౧. కమ్మకారణవగ్గో

౧. వజ్జసుత్తవణ్ణనా

౧. దుకనిపాతస్స పఠమే పహారసాధనత్థన్తి దణ్డప్పహారస్స సుఖసిద్ధి-అత్థం. కఞ్జితో నిబ్బత్తం కఞ్జియం, ఆరనాలం, యం బిలఙ్గన్తిపి వుచ్చతి, తం యత్థ సిఞ్చతి, సా కఞ్జియఉక్ఖలికా బిలఙ్గథాలికా, తంసదిసం కారణం బిలఙ్గథాలికం. సీసకటాహం ఉప్పాటేత్వాతి అయోగుళప్పవేసప్పమాణం ఛిద్దం కత్వా. సఙ్ఖముణ్డకమ్మకారణన్తి సఙ్ఖం వియ ముణ్డకరణం కమ్మకారణం. రాహుముఖకమ్మకారణన్తి రాహుముఖగతసూరియసదిసకమ్మకారణం.

జోతిమాలికన్తి జోతిమాలవన్తం కమ్మకారణం. హత్థపజ్జోతికన్తి హత్థస్స పజ్జోతనకమ్మకారణం. ఏరకవత్తకమ్మకారణన్తి ఏరకవత్తసదిసే సరీరతో చమ్మవత్తే ఉప్పాటనకమ్మకారణం. చీరకవాసికకమ్మకారణన్తి సరీరతో ఉప్పాటితవత్తచీరకేహి నివాసాపనకమ్మకారణం. తం కరోన్తా యథా గీవతో పట్ఠాయ వద్ధే కన్తిత్వా కటియం ఠపేన్తి, ఏవం గోప్ఫకతో పట్ఠాయ కన్తిత్వాపి కటియమేవ ఠపేన్తి. అట్ఠకథాయం పన ‘‘కటితో పట్ఠాయ కన్తిత్వా గోప్ఫకేసు ఠపేన్తీ’’తి వుత్తం. ఏణేయ్యకకమ్మకారణన్తి ఏణిమిగసదిసకమ్మకారణం. అయవలయాని దత్వాతి అయవలయాని పటిముఞ్చిత్వా. అయసూలాని కోట్టేన్తీతి కప్పరజణ్ణుకకోటీసు అయసూలాని పవేసేన్తి. తన్తి తం తథాకతకమ్మకారణం సత్తం.

బళిసమంసికన్తి బలిసేహి మంసుప్పాటనకమ్మకారణం. కహాపణికన్తి కహాపణమత్తసో ఛిన్దనకమ్మకారణం. కోట్టేన్తీతి ఛిన్దన్తి. ఖారాపతచ్ఛికన్తి తచ్ఛేత్వా ఖారాపసిఞ్చనకమ్మకారణం. పలిఘపరివత్తికన్తి పలిఘస్స వియ పరివత్తనకమ్మకారణం. ఏకాబద్ధం కరోన్తి అయసూలస్స కోట్టనేన. పలాలపీఠకన్తి పలాలపీఠస్స వియ సరీరస్స సంవేల్లనకమ్మకారణం. కారణికాతి ఘాతనకారకా. పలాలవట్టిం వియ కత్వాతి యథా పలాలపీఠం కరోన్తా పలాలం వట్టిం కత్వా సంవేల్లనవసేన పున వేఠేన్తి, ఏవం కరోన్తీతి అత్థో. ఛాతకసునఖేహీతి ఖుద్దకేహి కోలేయ్యకసునఖేహి. తే హి బలవన్తా జవయోగా సూరా చ హోన్తి. సహస్సభణ్డికన్తి సహస్సత్థవికం.

యాహన్తి యం అహం. యన్తి చ కారణవచనం. తేనాహ ‘‘యేన అహ’’న్తి. ఛిన్నమూలకేతి తణ్హామూలస్స ఉచ్ఛిన్నత్తా సఞ్ఛిన్నమూలకే.

వజ్జసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పధానసుత్తవణ్ణనా

౨. దుతియే ఉభతోబ్యూళ్హసఙ్గామప్పవేసనసదిసన్తి యుద్ధత్థాయ ఉభతోరాసికతచతురఙ్గినిసేనామజ్ఝప్పవేసనసదిసం. దానఞ్చ యుద్ధఞ్చ సమానమాహూతి ఏత్థ కథం పనీదముభయం సమానం? జీవితవినాసభీరుకో హి యుజ్ఝితుం న సక్కోతి, భోగక్ఖయభీరుకో దానం దాతుం న సక్కోతి. ‘‘జీవితఞ్చ రక్ఖిస్సామి, యుజ్ఝిస్సామీ’’తి హి వదన్తో న యుజ్ఝతి, జీవితే పన ఆలయం విస్సజ్జేత్వా ‘‘హత్థపాదాదిచ్ఛేదో వా హోతు మరణం వా, గణ్హిస్సామేతం ఇస్సరియ’’న్తి ఉస్సహన్తోవ యుజ్ఝతి. ‘‘భోగే చ రక్ఖిస్సామి, దానఞ్చ దస్సామీ’’తి వదన్తోపి న దదాతి, భోగేసు పన ఆలయం పిస్సజ్జేత్వా ‘‘మహాదానం దస్సామీ’’తి ఉస్సహన్తోవ దేతి. ఏవం దానఞ్చ యుద్ధఞ్చ సమం హోతి. కిఞ్చ భియ్యో – అప్పాపి సన్తా బహుకే జినన్తి, యథా చ యుద్ధే అప్పకాపి వీరపురిసా బహుకే భీరుపురిసే జినన్తి, ఏవం సద్ధాదిసమ్పన్నో అప్పకమ్పి దానం దదన్తో బహువిధం లోభదోసఇస్సామచ్ఛరియదిట్ఠివిచికిచ్ఛాదిభేదం తప్పటిపక్ఖం అభిభవతి, బహుఞ్చ దానవిపాకం అధిగచ్ఛతి. ఏవమ్పి దానఞ్చ యుద్ధఞ్చ సమానం. తేనాహ ‘‘అప్పమ్పి చే సద్దహానో దదాతి, తేనేవ సో హోతి సుఖీ పరత్థా’’తి.

అగారస్స హితం కసిగోరక్ఖాది అగారియం, తం నత్థి ఏత్థాతి అనగారియం, పబ్బజ్జాతి ఆహ ‘‘అగారస్స…పే… అనగారియం పబ్బజ్జ’’న్తి. సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గత్థాయాతి ఏత్థ చత్తారో ఉపధీ – కాముపధి, ఖన్ధుపధి, కిలేసుపధి, అభిసఙ్ఖారుపధీతి. కామాపి హి ‘‘యం పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం కామానం అస్సాదో’’తి (అ. ని. ౯.౩౪) ఏవం వుత్తస్స సుఖస్స, తదస్సాదనిమిత్తస్స వా దుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో ఉపధీయతి ఏత్థ సుఖన్తి ఇమినా వచనత్థేన ‘‘ఉపధీ’’తి వుచ్చన్తి. ఖన్ధాపి ఖన్ధమూలకస్స దుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో, కిలేసాపి అపాయదుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో, అభిసఙ్ఖారాపి భవదుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో ‘‘ఉపధీ’’తి వుచ్చన్తి. సబ్బేసం ఉపధీనం పటినిస్సగ్గో పహానం ఏత్థాతి సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గం, నిబ్బానం. తేనాహ ‘‘సబ్బేసం ఖన్ధూపధి…పే… నిబ్బానస్స అత్థాయా’’తి.

పధానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తపనీయసుత్తవణ్ణనా

౩. తతియే తపనీయాతి ఏత్థ కత్తుఅత్థే అనీయ-సద్దోతి ఆహ ‘‘తపన్తీతి తపనీయా’’తి. తపన్తీతి విబాధేన్తి, విహేఠేన్తీతి అత్థో. తపనం వా దుక్ఖం, దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చ తస్స ఉప్పాదనేన చేవ అనుబలప్పదానేన చ హితాతి తపనీయా. అథ వా తపన్తి తేనాతి తపనం, అనుతాపో, విప్పటిసారోతి అత్థో. తస్స హేతుభావతో హితాతి తపనీయా. అనుసోచతీతి విప్పటిసారీ హుత్వా కతాకతం అనుగమ్మ సోచతి. సోచనఞ్హి కతత్తా చ హోతి అకతత్తా చ. తథా చేవ పాళియం విభత్తం. నన్దయక్ఖాదీనం వత్థూని పాకటానీతి తాని అదస్సేత్వా ద్వేభాతికవత్థుం దస్సేన్తో ‘‘తే కిరా’’తి ఆదిమాహ. తత్థ తేతి ద్వే భాతరో. పున కిం మగ్గసీతి పున కిం ఇచ్ఛసి.

తపనీయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. ఉపఞ్ఞాతసుత్తవణ్ణనా

౫. పఞ్చమే ఇమఞ్హి ధమ్మద్వయన్తి కుసలేసు ధమ్మేసు అసన్తుట్ఠితా, పధానస్మిం అనోసక్కనసఙ్ఖాతం ధమ్మద్వయం. ఇమినాతి ‘‘అసన్తుట్ఠితా కుసలేసు ధమ్మేసూ’’తి వచనేన. ఇమం దీపేతీతి ‘‘యావ సో ఉప్పజ్జతి, న తావాహం సన్తుట్ఠో అహోసి’’న్తి ఏతం పరియన్తం కత్వా వక్ఖమానత్థం దీపేతి. పధానస్మిన్తి వీరియారమ్భే. ఇమమత్థన్తి ‘‘పధానస్మిఞ్చా’’తిఆదినా వుత్తమత్థం. వీరియప్పవాహే వత్తమానే అన్తరా ఏవ పటిగమనం నివత్తనం పటివానం, తదస్స అత్థీతి పటివానీ, న పటివానీ అప్పటివానీ, తస్స భావో అప్పటివానితా, అనోసక్కనాతి ఆహ ‘‘అప్పటివానితాతి అప్పటిక్కమనా అనోసక్కనా’’తి. తత్థ అనోసక్కనాతి అప్పటినివత్తి.

ఆగమనీయపటిపదాతి సమథవిపస్సనాసఙ్ఖాతా పుబ్బభాగపటిపత్తి. సా హి ఆగచ్ఛన్తి విసేసమధిగచ్ఛన్తి ఏతాయ, ఆగచ్ఛతి వా విసేసాధిగమో ఏతాయాతి ఆగమనీయా, సా ఏవ పటిపజ్జితబ్బతో పటిపదాతి ఆగమనీయపటిపదా. అప్పటివానపధానన్తి ఓసక్కనారహితప్పధానం, అన్తరా అనోసక్కిత్వా కతవీరియన్తి అత్థో.

ఉపఞ్ఞాతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సంయోజనసుత్తవణ్ణనా

౬. ఛట్ఠే సంయోజనానం హితా పచ్చయభావేనాతి సంయోజనియా, తేభూమకా ధమ్మా. తేనాహ ‘‘దసన్నం సంయోజనాన’’న్తిఆది. సంయోజనియే ధమ్మే అస్సాదతో అనుపస్సతి సీలేనాతి అస్సాదానుపస్సీ, తస్స భావో అస్సాదానుపస్సితా. నిబ్బిదానుపస్సితాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఉక్కణ్ఠనవసేనాతి సంయోజనియేసు తేభూమకధమ్మేసు నిబ్బిన్దనవసేన. జననం జాతి, ఖన్ధానం పాతుభావోతి ఆహ ‘‘జాతియాతి ఖన్ధనిబ్బత్తితో’’తి, ఖన్ధానం తత్థ తత్థ భవే అపరాపరం నిబ్బత్తితోతి అత్థో. ఖన్ధపరిపాకో ఏకభవపరియాపన్నానం ఖన్ధానం పురాణభావో. ఏకభవపరియాపన్నజీవితిన్ద్రియప్పబన్ధవిచ్ఛేదవసేన ఖన్ధానం భేదో ఇధ మరణన్తి ఆహ ‘‘మరణేనాతి ఖన్ధభేదతో’’తి. అన్తోనిజ్ఝానం చిత్తసన్తాపో. పరిదేవో నామ ఞాతిబ్యసనాదీహి ఫుట్ఠస్స వాచావిప్పలాపో. సో చ సోకసముట్ఠానోతి ఆహ ‘‘తన్నిస్సితలాలప్పితలక్ఖణేహి పరిదేవేహీ’’తి. లాలప్పితం వాచావిప్పలాపో, సో చ అత్థతో సద్దోయేవ.

దుక్ఖన్తి ఇధ కాయికం దుక్ఖం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘కాయపటిపీళనదుక్ఖేహీ’’తి. మనోవిఘాతదోమనస్సేహీతి మనసో విఘాతకరేహి దోమనస్సేహి. బ్యాపాదసమ్పయోగేన మనసో విహననరసఞ్హి దోమనస్సం. భుసో ఆయాసో ఉపాయాసో యథా ‘‘భుసమాదానం ఉపాదాన’’న్తి, సో చ అత్థతో ఞాతిబ్యసనాదీహి ఫుట్ఠస్స అధిమత్తచేతోదుక్ఖప్పభావితో దోసోయేవ. కాయచిత్తానఞ్హి ఆయాసనవసేన దోసస్సేవ పవత్తిఆకారో ఉపాయాసోతి వుచ్చతి సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నో. తం చుద్దసహి అకుసలచేతసికేహి అఞ్ఞో ఏకో చేతసికధమ్మోతి ఏకే. యం విసాదోతి చ వదన్తి.

సంయోజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. కణ్హసుత్తవణ్ణనా

౭. సత్తమే యథా ‘‘కణ్హా గావీ’’తిఆదీసు కాళవణ్ణేన సమన్నాగతా ‘‘కణ్హా’’తి వుచ్చతి, న ఏవం కాళవణ్ణతాయ ధమ్మా ‘‘కణ్హా’’తి వుచ్చన్తి, అథ ఖో కణ్హాభిజాతినిబ్బత్తిహేతుతో అప్పభస్సరభావకరణతో వా ‘‘కణ్హా’’తి వుచ్చన్తీతి దస్సేన్తో ‘‘న కాళవణ్ణతాయా’’తిఆదిమాహ. కణ్హతాయాతి కణ్హాభిజాతితాయ. కణ్హాభిజాతీతి చ అపాయా వుచ్చన్తి మనుస్సేసు చ దోభగ్గియం. సరసేనాతి సభావేన. న హిరీయతి న లజ్జతీతి అహిరికో, పుగ్గలో, చిత్తం, తం సమ్పయుత్తధమ్మసముదాయో వా. తస్స భావో అహిరిక్కన్తి వత్తబ్బే ఏకస్స క-కారస్స లోపం కత్వా అహిరికన్తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘అహిరికన్తి అహిరికభావో’’తి. న ఓత్తప్పతీతి అనోత్తాపీ, పుగ్గలో, యథావుత్తధమ్మసముదాయో వా, తస్స భావో అనోత్తప్పన్తి ఆహ ‘‘అనోత్తాపిభావో’’తి.

కణ్హసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. సుక్కసుత్తవణ్ణనా

౮. అట్ఠమే ‘‘సుక్కం వత్థ’’న్తిఆదీసు వియ న వణ్ణసుక్కతాయ ధమ్మానం సుక్కతా, అథ ఖో సుక్కాభిజాతిహేతుతో పభస్సరభావకరణతో చాతి దస్సేన్తో ‘‘న వణ్ణసుక్కతాయా’’తిఆదిమాహ. సుక్కతాయాతి సుక్కాభిజాతితాయ. హిరీ పాపధమ్మే గూథం వియ పస్సన్తీ జిగుచ్ఛతీతి ఆహ ‘‘పాపతో జిగుచ్ఛనలక్ఖణా హిరీ’’తి. ఓత్తప్పం తే ఉణ్హం వియ పస్సన్తం తతో భాయతీతి వుత్తం ‘‘భాయనలక్ఖణం ఓతప్ప’’న్తి. ఇదఞ్చ హిరోత్తప్పం అఞ్ఞమఞ్ఞవిప్పయోగీ పాపతో విముఖభూతఞ్చ, తస్మా నేసం ఇదం నానాకరణం – అజ్ఝత్తసముట్ఠానా హిరీ, బహిద్ధాసముట్ఠానం ఓత్తప్పం. అత్తాధిపతి హిరీ, లోకాధిపతి ఓతప్పం. లజ్జాసభావసణ్ఠితా హిరీ, భయసభావసణ్ఠితం ఓత్తప్పం. సప్పతిస్సవలక్ఖణా హిరీ, వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పన్తి.

తత్థ అజ్ఝత్తసముట్ఠానం హిరిం చతూహి కారణేహి సముట్ఠాపేతి జాతిం పచ్చవేక్ఖిత్వా, వయం, సూరభావం, బాహుసచ్చం పచ్చవేక్ఖిత్వా. కథం? ‘‘పాపకరణం నామేతం న జాతిసమ్పన్నానం కమ్మం, హీనజచ్చానం కేవట్టాదీనం కమ్మం, మాదిసస్స జాతిసమ్పన్నస్స ఇదం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం తావ జాతిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాపం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకరణం నామేతం దహరేహి కత్తబ్బం కమ్మం, మాదిసస్స వయే ఠితస్స ఇదం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం వయం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాపం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకరణం నామేతం దుబ్బలజాతికానం కమ్మం, మాదిసస్స సూరభావసమ్పన్నస్స ఇదం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం సూరభావం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాపం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. తథా ‘‘పాపకమ్మం నామేతం అన్ధబాలానం కమ్మం, న పణ్డితానం, మాదిసస్స పణ్డితస్స బహుస్సుతస్స ఇదం కాతుం న యుత్త’’న్తి ఏవం బాహుసచ్చం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాపం అకరోన్తో హిరిం సముట్ఠాపేతి. ఏవం అజ్ఝత్తసముట్ఠానం హిరిం చతూహి కారణేహి సముట్ఠాపేతి, సముట్ఠాపేన్తో చ హిరిం నిస్సాయ పాపకమ్మం న కరోతి.

కథం బహిద్ధాసముట్ఠానం ఓత్తప్పం? ‘‘సచే త్వం పాపకమ్మం కరిస్ససి, చతూసు పరిసాసు గరహప్పత్తో భవిస్ససి, తతో తం సీలవన్తో సబ్రహ్మచారీ వివజ్జిస్సన్తీ’’తి పచ్చవేక్ఖిత్వా బహిద్ధాసముట్ఠానం ఓత్తప్పం నిస్సాయ పాపకమ్మం న కరోతి. ఏవం బహిద్ధాసముట్ఠానం ఓత్తప్పం.

కథం అత్తాధిపతి హిరీ? ఇధేకచ్చో కులపుత్తో అత్తానం అధిపతిం జేట్ఠకం కత్వా ‘‘మాదిసస్స సద్ధాపబ్బజితస్స బహుస్సుతస్స ధుతధరస్స న యుత్తం పాపకమ్మం కాతు’’న్తి పాపం న కరోతి. ఏవం అత్తాధిపతి హిరీ. తేనాహ భగవా ‘‘సో అత్తానంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం పజహతి, కుసలం భావేతి, సావజ్జం పజహతి, అనవజ్జం భావేతి, సుద్ధం అత్తానం పరిహరతీ’’తి (అ. ని. ౩.౪౦).

కథం లోకాధిపతి ఓత్తప్పం? ఇధేకచ్చో కులపుత్తో లోకం అధిపతిం జేట్ఠకం కత్వా ‘‘సచే ఖో త్వం పాపకమ్మం కరేయ్యాసి, సబ్రహ్మచారినో తావ తం జానిస్సన్తి, మహిద్ధికా మహానుభావా లోకే చ సమణబ్రాహ్మణా దేవతా చ, తస్మా తే న యుత్తం పాపం కాతు’’న్తి పాపకమ్మం న కరోతి. యథాహ – ‘‘మహా ఖో పనాయం లోకసన్నివాసో, మహన్తస్మిం ఖో పన లోకసన్నివాసే సన్తి సమణబ్రాహ్మణా ఇద్ధిమన్తో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునో. తే దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం జానన్తి, తేపి మం ఏవం జానిస్సన్తి ‘పస్సథ, భో, ఇమం కులపుత్తం, సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి. సన్తి దేవతా ఇద్ధిమన్తినియో దిబ్బచక్ఖుకా పరచిత్తవిదునియో, తా దూరతోపి పస్సన్తి, ఆసన్నాపి న దిస్సన్తి, చేతసాపి చిత్తం జానన్తి, తాపి మం జానిస్సన్తి ‘పస్సథ, భో, ఇమం కులపుత్తం, సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో సమానో వోకిణ్ణో విహరతి పాపకేహి అకుసలేహి ధమ్మేహీ’తి…పే… సో లోకంయేవ అధిపతిం కరిత్వా అకుసలం…పే… పరిహరతీ’’తి. ఏవం లోకాధిపతి ఓత్తప్పం.

లజ్జాసభావసణ్ఠితాతి ఏత్థ లజ్జాతి లజ్జనాకారో, తేన సభావేన సణ్ఠితా హిరీ. భయన్తి అపాయభయం, తేన సభావేన సణ్ఠితం ఓత్తప్పం. తదుభయం పాపపరివజ్జనే పాకటం హోతి. తత్థ యథా ద్వీసు అయోగుళేసు ఏకో సీతలో భవేయ్య గూథమక్ఖితో, ఏకో ఉణ్హో ఆదిత్తో. తేసు యథా సీతలం గూథమక్ఖితత్తా జిగుచ్ఛన్తో విఞ్ఞుజాతికో న గణ్హాతి, ఇతరం డాహభయేన. ఏవం పణ్డితో లజ్జాయ జిగుచ్ఛన్తో పాపం న కరోతి, ఓత్తప్పేన అపాయభయభీతో పాపం న కరోతి, ఏవం లజ్జాసభావసణ్ఠితా హిరీ, భయసభావసణ్ఠితం ఓత్తప్పం.

కథం సప్పతిస్సవలక్ఖణా హిరీ, వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పం? ఏకచ్చో హి జాతిమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, సత్థుమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, దాయజ్జమహత్తపచ్చవేక్ఖణా, సబ్రహ్మచారిమహత్తపచ్చవేక్ఖణాతి ఏవం చతూహి కారణేహి తత్థ గారవేన సప్పతిస్సవలక్ఖణం హిరిం సముట్ఠాపేత్వా పాపం న కరోతి. ఏకచ్చో అత్తానువాదభయం, పరానువాదభయం, దణ్డభయం, దుగ్గతిభయన్తి ఏవం చతూహి కారణేహి వజ్జతో భాయన్తో వజ్జభీరుకభయదస్సావిలక్ఖణం ఓత్తప్పం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా పాపకమ్మం న కరోతి. ఏత్థ చ అజ్ఝత్తసముట్ఠానాదితా హిరోత్తప్పానం తత్థ తత్థ పాకటభావేన వుత్తా, న పన నేసం కదాచి అఞ్ఞమఞ్ఞవిప్పయోగో. న హి లజ్జనం నిబ్భయం, పాపభయం వా అలజ్జనం అత్థీతి. ఏవమేత్థ విత్థారతో అత్థవణ్ణనా వేదితబ్బా.

సుక్కసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. చరియసుత్తవణ్ణనా

౯. నవమే లోకన్తి సత్తలోకం. సన్ధారేన్తీతి ఆచారసన్ధారణవసేన ధారేన్తి. ఠపేన్తీతి మరియాదాయం ఠపేన్తి. రక్ఖన్తీతి ఆచారసన్ధారణేన మరియాదాయం ఠపేత్వా రక్ఖన్తి. గరుచిత్తీకారవసేన న పఞ్ఞాయేథాతి గరుం కత్వా చిత్తే కరణవసేన న పఞ్ఞాయేథ, అయమాచారో న లబ్భేయ్య. మాతుచ్ఛాతి వాతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆద్యత్థో. తేన మాతులానీతి వా ఆచరియభరియాతి వా గరూనం దారాతి వాతి ఇమే సఙ్గణ్హాతి. తత్థ మాతు భగినీ మాతుచ్ఛా. మాతులభరియా మాతులానీ. గరూనం దారా మహాపితుచూళపితుజేట్ఠభాతుఆదీనం గరుట్ఠానియానం భరియా. యథా అజేళకాతిఆదీసు అయం సఙ్ఖేపత్థో – యథా అజేళకాదయో తిరచ్ఛానా హిరోత్తప్పరహితా మాతాతి సఞ్ఞం అకత్వా భిన్నమరియాదా సబ్బత్థ సమ్భేదేన వత్తన్తి, ఏవమయం మనుస్సలోకో యది లోకపాలధమ్మా న భవేయ్యుం, సబ్బత్థ సమ్భేదేన వత్తేయ్య. యస్మా పనిమే లోకపాలకధమ్మా లోకం పాలేన్తి, తస్మా నత్థి సమ్భేదోతి.

చరియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. వస్సూపనాయికసుత్తవణ్ణనా

౧౦. దసమే అపఞ్ఞత్తాతి అననుఞ్ఞాతా, అవిహితా వా. వస్సేతి వస్సారత్తం సన్ధాయ వదతి, ఉతువస్సేతి హేమన్తం సన్ధాయ. ఏకిన్ద్రియం జీవం విహేఠేన్తాతి రుక్ఖలతాదీసు జీవసఞ్ఞితాయ ఏవమాహంసు. ఏకిన్ద్రియన్తి చ కాయిన్ద్రియం అత్థీతి మఞ్ఞమానా వదన్తి. సఙ్ఘాతం ఆపాదేన్తాతి వినాసం ఆపాదేన్తా. సంకసాయిస్సన్తీతి అప్పోస్సుక్కా నిబద్ధవాసం వసిస్సన్తి. అపరజ్జుగతాయ ఆసాళ్హియా ఉపగన్తబ్బాతి ఏత్థ అపరజ్జు గతాయ అస్సాతి అపరజ్జుగతా, తస్సా అపరజ్జుగతాయ అతిక్కన్తాయ, అపరస్మిం దివసేతి అత్థో, తస్మా ఆసాళ్హిపుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసే ఉపగన్తబ్బాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. మాసగతాయ ఆసాళ్హియా ఉపగన్తబ్బాతి మాసో గతాయ అస్సాతి మాసగతా, తస్సా మాసగతాయ అతిక్కన్తాయ, మాసే పరిపుణ్ణేతి అత్థో. తస్మా ఆసాళ్హిపుణ్ణమతో పరాయ పుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసే ఉపగన్తబ్బాతి అత్థో దట్ఠబ్బో.

వస్సూపనాయికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

కమ్మకారణవగ్గవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా నిట్ఠితా.