(౯) ౪. థేరవగ్గో

౧-౨. రజనీయసుత్తాదివణ్ణనా

౮౧-౮౨. చతుత్థస్స పఠమం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. దుతియే గుణమక్ఖనాయ పవత్తోపి అత్తనో కారకం గూథేన పహరన్తం గూథో వియ పఠమతరం మక్ఖేతీతి మక్ఖో, సో ఏతస్స అత్థీతి మక్ఖీ. పళాసతీతి పళాసో, పరస్స గుణే డంసిత్వా వియ అపనేతీతి అత్థో. సో ఏతస్స అత్థీతి పళాసీ. పళాసీ పుగ్గలో హి దుతియస్స ధురం న దేతి, సమ్పసారేత్వా తిట్ఠతి. తేనాహ ‘‘యుగగ్గాహలక్ఖణేన పళాసేన సమన్నాగతో’’తి.

రజనీయసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. కుహకసుత్తవణ్ణనా

౮౩. తతియే తీహి కుహనవత్థూహీతి సామన్తజప్పనఇరియాపథసన్నిస్సితపచ్చయప్పటిసేవనభేదతో తిప్పభేదేహి కుహనవత్థూహి. తివిధేన కుహనవత్థునా లోకం కుహయతి విమ్హాపయతి ‘‘అహో అచ్ఛరియపురిసో’’తి అత్తని పరేసం విమ్హయం ఉప్పాదేతీతి కుహకో. లాభసక్కారత్థికో హుత్వా లపతి అత్తానం దాయకం వా ఉక్ఖిపిత్వా యథా సో కిఞ్చి దదాతి, ఏవం ఉక్కాచేత్వా కథేతీతి లపకో. నిమిత్తం సీలం తస్సాతి నేమిత్తికో, నిమిత్తేన వా చరతి, నిమిత్తం వా కరోతీతి నేమిత్తికో. నిమిత్తన్తి చ పరేసం పచ్చయదానసఞ్ఞుప్పాదకం కాయవచీకమ్మం వుచ్చతి. నిప్పేసో సీలమస్సాతి నిప్పేసికో. నిప్పిసతీతి వా నిప్పేసో, నిప్పేసోయేవ నిప్పేసికో. నిప్పేసోతి చ సఠపురిసో వియ లాభసక్కారత్థం అక్కోసనుప్పణ్డనపరపిట్ఠిమంసికతాది.

కుహకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬-౭. పటిసమ్భిదాప్పత్తసుత్తాదివణ్ణనా

౮౬-౮౭. ఛట్ఠే పటిసమ్భిదాసు యం వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తమేవ. ఉచ్చావచానీతి ఉచ్చనీచాని. తేనాహ ‘‘మహన్తఖుద్దకానీ’’తి. కింకరణీయానీతి ‘‘కిం కరోమీ’’తి ఏవం వత్వా కత్తబ్బకమ్మాని. తత్థ ఉచ్చకమ్మాని నామ చీవరస్స కరణం, రజనం, చేతియే సుధాకమ్మం, ఉపోసథాగారచేతియఘరబోధిఘరేసు కత్తబ్బకమ్మన్తి ఏవమాది. అవచకమ్మం నామ పాదధోవనమక్ఖనాది ఖుద్దకకమ్మం. తత్రుపాయాసాతి తత్రుపగమనియా, తత్ర తత్ర మహన్తే ఖుద్దకే చ కమ్మే సాధనవసేన ఉపగచ్ఛన్తియాతి అత్థో. తస్స తస్స కమ్మస్స నిప్ఫాదనే సమత్థాయాతి వుత్తం హోతి. తత్రుపాయాయాతి వా తత్ర తత్ర కమ్మే సాధేతబ్బే ఉపాయభూతాయ. అలం కాతున్తి కాతుం సమత్థో హోతి. అలం సంవిధాతున్తి విచారేతుం సమత్థో. సత్తమం ఉత్తానమేవ.

పటిసమ్భిదాప్పత్తసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. థేరసుత్తవణ్ణనా

౮౮. అట్ఠమే థిరభావప్పత్తోతి సాసనే థిరభావం అనివత్తిభావం పత్థో. పబ్బజితో హుత్వా బహూ రత్తియో జానాతీతి రత్తఞ్ఞూ. తేనాహ ‘‘పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయా’’తిఆది. పాకటోతి అయథాభూతగుణేహి చేవ యథాభూతగుణేహి చ సముగ్గతో. యసో ఏతస్స అత్థీతి యసస్సీ, యసం సితో నిస్సితో వా యసస్సీ. తేనాహ ‘‘యసనిస్సితో’’తి. అసతం అసాధూనం ధమ్మా అసద్ధమ్మా, అసన్తా వా అసున్దరా గారయ్హా లామకా ధమ్మాతి అసద్ధమ్మా. విపరియాయేన సద్ధమ్మా వేదితబ్బా.

థేరసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. పఠమసేఖసుత్తవణ్ణనా

౮౯. నవమే ఆరమితబ్బట్ఠేన కమ్మం ఆరామో ఏతస్సాతి కమ్మారామో, తస్స భావో కమ్మారామతా. తత్థ కమ్మన్తి ఇతికత్తబ్బం కమ్మం వుచ్చతి. సేయ్యథిదం – చీవరవిచారణం చీవరకమ్మకరణం ఉపత్థమ్భనం పత్తత్థవికఅంసబద్ధకకాయబన్ధనధమ్మకరణఆధారకపాదకథలికసమ్మజ్జనిఆదీనం కరణన్తి. ఏకచ్చో హి ఏతాని కరోన్తో సకలదివసం ఏతానేవ కరోతి, తం సన్ధాయేస పటిక్ఖేపో. యో పన ఏతేసం కరణవేలాయమేవ తాని కరోతి, ఉద్దేసవేలాయ ఉద్దేసం గణ్హాతి, సజ్ఝాయవేలాయ సజ్ఝాయతి, చేతియఙ్గణవత్తవేలాయ చేతియఙ్గణవత్తం కరోతి, మనసికారవేలాయ మనసికారం కరోతి, న సో కమ్మారామో నామ. భస్సారామతాతి ఏత్థ యో ఇత్థివణ్ణపురిసవణ్ణాదివసేన ఆలాపసల్లాపం కరోన్తోయేవ దివసఞ్చ రత్తిఞ్చ వీతినామేతి, ఏవరూపో భస్సే పరియన్తకారీ న హోతి, అయం భస్సారామో నామ. యో పన రత్తిమ్పి దివసమ్పి ధమ్మం కథేతి, పఞ్హం విస్సజ్జేతి, అయం అప్పభస్సో భస్సే పరియన్తకారీయేవ. కస్మా? ‘‘సన్నిపతితానం వో, భిక్ఖవే, ద్వయం కరణీయం ధమ్మీ వా కథా, అరియో వా తుణ్హీభావో’’తి (మ. ని. ౧.౨౭౩; ఉదా. ౧౨, ౨౮, ౨౯) వుత్తత్తా.

నిద్దారామతాతి ఏత్థ యో గచ్ఛన్తోపి నిసిన్నోపి నిపన్నోపి థినమిద్ధాభిభూతో నిద్దాయతియేవ, అయం నిద్దారామో నామ. యస్స పన కరజకాయే గేలఞ్ఞేన చిత్తం భవఙ్గే ఓతరతి, నాయం నిద్దారామో. తేనేవాహ – ‘‘అభిజానామి ఖో పనాహం, అగ్గివేస్సన, గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసే పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సతో సమ్పజానో నిద్దం ఓక్కమితా’’తి (మ. ని. ౧.౩౮౭). సఙ్గణికారామతాతి ఏత్థ యో ఏకస్స దుతియో, ద్విన్నం తతియో, తిణ్ణం చతుత్థోతి ఏవం సంసట్ఠోవ విహరతి, ఏకకో అస్సాదం న లభతి, అయం సఙ్గణికారామో. యో పన చతూసు ఇరియాపథేసు ఏకకోవ అస్సాదం లభతి, నాయం సఙ్గణికారామో వేదితబ్బో. సేఖానం పటిలద్ధగుణస్స పరిహానాసమ్భవతో ‘‘ఉపరిగుణేహీ’’తిఆది వుత్తం.

పఠమసేఖసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. దుతియసేఖసుత్తవణ్ణనా

౯౦. దసమే అతిపాతోవాతి సబ్బరత్తిం నిద్దాయిత్వా బలవపచ్చూసే కోటిసమ్ముఞ్జనియా థోకం సమ్మజ్జిత్వా ముఖం ధోవిత్వా యాగుభిక్ఖత్థాయ పాతోవ పవిసతి. తం అతిక్కమిత్వాతి గిహిసంసగ్గవసేన కాలం వీతినామేన్తో మజ్ఝన్హికసమయం అతిక్కమిత్వా పక్కమతి. పాతోయేవ హి గామం పవిసిత్వా యాగుం ఆదాయ ఆసనసాలం గన్త్వా పివిత్వా ఏకస్మిం ఠానే నిపన్నో నిద్దాయిత్వా మనుస్సానం భోజనవేలాయ ‘‘పణీతభిక్ఖం లభిస్సామీ’’తి ఉపకట్ఠే మజ్ఝన్హికే ఉట్ఠాయ ధమ్మకరణేన ఉదకం గహేత్వా అక్ఖీని పుఞ్ఛిత్వా పిణ్డాయ చరిత్వా యావదత్థం భుఞ్జిత్వా గిహిసంసట్ఠో కాలం వీతినామేత్వా మజ్ఝన్హే వీతివత్తే పటిక్కమతి.

అప్పిచ్ఛకథాతి, ‘‘ఆవుసో, అత్రిచ్ఛతా పాపిచ్ఛతాతి ఇమే ధమ్మా పహాతబ్బా’’తి తేసు ఆదీనవం దస్సేత్వా ‘‘ఏవరూపం అప్పిచ్ఛతం సమాదాయ వత్తితబ్బ’’న్తిఆదినయప్పవత్తా కథా. తీహి వివేకేహీతి కాయవివేకో, చిత్తవివేకో, ఉపధివివేకోతి ఇమేహి తీహి వివేకేహి. తత్థ ఏకో గచ్ఛతి, ఏకో తిట్ఠతి, ఏకో నిసీదతి, ఏకో సేయ్యం కప్పేతి, ఏకో గామం పిణ్డాయ పవిసతి, ఏకో పటిక్కమతి, ఏకో చఙ్కమం అధిట్ఠాతి, ఏకో చరతి, ఏకో విహరతీతి అయం కాయవివేకో నామ. అట్ఠ సమాపత్తియో పన చిత్తవివేకో నామ. నిబ్బానం ఉపధివివేకో నామ. వుత్తమ్పి హేతం – ‘‘కాయవివేకో చ వివేకట్ఠకాయానం నేక్ఖమ్మాభిరతానం, చిత్తవివేకో చ పరిసుద్ధచిత్తానం పరమవోదానప్పత్తానం, ఉపధివివేకో చ నిరుపధీనం పుగ్గలానం విసఙ్ఖారగతాన’’న్తి (మహాని. ౫౭). దువిధం వీరియన్తి కాయికం, చేతసికఞ్చ వీరియం. సీలన్తి చతుపారిసుద్ధిసీలం. సమాధిన్తి విపస్సనాపాదకా అట్ఠ సమాపత్తియో. విముత్తికథాతి వా అరియఫలం ఆరబ్భ పవత్తా కథా. సేసం ఉత్తానమేవ.

దుతియసేఖసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

థేరవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.