౧౦. నిస్సారణీయసుత్తవణ్ణనా
౨౦౦. దసమే నిస్సరన్తీతి నిస్సరణీయాతి వత్తబ్బే దీఘం కత్వా నిద్దేసో. కత్తరి హేస అనీయ-సద్దో యథా ‘‘నియ్యానియా’’తి. తేనాహ ‘‘నిస్సటా’’తి. కుతో పన నిస్సటా? యథాసకం పటిపక్ఖతో. నిజ్జీవట్ఠేన ధాతుయోతి ఆహ ‘‘అత్తసుఞ్ఞసభావా’’తి. అత్థతో పన ధమ్మధాతుమనోవిఞ్ఞాణధాతువిసేసో. తాదిసస్స భిక్ఖునో కిలేసవసేన కామేసు మనసికారో నత్థీతి ఆహ ‘‘వీమంసనత్థ’’న్తి, ‘‘నేక్ఖమ్మనియతం ఇదాని మే చిత్తం, కిం ను ఖో కామవితక్కోపి ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి వీమంసన్తస్సాతి అత్థో. పక్ఖన్దనం నామ అనుప్పవేసో. సో పన తత్థ నత్థీతి ఆహ ‘‘నప్పవిసతీ’’తి. పసీదనం నామ అభిరుచి. సన్తిట్ఠనం పతిట్ఠానం. విముచ్చనం అధిముచ్చనన్తి. తం సబ్బం పటిక్ఖిపన్తో వదతి ‘‘పసాదం నాపజ్జతీ’’తిఆది. ఏవంభూతం పనస్స చిత్తం తస్స కథం తిట్ఠతీతి ఆహ ‘‘యథా’’తిఆది.
తన్తి పఠమజ్ఝానం. అస్సాతి భిక్ఖునో. చిత్తం పక్ఖన్దతీతి పరికమ్మచిత్తేన సద్ధిం ఝానచిత్తం ఏకత్తవసేన ఏకజ్ఝం కత్వా వదతి. గోచరే గతత్తాతి అత్తనో ఆరమ్మణే ఏవ పవత్తత్తా. అహానభాగియత్తాతి ఠితిభాగియత్తా. సుట్ఠు విముత్తన్తి విక్ఖమ్భనవిముత్తియా సమ్మదేవ విముత్తం. చిత్తస్స చ కాయస్స చ విహననతో విఘాతో. దుక్ఖం పరిదహనతో పరిళాహో. కామవేదనం న వేదియతి అనుప్పజ్జనతో. నిస్సరన్తి తతోతి నిస్సరణం. కే నిస్సరన్తి? కామా. ఏవఞ్చ కామానన్తి కత్తుసామివచనం సుట్ఠు యుజ్జతి. యదగ్గేన కామా తతో నిస్సటాతి వుచ్చన్తి, తదగ్గేన ఝానమ్పి కామతో నిస్సటన్తి వత్తబ్బతం లభతీతి వుత్తం ‘‘కామేహి నిస్సటత్తా’’తి. ఏవం విక్ఖమ్భనవసేన కామనిస్సరణం వత్వా ఇదాని సముచ్ఛేదవసేన అచ్చన్తతో నిస్సరణం దస్సేతుం ‘‘యో పనా’’తిఆది వుత్తం. సేసపదేసూతి సేసకోట్ఠాసేసు.
అయం పన విసేసోతి విసేసం వదన్తేన తం ఝానం పాదకం కత్వాతిఆదికో అవిసేసోతి కత్వా దుతియతతియవారేసు సబ్బసో అనామట్ఠో, చతుత్థవారే పన అయమ్పి విసేసోతి దస్సేతుం ‘‘అచ్చన్తనిస్సరణఞ్చేత్థ అరహత్తఫలం యోజేతబ్బ’’న్తి వుత్తం. యస్మా అరూపజ్ఝానం పాదకం కత్వా అగ్గమగ్గం అధిగన్త్వా అరహత్తే ఠితస్స చిత్తం సబ్బసో రూపేహి నిస్సటం నామ హోతి. తస్స హి ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠాయ వీమంసనత్థం రూపాభిముఖం చిత్తం పేసేన్తస్స. ఇదమక్ఖాతన్తి సమథయానికానం వసేన హేట్ఠా చత్తారో వారా గహితా. ఇదం పన సుక్ఖవిపస్సకస్స వసేనాతి ఆహ ‘‘సుద్ధసఙ్ఖారే’’తిఆది. ‘‘పున సక్కాయో నత్థీ’’తి ఉప్పన్నన్తి ‘‘ఇదాని మే సక్కాయప్పబన్ధో నత్థీ’’తి వీమంసన్తస్స ఉప్పన్నం.
నిస్సారణీయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.
బ్రాహ్మణవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.
చతుత్థపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.