(౨౫) ౫. ఆపత్తిభయవగ్గో

౧. సఙ్ఘభేదకసుత్తవణ్ణనా

౨౪౩. పఞ్చమస్స పఠమే వివాదాధికరణాదీసూతి వివాదాధికరణం అనువాదాధికరణం ఆపత్తాధికరణం కిచ్చాధికరణన్తి ఇమేసు చతూసు. తత్థ ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా అట్ఠారసహి వత్థూహి వివదన్తానం భిక్ఖూనం యో వివాదో, ఇదం వివాదాధికరణం నామ. సీలవిపత్తియా వా ఆచారదిట్ఠిఆజీవవిపత్తియా వా అనువదన్తానం యో అనువాదో ఉపవదనా చేవ చోదనా చ, ఇదం అనువాదాధికరణం నామ. మాతికాయ ఆగతా పఞ్చ, విభఙ్గే ద్వేతి సత్తపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా, ఇదం ఆపత్తాధికరణం నామ. సఙ్ఘస్స అపలోకనాదీనం చతున్నం కమ్మానం కరణం, ఇదం కిచ్చాధికరణం నామ. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

సఙ్ఘభేదకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨-౩. ఆపత్తిభయసుత్తాదివణ్ణనా

౨౪౪-౫. దుతియే భస్సతి నిరత్థకభావేన ఖిపీయతీతి భస్మం, ఛారికా. తస్స పుటం భణ్డికా భస్మపుటం. తేనాహ ‘‘భస్మపుటన్తి ఛారికాభణ్డిక’’న్తి. తతియం ఉత్తానత్థమేవ.

ఆపత్తిభయసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪-౭. సేయ్యాసుత్తాదివణ్ణనా

౨౪౬-౯. చతుత్థే పేతాతి పేచ్చభావం గతా. తే పన యస్మా ఇధ కతకాలకిరియా కాలేన కతజీవితుచ్ఛేదా హోన్తి, తస్మా వుత్తం ‘‘కాలకతా వుచ్చన్తీ’’తి, మతాతి అత్థో. అథ వా పేచ్చభవం గతా, పేతూపపత్తివసేన నిబ్బత్తిం ఉపగతాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అథ వా పేతవిసయే నిబ్బత్తా పేతా నామా’’తి. ఏకేన పస్సేన సయితుం న సక్కోన్తి దుక్ఖుప్పత్తితో.

తేజుస్సదత్తాతి ఇమినా సీహస్స అభీరుకభావం దస్సేతి. భీరుకా సేసమిగా అత్తనో ఆసయం పవిసిత్వా సన్తాసపుబ్బకం యథా తథా సయన్తి, సీహో పన అభీరుకో సభావతో సతోకారీ భిక్ఖు వియ సతిం ఉపట్ఠపేత్వావ సయతి. తేనాహ ‘‘ద్వే పురిమపాదే’’తిఆది. దక్ఖిణే పురిమపాదే వామస్స పురిమపాదస్స ఠపనవసేన ద్వే పురిమపాదే ఏకస్మిం ఠానే ఠపేత్వా. పచ్ఛిమపాదే వుత్తనయేనేవ ఇధాపి ఏకస్మిం ఠానే ఠపనం వేదితబ్బం, ఠితోకాససల్లక్ఖణం అభీరుకవసేనేవ. సీసం పన ఉక్ఖిపిత్వాతిఆదినా వుత్తసీహకిరియా అనుత్రస్తప్పబుజ్ఝనా వియ అభీరుభావసిద్ధధమ్మతావసేనేవాతి వేదితబ్బా. సీహవిజమ్భనం అతివేలం ఏకాకారే ఠపితానం సరీరావయవానం గమనాదికిరియాసు యోగ్యభావాపాదనత్థం. తిక్ఖత్తుం సీహనాదనదనం అప్పేసక్ఖమిగరాజేహి పరిత్తాసపరిహరణత్థం.

అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, తథాగతసేయ్యాతి ఇమినా చతుత్థజ్ఝానసేయ్యా తథాగతసేయ్యా నామాతి దస్సేతి. సేతి అబ్యావటభావేన పవత్తతి ఏత్థాతి సేయ్యా, చతుత్థజ్ఝానమేవ సేయ్యా చతుత్థజ్ఝానసేయ్యా. కిం పన తం చతుత్థజ్ఝానన్తి? ఆనాపానచతుత్థజ్ఝానం. తత్థ హి ఠత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా భగవా అనుక్కమేన అగ్గమగ్గం అధిగన్త్వా తథాగతో జాతోతి. తయిదం పదట్ఠానం నామ న సేయ్యా, తథాపి యస్మా ‘‘చతుత్థజ్ఝానసమనన్తరా భగవా పరినిబ్బాయీ’’తి మహాపరినిబ్బానే (దీ. ని. ౨.౨౧౯) ఆగతం, తస్మా లోకియచతుత్థజ్ఝానసమాపత్తి ఏవ తథాగతసేయ్యాతి కేచి. ఏవం సతి పరినిబ్బానకాలికావ తథాగతసేయ్యా ఆపజ్జతి, న చ భగవా లోకియచతుత్థజ్ఝానసమాపజ్జనబహులో విహాసి. అగ్గఫలవసేన పవత్తం పనేత్థ చతుత్థజ్ఝానం వేదితబ్బం. తత్థ యథా సత్తానం నిద్దూపగమలక్ఖణా సేయ్యా భవఙ్గచిత్తవసేన హోతి, సా పన నేసం పఠమజాతిసమన్వయా యేభుయ్యవుత్తికా, ఏవం భగవతో అరియజాతిసమన్వయం యేభుయ్యవుత్తికం అగ్గఫలభూతం చతుత్థజ్ఝానం తథాగతసేయ్యాతి వేదితబ్బం. పఞ్చమాదీని ఉత్తానత్థాని.

సేయ్యాసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. పఠమవోహారసుత్తవణ్ణనా

౨౫౦-౨౫౩. అట్ఠమే అనరియానన్తి అసాధూనం నిహీనానం. వోహారాతి సంవోహారా అభిలాపా వా, ‘‘దిట్ఠం మయా’’తి ఏవంవాదితా. ఏత్థ చ తంతంసముట్ఠాపకచేతనావసేన అత్థో వేదితబ్బో. నవమాదీసు నత్థి వత్తబ్బం.

పఠమవోహారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆపత్తిభయవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చమపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.