(౧౪) ౪. పుగ్గలవగ్గో

౧. సంయోజనసుత్తవణ్ణనా

౧౩౧. చతుత్థస్స పఠమే ఉపపత్తిప్పటిలాభం సంవత్తనికానీతి ఉపపత్తిపటిలాభియాని. భవపటిలాభియానీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. యేహీతి యేహి సంయోజనేహి హేతుభూతేహి, కరణభూతేహి వా. నను చ సోతాపన్నస్సపి ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని అప్పహీనాని, కస్మా పన సకదాగామీయేవ ఇధ గహితోతి ఆహ ‘‘సకదాగామిస్సాతి ఇదం అప్పహీనసంయోజనేసు అరియేసు ఉత్తమకోటియా గహిత’’న్తి. తత్థ అప్పహీనసంయోజనేసూతి అప్పహీనఓరమ్భాగియసంయోజనేసు. ఉత్తమకోటియా గహితన్తి ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన గహితం. సకదాగామితో పరఞ్హి అప్పహీనఓరమ్భాగియసంయోజనో అరియో నామ నత్థి. నను చ సకదాగామిస్స పహీనానిపి ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని అత్థి దిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాససంయోజనానం పహీనత్తా, తస్మా ‘‘ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని అప్పహీనానీ’’తి కస్మా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఓరమ్భాగియేసు చ అప్పహీనం ఉపాదాయా’’తిఆది. యస్మా కామరాగబ్యాపాదసంయోజనాని సకదాగామిస్స అప్పహీనాని, తస్మా తాని అప్పహీనాని ఉపాదాయ ‘‘ఓరమ్భాగియాని సంయోజనాని అప్పహీనానీ’’తి వుత్తం, న సబ్బేసం అప్పహీనత్తాతి అధిప్పాయో.

సంయోజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పటిభానసుత్తవణ్ణనా

౧౩౨. దుతియే పటిభానం వుచ్చతి ఞాణమ్పి ఞాణస్స ఉపట్ఠితవచనమ్పి, తం ఇధ అధిప్పేతం, అత్థయుత్తం కారణయుత్తఞ్చ పటిభానమస్సాతి యుత్తప్పటిభానో. పుచ్ఛానన్తరమేవ సీఘం బ్యాకాతుం అసమత్థతాయ నోముత్తప్పటిభానమస్సాతి నోముత్తప్పటిభానో. ఇమినా నయేన సేసా వేదితబ్బా. ఏత్థ పన పఠమో కఞ్చి కాలం వీమంసిత్వా యుత్తమేవ పేక్ఖతి తిపిటకచూళనాగత్థేరో వియ. సో పన పఞ్హం పుట్ఠో పరిగ్గహేత్వా యుత్తప్పత్తకారణమేవ కథేతి. దుతియో పుచ్ఛానన్తరమేవ యేన వా తేన వా వచనేన పటిబాహతి, వీమంసిత్వాపి చ యుత్తం న పక్ఖేతి చతునికాయికపిణ్డతిస్సత్థేరో వియ. సో పన పఞ్హం పుట్ఠో పఞ్హపరియోసానమ్పి నాగమేతి, యం వా తం వా కథేతియేవ, వచనత్థం పనస్స వీమంసియమానం కత్థచి న లగతి. తతియో పుచ్ఛాసమకాలమేవ యుత్తం పేక్ఖతి, తంఖణంయేవ చ నం బ్యాకరోతి తిపిటకచూళాభయత్థేరో వియ. సో పన పఞ్హం పుట్ఠో సీఘమేవ కథేతి, యుత్తప్పత్తకారణో చ హోతి. చతుత్థో పుట్ఠో సమానో నేవ యుత్తం పేక్ఖతి, న యేన వా తేన వా పటిబాహితుం సక్కోతి, తిబ్బన్ధకారనిముగ్గో వియ హోతి లాళుదాయిత్థేరో వియ.

పటిభానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩-౪. ఉగ్ఘటితఞ్ఞూసుత్తాదివణ్ణనా

౧౩౩-౪. తతియే ఉగ్ఘటితఞ్ఞూతి ఏత్థ ఉగ్ఘటనం నామ ఞాణుగ్ఘటనం, ఞాణేన ఉగ్ఘటితమత్తేయేవ జానాతీతి అత్థో. సహ ఉదాహటవేలాయాతి ఉదాహారే ఉదాహటమత్తేయేవ. ధమ్మాభిసమయో హోతీతి చతుసచ్చధమ్మస్స ఞాణేన సద్ధిం అభిసమయో. అయం వుచ్చతీతి అయం ‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తిఆదినా (విభ. ౩౫౫) నయేన సంఖిత్తేన మాతికాయ ఠపియమానాయ దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా అరహత్తం గణ్హితుం సమత్థో పుగ్గలో ‘‘ఉగ్ఘటితఞ్ఞూ’’తి వుచ్చతి. విపఞ్చితం విత్థారితమేవ అత్థం జానాతీతి విపఞ్చితఞ్ఞూ. అయం వుచ్చతీతి అయం సంఖిత్తేన మాతికం ఠపేత్వా విత్థారేన అత్థే భాజియమానే అరహత్తం పాపుణితుం సమత్థో పుగ్గలో ‘‘విపఞ్చితఞ్ఞూ’’తి వుచ్చతి. ఉద్దేసాదీహి నేతబ్బోతి నేయ్యో. అనుపుబ్బేన ధమ్మాభిసమయోతి అనుక్కమేన అరహత్తప్పత్తి. బ్యఞ్జనపదమేవ పరమం అస్సాతి పదపరమో. న తాయ జాతియా ధమ్మాభిసమయో హోతీతి తేన అత్తభావేన ఝానం వా విపస్సనం వా మగ్గం వా ఫలం వా నిబ్బత్తేతుం న సక్కోతీతి అత్థో. చతుత్థం ఉత్తానమేవ.

ఉగ్ఘటితఞ్ఞూసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫-౮. సావజ్జసుత్తాదివణ్ణనా

౧౩౫-౮. పఞ్చమే సావజ్జోతి సదోసో. సావజ్జేన కాయకమ్మేనాతి సదోసేన పాణాతిపాతాదినా కాయకమ్మేన. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో. అయం వుచ్చతీతి అయం పుగ్గలో తీహి ద్వారేహి ఆయూహనకమ్మస్స సదోసత్తా గూథకుణపాదిభరితో పదేసో వియ ‘‘సావజ్జో’’తి వుచ్చతి. సావజ్జేన బహులన్తి యస్స సావజ్జమేవ కాయకమ్మం బహులం హోతి, అప్పం అనవజ్జం. సో ‘‘సావజ్జేన బహులం కాయకమ్మేన సమన్నాగతో అప్పం అనవజ్జేనా’’తి వుచ్చతి. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో. కో పన ఏవరూపో హోతీతి? యో గామధమ్మతాయ వా నిగమధమ్మతాయ వా కదాచి కరహచి ఉపోసథం సమాదియతి, సీలాని పూరేతి. అయం వుచ్చతీతి అయం పుగ్గలో తీహి ద్వారేహి ఆయూహనకమ్మేసు సావజ్జస్సేవ బహులతాయ అనవజ్జస్స అప్పతాయ ‘‘వజ్జబహులో’’తి వుచ్చతి. యథా హి ఏకస్మిం పదేసే దుబ్బణ్ణాని దుగ్గన్ధాని పుప్ఫాని రాసికతానస్సు, తేసం ఉపరి తహం తహం అధిముత్తకవస్సికపాటలాని పతితాని భవేయ్యుం, ఏవరూపో అయం పుగ్గలో వేదితబ్బో. యథా పన ఏకస్మిం పదేసే అధిముత్తకవస్సికపాటలాని రాసికతానస్సు, తేసం ఉపరి తహం తహం దుగ్గన్ధాని బదరపుప్ఫాదీని పతితాని భవేయ్యుం. ఏవరూపో తతియో పుగ్గలో వేదితబ్బో. చతుత్థో పన తీహి ద్వారేహి ఆయూహనకమ్మస్స నిద్దోసత్తా చ చతుమధురభరితసువణ్ణవాతి వియ దట్ఠబ్బో. ఛట్ఠాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

సావజ్జసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯-౧౦. ధమ్మకథికసుత్తాదివణ్ణనా

౧౩౯-౧౪౦. నవమే అప్పఞ్చ భాసతీతి సమ్పత్తపరిసాయ థోకమేవ కథేతి. అసహితఞ్చాతి కథేన్తో చ పన న అత్థయుత్తం కాలయుత్తం కథేతి. పరిసా చస్స న కుసలా హోతీతి సోతుం నిసిన్నపరిసా చస్స యుత్తాయుత్తం కారణాకారణం సిలిట్ఠాసిలిట్ఠం న జానాతీతి అత్థో. ఏవరూపోతి అయం ఏవంజాతికో బాలధమ్మకథికో ఏవంజాతికాయ బాలపరిసాయ ధమ్మకథికోత్వేవ నామం లభతి. ఇమినా నయేన సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. ఏత్థ చ ద్వేయేవ జనా సభావధమ్మకథికా, న ఇతరే. ఇతరే పన ధమ్మకథికానం అన్తో పవిట్ఠత్తా ఏవం వుత్తా. దసమం ఉత్తానమేవ.

ధమ్మకథికసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

పుగ్గలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.