౪. కారణపాలీసుత్తవణ్ణనా

౧౯౪. చతుత్థే పణ్డితో మఞ్ఞేతి ఏత్థ మఞ్ఞేతి ఇదం ‘‘మఞ్ఞతీ’’తి ఇమినా సమానత్థం నిపాతపదం. తస్స ఇతి-సద్దం ఆనేత్వా అత్థం దస్సేన్తో ‘‘పణ్డితోతి మఞ్ఞతీ’’తి ఆహ. అనుమతిపుచ్ఛావసేన చేతం వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘ఉదాహు నో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞతి భవం పిఙ్గియానీ సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియ’’న్తి వుత్తమేవత్థం పున గణ్హన్తో ‘‘పణ్డితో మఞ్ఞే’’తి ఆహ, తస్మా వుత్తం ‘‘భవం పిఙ్గియానీ సమణం గోతమం పణ్డితోతి మఞ్ఞతి ఉదాహు నో’’తి, యథా తే ఖమేయ్య, తథా నం కథేహీతి అధిప్పాయో. అహం కో నామ, మమ అవిసయో ఏసోతి దస్సేతి. కో చాతి హేతునిస్సక్కే పచ్చత్తవచనన్తి ఆహ ‘‘కుతో చా’’తి. తథా చాహ ‘‘కేన కారణేన జానిస్సామీ’’తి, యేన కారణేన సమణస్స గోతమస్స పఞ్ఞావేయ్యత్తియం జానేయ్యం, తం కారణం మయి నత్థీతి అధిప్పాయో. బుద్ధోయేవ భవేయ్య అబుద్ధస్స సబ్బథా బుద్ధఞాణానుభావం జానితుం అసక్కుణేయ్యత్తాతి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘అప్పమత్తకం పనేతం, భిక్ఖవే, ఓరమత్తకం సీలమత్తకం, యేన పుథుజ్జనో తథాగతస్స వణ్ణం వదమానో వదేయ్య (దీ. ని. ౧.౭). అత్థి, భిక్ఖవే, అఞ్ఞేవ ధమ్మా గమ్భీరా దుద్దసా దురనుబోధా…పే… యేహి తథాగతస్స యథాభూతం వణ్ణం సమ్మా వదమానో వదేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౧.౨౮) చ. ఏత్థాతి ‘‘సోపి నూనస్స తాదిసో’’తి ఏతస్మిం పదే.

పసత్థప్పసత్థోతి పసత్థేహి పాసంసేహి అత్తనో గుణేహేవ సో పసత్థో, న తస్స కిత్తినా, పసంసాసభావేనేవ పాసంసోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘సబ్బగుణాన’’న్తిఆది. మణిరతనన్తి చక్కవత్తినో మణిరతనం.

సదేవకే పాసంసానమ్పి పాసంసోతి దస్సేతుం ‘‘పసత్థేహి వా’’తి దుతియవికప్పో గహితో. అరణీయతో అత్థో, సో ఏవ వసతీతి వసోతి అత్థవసో. తస్స తస్స పయోగస్స ఆనిసంసభూతం ఫలన్తి ఆహ ‘‘అత్థవసన్తి అత్థానిసంస’’న్తి. అత్థో వా ఫలం తదధీనవుత్తితాయ వసో ఏతస్సాతి అత్థవసో, కారణం.

ఖుద్దకమధూతి ఖుద్దకమక్ఖికాహి కతదణ్డకమధు. అనేళకన్తి నిద్దోసం అపగతమక్ఖికణ్డకం.

ఉదాహరీయతి ఉబ్బేగపీతివసేనాతి ఉదానం, తథా వా ఉదాహరణం ఉదానం. తేనాహ ‘‘ఉదాహారం ఉదాహరీ’’తి. యథా పన తం వచనం ఉదానన్తి వుచ్చతి, తం దస్సేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది వుత్తం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కారణపాలీసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.