౧. సీహనాదసుత్తవణ్ణనా

౨౧. తతియస్స పఠమే విసమట్ఠానేసూతి పపాతాదీసు విసమట్ఠానేసు. ‘‘అఞ్ఞేహి అసాధారణానీ’’తి కస్మా వుత్తం, నను చేతాని సావకానమ్పి ఏకచ్చానం ఉప్పజ్జన్తీతి? కామం ఉప్పజ్జన్తి, యాదిసాని పన బుద్ధానం ఠానాట్ఠానఞాణాదీని, న తాదిసాని తదఞ్ఞేసం కదాచిపి ఉప్పజ్జన్తీతి అఞ్ఞేహి అసాధారణానీతి. తేనాహ ‘‘తథాగతస్సేవ బలానీ’’తి. ఇమమేవ హి యథావుత్తలేసం అపేక్ఖిత్వా తదభావతో ఆసయానుసయఞాణాదీసు ఏవ అసాధారణసమఞ్ఞా నిరుళ్హా. కామం ఞాణబలానం ఞాణసమ్భారో విసేసపచ్చయో, పుఞ్ఞసమ్భారోపి పన నేసం పచ్చయో ఏవ. ఞాణసమ్భారస్సపి వా పుఞ్ఞసమ్భారభావతో ‘‘పుఞ్ఞుస్సయసమ్పత్తియా ఆగతానీ’’తి వుత్తం.

పకతిహత్థికులన్తి (సం. ని. టీ. ౨.౨.౨౨) గిరిచరనదిచరవనచరాదిప్పభేదా గోచరియకాలావకనామా సబ్బాపి బలేన పాకతికా హత్థిజాతి. దసన్నం పురిసానన్తి థామమజ్ఝిమానం దసన్నం పురిసానం. ఏకస్స తథాగతస్స కాయబలన్తి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. ఏకస్సాతి చ తథా హేట్ఠా కథాయం ఆగతత్తా దేసనాసోతేన వుత్తం. నారాయనసఙ్ఘాతబలన్తి ఏత్థ నారా వుచ్చన్తి రస్మియో. తా బహూ నానావిధా ఇతో ఉప్పజ్జన్తీతి నారాయనం, వజిరం, తస్మా నారాయనసఙ్ఘాతబలన్తి వజిరసఙ్ఘాతబలన్తి అత్థో. ఞాణబలం పన పాళియం ఆగతమేవ, న కాయబలం వియ అట్ఠకథారుళ్హమేవాతి అధిప్పాయో.

సంయుత్తకే (సం. ని. ౨.౩౩) ఆగతాని తేసత్తతి ఞాణాని, సత్తసత్తతి ఞాణానీతి వుత్తం, తత్థ (విభ. మూలటీ. ౭౬౦) పన నిదానవగ్గే సత్తసత్తతి ఆగతాని చతుచత్తారీసఞ్చ. తేసత్తతి పన పటిసమ్భిదామగ్గే (పటి. మ. ౧.౧) సుతమయాదీని ఆగతాని దిస్సన్తి, న సంయుత్తకే. అఞ్ఞానిపీతి ఏతేన ఞాణవత్థువిభఙ్గే (విభ. ౭౫౧ ఆదయో) ఏకకాదివసేన వుత్తాని, అఞ్ఞత్థ చ ‘‘పుబ్బన్తే ఞాణ’’న్తిఆదినా (ధ. స. ౧౦౬౩) బ్రహ్మజాలాదీసు చ ‘‘తయిదం తథాగతో పజానాతి ‘ఇమాని దిట్ఠిట్ఠానాని ఏవం గహితానీ’తి’’ఆదినా (దీ. ని. ౧.౩౬) వుత్తాని అనేకాని ఞాణప్పభేదాని సఙ్గణ్హాతి. యాథావప్పటివేధతో సయఞ్చ అకమ్పియం పుగ్గలఞ్చ తంసమఙ్గినం నేయ్యేసు అధిబలం కరోతీతి ఆహ ‘‘అకమ్పియట్ఠేన ఉపత్థమ్భనట్ఠేన చా’’తి.

ఉసభస్స ఇదన్తి ఆసభం, సేట్ఠట్ఠానం. సబ్బఞ్ఞుతాపటిజాననవసేన అభిముఖం గచ్ఛన్తి, అట్ఠ వా పరిసా ఉపసఙ్కమన్తీతి ఆసభా, పుబ్బబుద్ధా. ఇదం పనాతి బుద్ధానం ఠానం సబ్బఞ్ఞుతమేవ వదతి. తిట్ఠమానోవాతి అవదన్తోపి తిట్ఠమానోవ పటిజానాతి నామాతి అత్థో. ఉపగచ్ఛతీతి అనుజానాతి.

అట్ఠసు పరిసాసూతి ‘‘అభిజానామి ఖో పనాహం, సారిపుత్త, అనేకసతం ఖత్తియపరిసం…పే… తత్ర వత మం భయం వా సారజ్జం వా ఓక్కమిస్సతీతి నిమిత్తమేతం, సారిపుత్త, న సమనుపస్సామీ’’తి (మ. ని. ౧.౧౫౧) వుత్తాసు అట్ఠసు పరిసాసు. అభీతనాదం నదతీతి పరతో దస్సితఞాణయోగేన దసబలోహన్తి అభీతనాదం నదతి.

పటివేధనిట్ఠత్తా అరహత్తమగ్గఞాణం పటివేధోతి ‘‘ఫలక్ఖణే ఉప్పన్నం నామా’’తి వుత్తం. తేన పటిలద్ధస్సపి దేసనాఞాణస్స కిచ్చనిప్ఫత్తి పరస్స అవబుజ్ఝనమత్తేన హోతీతి ‘‘అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞస్స సోతాపత్తిఫలక్ఖణే పవత్తం నామా’’తి వుత్తం. తతో పరం పన యావ పరినిబ్బానా దేసనాఞాణపవత్తి తస్సేవ పవత్తితస్స ధమ్మచక్కస్స ఠానన్తి వేదితబ్బం పవత్తితచక్కస్స చక్కవత్తినో చక్కరతనస్స ఠానం వియ.

తిట్ఠతీతి వుత్తం, కిం భూమియం పురిసో వియ, నోతి ఆహ ‘‘తదాయత్తవుత్తితాయా’’తి. ఠానన్తి చేత్థ అత్తలాభో ధరమానతా చ, న గతినివత్తీతి ఆహ ‘‘ఉప్పజ్జతి చేవ పవత్తతి చా’’తి. యత్థ పనేతం దసబలఞాణం విత్థారితం, తం దస్సేన్తో ‘‘అభిధమ్మే పనా’’తిఆదిమాహ. సేసేసుపి ఏసేవ నయో.

సమాదియన్తీతి సమాదానాని, తాని పన సమాదియిత్వా కతాని హోన్తీతి ఆహ ‘‘సమాదియిత్వా కతాన’’న్తి. కమ్మమేవ వా కమ్మసమాదానన్తి ఏతేన సమాదానసద్దస్స అపుబ్బత్థాభావం దస్సేతి ముత్తగతసద్దే గతసద్దస్స వియ. గతీతి నిరయాదిగతియో. ఉపధీతి అత్తభావో. కాలోతి కమ్మస్స విపచ్చనారహకాలో. పయోగోతి విపాకుప్పత్తియా పచ్చయభూతా కిరియా.

అగతిగామినిన్తి నిబ్బానగామినిం. వుత్తఞ్హి ‘‘నిబ్బానఞ్చాహం, సారిపుత్త, పజానామి నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపద’’న్తి (మ. ని. ౧.౧౫౩). బహూసుపి మనుస్సేసు ఏకమేవ పాణం ఘాతేన్తేసు కామం సబ్బేసమ్పి చేతనా తస్సేవేకస్స జీవితిన్ద్రియారమ్మణా, తం పన కమ్మం తేసం నానాకారం. తేసు (విభ. అట్ఠ. ౮౧౧) హి ఏకో ఆదరేన ఛన్దజాతో కరోతి, ఏకో ‘‘ఏహి త్వమ్పి కరోహీ’’తి పరేహి నిప్పీళితో కరోతి, ఏకో సమానచ్ఛన్దో వియ హుత్వా అప్పటిబాహమానో విచరతి. తేసు ఏకో తేనేవ కమ్మేన నిరయే నిబ్బత్తతి, ఏకో తిరచ్ఛానయోనియం, ఏకో పేత్తివిసయే. తం తథాగతో ఆయూహనక్ఖణేయేవ ‘‘ఇమినా నీహారేన ఆయూహితత్తా ఏస నిరయే నిబ్బత్తిస్సతి, ఏస తిరచ్ఛానయోనియం, ఏస పేత్తివిసయే’’తి జానాతి. నిరయే నిబ్బత్తమానమ్పి ‘‘ఏస మహానిరయే నిబ్బత్తిస్సతి, ఏస ఉస్సదనిరయే’’తి జానాతి. తిరచ్ఛానయోనియం నిబ్బత్తమానమ్పి ‘‘ఏస అపాదకో భవిస్సతి, ఏస ద్విపాదకో, ఏస చతుప్పదో, ఏస బహుప్పదో’’తి జానాతి. పేత్తివిసయే నిబ్బత్తమానమ్పి ‘‘ఏస నిజ్ఝామతణ్హికో భవిస్సతి, ఏస ఖుప్పిపాసికో, ఏస పరదత్తూపజీవీ’’తి జానాతి. తేసు చ కమ్మేసు ‘‘ఇదం కమ్మం పటిసన్ధిం ఆకడ్ఢిస్సతి, ఇదం అఞ్ఞేన దిన్నాయ పటిసన్ధియా ఉపధివేపక్కం భవిస్సతీ’’తి జానాతి.

తథా సకలగామవాసికేసు ఏకతో పిణ్డపాతం దదమానేసు కామం సబ్బేసమ్పి చేతనా పిణ్డపాతారమ్మణావ, తం పన కమ్మం తేసం నానాకారం. తేసు హి ఏకో ఆదరేన కరోతీతి సబ్బం పురిమసదిసం, తస్మా తేసు కేచి దేవలోకే నిబ్బత్తన్తి, కేచి మనుస్సలోకే. తం తథాగతో ఆయూహనక్ఖణేయేవ జానాతి. ‘‘ఇమినా నీహారేన ఆయూహితత్తా ఏస మనుస్సలోకే నిబ్బత్తిస్సతి, ఏస దేవలోకే. తత్థాపి ఏస ఖత్తియకులే, ఏస బ్రాహ్మణకులే, ఏస వేస్సకులే, ఏస సుద్దకులే, ఏస పరనిమ్మితవసవత్తీసు, ఏస నిమ్మానరతీసు, ఏస తుసితేసు, ఏస యామేసు, ఏస తావతింసేసు, ఏస చాతుమహారాజికేసు, ఏస భుమ్మదేవేసూ’’తిఆదినా తత్థ తత్థ హీనపణీతసువణ్ణదుబ్బణ్ణఅప్పపరివారమహాపరివారతాదిభేదం తం తం విసేసం ఆయూహనక్ఖణేయేవ జానాతి.

తథా విపస్సనం పట్ఠపేన్తేసుయేవ ‘‘ఇమినా నీహారేన ఏస కిఞ్చి సల్లక్ఖేతుం న సక్ఖిస్సతి, ఏస మహాభూతమత్తమేవ వవత్థపేస్సతి, ఏస రూపపరిగ్గహేయేవ ఠస్సతి, ఏస అరూపపరిగ్గహేయేవ, ఏస నామరూపపరిగ్గహేయేవ, ఏస పచ్చయపరిగ్గహేయేవ, ఏస లక్ఖణారమ్మణికవిపస్సనాయమేవ, ఏస పఠమఫలేయేవ, ఏస దుతియఫలేయేవ, ఏస తతియఫలేయేవ, ఏస అరహత్తం పాపుణిస్సతీ’’తి జానాతి. కసిణపరికమ్మం కరోన్తేసుపి ‘‘ఇమస్స పరికమ్మమత్తమేవ భవిస్సతి, ఏస నిమిత్తం ఉప్పాదేస్సతి, ఏస అప్పనం ఏవ పాపుణిస్సతి, ఏస ఝానం పాదకం కత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం గణ్హిస్సతీ’’తి జానాతి. తేనాహ ‘‘ఇమస్స చేతనా’’తిఆది.

కామనతో కామేతబ్బతో కామప్పటిసంయుత్తతో చ ధాతు కామధాతు. ఆది-సద్దేన బ్యాపాదధాతురూపధాతుఆదీనం సఙ్గహో. విలక్ఖణతాయాతి విసదిససభావతాయ. ఖన్ధాయతనధాతులోకన్తి అనేకధాతుం నానాధాతుం ఖన్ధలోకం ఆయతనలోకం ధాతులోకం యథాభూతం పజానాతీతి యోజనా. ‘‘అయం రూపక్ఖన్ధో నామ…పే… అయం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో నామ. తేసుపి ఏకవిధేన రూపక్ఖన్ధో, ఏకాదసవిధేన రూపక్ఖన్ధో. ఏకవిధేన వేదనాక్ఖన్ధో, బహువిధేన వేదనాక్ఖన్ధో. ఏకవిధేన సఞ్ఞాక్ఖన్ధో…పే… సఙ్ఖారక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో, బహువిధేన విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో’’తి ఏవం తావ ఖన్ధలోకస్స, ‘‘ఇదం చక్ఖాయతనం నామ…పే… ఇదం ధమ్మాయతనం నామ. తత్థ దసాయతనా కామావచరా, ద్వే చాతుభూమకా’’తిఆదినా ఆయతనలోకస్స, ‘‘అయం చక్ఖుధాతు నామ…పే… అయం మనోవిఞ్ఞాణధాతు నామ. తత్థ సోళస ధాతుయో కామావచరా, ద్వే చాతుభూమకా’’తిఆదినా ధాతులోకస్స అనేకసభావం నానాసభావఞ్చ పజానాతి. న కేవలం ఉపాదిన్నసఙ్ఖారలోకస్సేవ, అథ ఖో అనుపాదిన్నకసఙ్ఖారలోకస్సపి ‘‘ఇమాయ నామ ధాతుయా ఉస్సన్నత్తా ఇమస్స రుక్ఖస్స ఖన్ధో సేతో, ఇమస్స కాళో, ఇమస్స మట్ఠో, ఇమస్స సకణ్టకో, ఇమస్స బహలత్తచో, ఇమస్స తనుత్తచో, ఇమస్స పత్తం వణ్ణసణ్ఠానాదివసేన ఏవరూపం, ఇమస్స పుప్ఫం నీలం పీతం లోహితం ఓదాతం సుగన్ధం దుగ్గన్ధం, ఇమస్స ఫలం ఖుద్దకం మహన్తం దీఘం వట్టం సుసణ్ఠానం దుస్సణ్ఠానం మట్ఠం ఫరుసం సుగన్ధం దుగ్గన్ధం మధురం తిత్తకం కటుకం అమ్బిలం కసావం, ఇమస్స కణ్టకో తిఖిణో కుణ్ఠో ఉజుకో కుటిలో తమ్బో కాళో ఓదాతో హోతీ’’తిఆదినా పజానాతి. సబ్బఞ్ఞుబుద్ధానం ఏవ హి ఏతం బలం, న అఞ్ఞేసం.

నానాధిముత్తికతన్తి నానజ్ఝాసయతం. అధిముత్తి నామ అజ్ఝాసయధాతు అజ్ఝాసయసభావో. సో పన హీనపణీతతాసామఞ్ఞేన పాళియం ద్విధావ వుత్తోపి హీనపణీతాదిభేదేన అనేకవిధోతి ఆహ ‘‘హీనాదీహి అధిముత్తీహి నానాధిముత్తికభావ’’న్తి. తత్థ యే యే సత్తా యంయంఅధిముత్తికా, తే తే తంతదధిముత్తికే ఏవ సేవన్తి భజన్తి పయిరుపాసన్తి ధాతుసభాగతో. యథా గూథాదీనం ధాతూనం సభావో ఏసో, యం గూథాదీహి ఏవ సంసన్దన్తి సమేన్తి, ఏవం హీనజ్ఝాసయా దుస్సీలాదీహేవ సంసన్దన్తి సమేన్తి, సమ్పన్నసీలాదయో చ సమ్పన్నసీలాదీహేవ. తం నేసం నానాధిముత్తికతం భగవా యథాభూతం పజానాతీతి.

వుద్ధిం హానిఞ్చాతి పచ్చయవిసేసేన సామత్థియతో అధికతం అనధికతఞ్చ. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణనిద్దేసే (విభ. ౮౧౪; పటి. మ. ౧౧౩) ‘‘ఆసయం జానాతి, అనుసయం జానాతీ’’తి ఆసయాదిజాననం కస్మా నిద్దిట్ఠన్తి? ఆసయజాననాదినా యేహి ఇన్ద్రియేహి పరోపరేహి సత్తా కల్యాణపాపాసయాదికా హోన్తి, తేసం జాననస్స విభావనతో. ఏవఞ్చ కత్వా ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఆసయానుసయఞాణానం విసుం అసాధారణతా, ఇన్ద్రియపరోపరియత్తనానాధిముత్తికతాఞాణానం విసుం బలవతా చ సిద్ధా హోతి. తత్థ ఆసయన్తి యత్థ సత్తా నివసన్తి, తం తేసం నివాసట్ఠానం, దిట్ఠిగతం వా యథాభూతఞాణం వా ఆసయో, అనుసయో అప్పహీనభావేన థామగతో కిలేసో. తం పన భగవా సత్తానం ఆసయం జానన్తో తేసం తేసం దిట్ఠిగతానం విపస్సనామగ్గఞాణానఞ్చ అప్పవత్తిక్ఖణేపి జానాతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘కామం సేవన్తంయేవ భగవా జానాతి – ‘అయం పుగ్గలో కామగరుకో కామాసయో కామాధిముత్తో’తి. కామం సేవన్తంయేవ జానాతి – ‘అయం పుగ్గలో నేక్ఖమ్మగరుకో నేక్ఖమ్మాసయో నేక్ఖమ్మాధిముత్తో’తి. నేక్ఖమ్మం సేవన్తంయేవ జానాతి. బ్యాపాదం, అబ్యాపాదం, థినమిద్ధం, ఆలోకసఞ్ఞం సేవన్తంయేవ జానాతి – ‘అయం పుగ్గలో థినమిద్ధగరుకో థినమిద్ధాసయో థినమిద్ధాధిముత్తో’’’తి (పటి. మ. ౧.౧౧౩).

పఠమాదీనం చతున్నం ఝానానన్తి రూపావచరానం పఠమాదీనం పచ్చనీకజ్ఝాపనట్ఠేన ఆరమ్మణూపనిజ్ఝాపనట్ఠేన చ ఝానానం. చతుక్కనయేన హేతం వుత్తం. అట్ఠన్నం విమోక్ఖానన్తి ఏత్థ పటిపాటియా సత్త అప్పితప్పితక్ఖణే పచ్చనీకధమ్మేహి విముచ్చనతో ఆరమ్మణే చ అధిముచ్చనతో విమోక్ఖా నామ. అట్ఠమో పన సబ్బసో సఞ్ఞావేదయితేహి విముత్తత్తా అపగమవిమోక్ఖో నామ. చతుక్కనయపఞ్చకనయేసు పఠమజ్ఝానసమాధి సవితక్కసవిచారో నామ. పఞ్చకనయే దుతియజ్ఝానసమాధి అవితక్కవిచారమత్తో. నయద్వయేపి ఉపరి తీసు ఝానేసు సమాధి అవితక్కఅవిచారో. సమాపత్తీసు పటిపాటియా అట్ఠన్నం సమాధీతిపి నామం, సమాపత్తీతిపి చిత్తేకగ్గతాసబ్భావతో, నిరోధసమాపత్తియా తదభావతో న సమాధీతి నామం. హానభాగియధమ్మన్తి అప్పగుణేహి పఠమజ్ఝానాదీహి వుట్ఠితస్స సఞ్ఞామనసికారానం కామాదిఅనుపక్ఖన్దనం. విసేసభాగియధమ్మన్తి పగుణేహి పఠమజ్ఝానాదీహి వుట్ఠితస్స సఞ్ఞామనసికారానం దుతియజ్ఝానాదిపక్ఖన్దనం. ఇతి సఞ్ఞామనసికారానం కామాదిదుతియజ్ఝానాదిపక్ఖన్దనాని హానభాగియవిసేసభాగియా ధమ్మాతి దస్సితాని. తేహి పన ఝానానం తంసభావతా చ ధమ్మసద్దేన వుత్తా. తస్మాతి వుత్తమేవత్థం హేతుభావేన పచ్చామసతి. వోదానన్తి పగుణతాసఙ్ఖాతం వోదానం. తఞ్హి పఠమజ్ఝానాదీహి వుట్ఠహిత్వా దుతియజ్ఝానాదిఅధిగమస్స పచ్చయత్తా ‘‘వుట్ఠాన’’న్తి వుత్తం. కేచి పన ‘‘నిరోధతో ఫలసమాపత్తియా వుట్ఠానన్తి పాళి నత్థీ’’తి వదన్తి. తే ‘‘నిరోధా వుట్ఠహన్తస్స నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఫలసమాపత్తియా అనన్తరపచ్చయేన పచ్చయో’’తి ఇమాయ పాళియా (పట్ఠా. ౧.౧.౪౧౭) పటిసేధేతబ్బా. యో సమాపత్తిలాభీ సమానో ఏవ ‘‘న లాభీమ్హీ’’తి, కమ్మట్ఠానం సమానం ఏవ ‘‘న కమ్మట్ఠాన’’న్తి సఞ్ఞీ హోతి, సో సమ్పత్తింయేవ సమానం ‘‘విపత్తీ’’తి పచ్చేతీతి వేదితబ్బో.

న తథా దట్ఠబ్బన్తి యథా పరవాదినా వుత్తం, తథా న దట్ఠబ్బం. సకసకకిచ్చమేవ జానాతీతి ఠానాట్ఠానజాననాదిసకసకమేవ కిచ్చం కాతుం జానాతి, యథాసకమేవ విసయం పటివిజ్ఝతీతి అత్థో. తమ్పీతి తేహి దసబలఞాణేహి జానితబ్బమ్పి. కమ్మవిపాకన్తరమేవాతి కమ్మన్తరస్స విపాకన్తరమేవ జానాతి. చేతనాచేతనాసమ్పయుత్తధమ్మే నిరయాదినిబ్బానగామినిప్పటిపదాభూతే కమ్మన్తి గహేత్వా ఆహ ‘‘కమ్మపరిచ్ఛేదమేవా’’తి. ధాతునానత్తఞ్చ ధాతునానత్తకారణఞ్చ ధాతునానత్తకారణన్తి ఏకదేససరూపేకసేసో దట్ఠబ్బో. తఞ్హి ఞాణం తదుభయమ్పి జానాతి. ‘‘ఇమాయ నామ ధాతుయా ఉస్సన్నత్తా’’తిఆదినా (విభ. అట్ఠ. ౮౧౨) తథా చేవ సంవణ్ణితం. సచ్చపరిచ్ఛేదమేవాతి పరిఞ్ఞాభిసమయాదివసేన సచ్చానం పరిచ్ఛిన్నమేవ. అప్పేతుం న సక్కోతి అట్ఠమనవమబలాని వియ తంసదిసం, ఇద్ధివిధఞాణమివ వికుబ్బితుం. ఏతేనస్స బలసదిసతఞ్చ నివారేతి. ఝానాదిఞాణం వియ వా అప్పేతుం వికుబ్బితుఞ్చ. యదిపి హి ఝానాదిపచ్చవేక్ఖణఞాణం సత్తమబలన్తి తస్స సవితక్కసవిచారతా వుత్తా, తథాపి ఝానాదీహి వినా పచ్చవేక్ఖణా నత్థీతి ఝానాదిసహగతం ఞాణం తదన్తోగధం కత్వా ఏవం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అథ వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం ఝానాదికిచ్చం వియ న సబ్బం బలకిచ్చం కాతుం సక్కోతీతి దస్సేతుం ‘‘ఝానం హుత్వా అప్పేతుం, ఇద్ధి హుత్వా వికుబ్బితుఞ్చ న సక్కోతీ’’తి వుత్తం, న పన కస్సచి బలస్స ఝానఇద్ధిభావతోతి దట్ఠబ్బం.

ఏవం కిచ్చవిసేసవసేనపి దసబలఞాణసబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణవిసేసం దస్సేత్వా ఇదాని వితక్కత్తికభూమన్తరవసేనపి తం దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. పటిపాటియాతిఆదితో పట్ఠాయ పటిపాటియా.

అనుపదవణ్ణనం ఞత్వా వేదితబ్బానీతి సమ్బన్ధో. కిలేసావరణం నియతమిచ్ఛాదిట్ఠి. కిలేసావరణస్స అభావో ఆసవక్ఖయఞాణాధిగమస్స ఠానం, తబ్భావో అట్ఠానం. అనధిగమస్స పన తదుభయమ్పి యథాక్కమం అట్ఠానం ఠానఞ్చాతి తత్థ కారణం దస్సేన్తో ‘‘లోకియ…పే… దస్సనతో చా’’తి ఆహ. తత్థ లోకియసమ్మాదిట్ఠియా ఠితి ఆసవక్ఖయాధిగమస్స ఠానం కిలేసావరణాభావస్స కారణత్తా. సా హి తస్మిం సతి న హోతి, అసతి చ హోతి. ఏతేన తస్సా అట్ఠితియా తస్స అట్ఠానతా వుత్తా ఏవ. నేసం వేనేయ్యసత్తానం. ధాతువేమత్తదస్సనతోతి కామధాతుఆదీనం పవత్తిభేదదస్సనతో, యదగ్గేన ధాతువేమత్తం జానాతి, తదగ్గేన చరియాదివిసేసమ్పి జానాతి. ధాతువేమత్తదస్సనతోతి వా ధమ్మధాతువేమత్తదస్సనతో. సబ్బాపి హి చరియా ధమ్మధాతుపరియాపన్నా ఏవాతి. పయోగం అనాదియిత్వాపి సన్తతిమహామత్తాదీనం వియ. దిబ్బచక్ఖానుభావతో పత్తబ్బేనాతి ఏత్థ దిబ్బచక్ఖునా పరస్స హదయవత్థుసన్నిస్సయలోహితవణ్ణదస్సనముఖేన తదా పవత్తమానచిత్తజాననత్థం పరికమ్మకరణం నామ సావకానం, తఞ్చ ఖో ఆదికమ్మికానం, యతో దిబ్బచక్ఖుఆనుభావతో చేతోపరియఞాణస్స పత్తబ్బతా సియా. బుద్ధానం పన యదిపి ఆసవక్ఖయఞాణాధిగమతో పగేవ దిబ్బచక్ఖుఞాణాధిగమో, తథాపి తథాపరికమ్మకరణం నత్థి విజ్జాత్తయసిద్ధియా సిజ్ఝనతో. సేసాభిఞ్ఞాత్తయే చేతోపరియఞాణం దిబ్బచక్ఖుఞాణాధిగమేన పత్తన్తి చ వత్తబ్బతం లభతీతి తథా వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

సీహనాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.