేతు పవేణిచారిత్త’’న్తి చారిత్తసీసేన వా దేన్తో చారిత్తసీలత్తా సీలమయం. ఖయతో వయతో సమ్మసనం పట్ఠపేత్వా దదతో భావనామయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి. యథా హి దేయ్యధమ్మపరిచ్చాగవసేన వత్తమానాపి దానచేతనా వత్తసీసే ఠత్వా దదతో సీలమయం పుఞ్ఞకిరియవత్థు హోతి పుబ్బాభిసఙ్ఖారస్స అపరభాగే చేతనాయ చ తథాపవత్తత్తా.

పుఞ్ఞకిరియవత్థుసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭-౮. సప్పురిసదానసుత్తాదివణ్ణనా

౩౭-౩౮. సత్తమే విచేయ్య దేతీతి ఏత్థ ద్వే విచిననాని దక్ఖిణేయ్యవిచిననం, దక్ఖిణావిచిననఞ్చ. తేసు విపన్నసీలే ఇతో బహిద్ధా పఞ్చనవుతి పాసణ్డభేదే చ దక్ఖిణేయ్యే పహాయ సీలాదిగుణసమ్పన్నానం సాసనే పబ్బజితానం దానం దక్ఖిణేయ్యవిచిననం నామ. లామకలామకే పచ్చయే అపనేత్వా పణీతపణీతే విచినిత్వా తేసం దానం దక్ఖిణావిచిననం నామ. తేనాహ ‘‘ఇమస్స దిన్నం మహప్ఫలం భవిస్సతీ’’తిఆది. అట్ఠమే నత్థి వత్తబ్బం.

సప్పురిసదానసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯-౧౦. అభిసన్దసుత్తాదివణ్ణనా

౩౯-౪౦. నవమే పుఞ్ఞాభిసన్దాతి పుఞ్ఞనదియో. కుసలాభిసన్దాతి కుసలానం పవాహా. సుఖస్సాహారాతి సుఖపచ్చయా. అగ్గానీతి ఞాతత్తా అగ్గఞ్ఞాని. చిరరత్తం ఞాతత్తా రత్తఞ్ఞాని. అరియానం సాధూనం వంసానీతి ఞాతత్తా వంసఞ్ఞాని. పోరాణానం ఆదిపురిసానం ఏతానీతి పోరాణాని. సబ్బసో కేనచిపి పకారేన సాధూహి న కిణ్ణాని న ఖిత్తాని ఛడ్డితానీతి అసంకిణ్ణాని. అయఞ్చ నయో నేసం యథా అతీతే, ఏవం ఏతరహి అనాగతే చాతి ఆహ ‘‘అసంకిణ్ణపుబ్బాని న సంకియన్తి న సంకియిస్సన్తీ’’తి. తతో ఏవ అప్పటికుట్ఠాని. న హి కదాచి విఞ్ఞూ సమణబ్రాహ్మణా హింసాదిపాపధమ్మం అనుజానన్తి. అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దేతీతి సబ్బేసు భూతేసు నిహితదణ్డత్తా సకలస్సపి సత్తకాయస్స భయాభావం దేతి. అవేరన్తి వేరాభావం. అబ్యాబజ్ఝన్తి నిద్దుక్ఖతం. ఏవమేత్థ సఙ్ఖేపతో పాళివణ్ణనా వేదితబ్బా. దసమే నత్థి వత్తబ్బం.

అభిసన్దసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

దానవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.