౭. వీరియారమ్భాదివగ్గవణ్ణనా

౬౧. సత్తమస్స పఠమే వీరానం కమ్మన్తి వీరియం, విధినా వా ఈరయితబ్బం పవత్తేతబ్బన్తి వీరియం, తదేవ కుసలకిరియాయ పధానట్ఠేన ఆరమ్భో వీరియారమ్భో. ఆరద్ధవీరియతా పగ్గహితవీరియతా పరిపుణ్ణవీరియతాతి పచ్చేకం వీరియతాసద్దో యోజేతబ్బో.

౬౨. దుతియే మహతీ ఇచ్ఛా ఏతస్సాతి మహిచ్ఛో, తస్స భావో మహిచ్ఛతా. మహావిసయో లోభో మహాలోభో మహన్తానం వత్థూనం బహూనఞ్చ అభిగిజ్ఝనతో. ఇతరీతరాతిఆదినా పబ్బజితానం ఉప్పజ్జనమహిచ్ఛతా వుత్తా. పఞ్చహి కామగుణేహీతిఆది గహట్ఠానం వసేన వుత్తం. ఇచ్ఛాతి సభావనిద్దేసో. ఇచ్ఛాగతాతి ఇచ్ఛాపవత్తా. మహిచ్ఛతాతి మహాఇచ్ఛతా. అత్థతో పనాయం రాగో ఏవాతి వుత్తం – ‘‘రాగో సారాగో’’తిఆది.

౬౩. తతియే అప్పిచ్ఛస్సాతి ఏత్థ అప్ప-సద్దో అభావత్థో ‘‘అప్పాబాధో హోతి అప్పాతఙ్కో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౨.౩౦౪) వియాతి ఆహ – ‘‘అనిచ్ఛస్సా’’తి. లోకే పాకటస్స హి అక్ఖిరోగకుచ్ఛిరోగాదిభేదస్స ఆబాధస్స అభావం సన్ధాయ ‘‘అప్పాబాధో’’తి వుత్తం. ఇదాని వుత్తమేవత్థం పాకటతరం కాతుం ‘‘ఏత్థ హీ’’తిఆది వుత్తం. బ్యఞ్జనం సావసేసం వియ పరిత్తకేపి అప్పసద్దస్స దిస్సమానత్తా. అత్థో పన నిరవసేసో సబ్బసో పచ్చయిచ్ఛాయ అభావస్స అధిప్పేతత్తా. తేనాహ – ‘‘న హీ’’తిఆది.

ఇచ్ఛాయ అభావేనేవ అప్పిచ్ఛో నామ హోతీతి ఇమమత్థం పకారన్తరేన దీపేతుం – ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. అత్రిచ్ఛతా నామ అత్ర అత్ర ఇచ్ఛా. అసన్తగుణసమ్భావనతాయ పాపా లామికా నిహీనా ఇచ్ఛా పాపిచ్ఛతా. యాయ పచ్చయుప్పాదనత్థం అత్తని విజ్జమానగుణే సమ్భావేతి, పచ్చయానం పటిగ్గహణే చ న మత్తం జానాతి, అయం మహిచ్ఛతా. అసన్తగుణసమ్భావనతాతి అత్తని అవిజ్జమానానం గుణానం విజ్జమానానం వియ పరేసం పకాసనా. సన్తగుణసమ్భావనతాతి ఇచ్ఛాచారే ఠత్వా అత్తని విజ్జమానసీలధుతధమ్మాదిగుణవిభావనా. తాదిసస్సపి పటిగ్గహణే అమత్తఞ్ఞుతాపి హోతి, సాపి అభిధమ్మే ఆగతాయేవాతి సమ్బన్ధో. దుస్సన్తప్పయోతి దుత్తప్పయో.

అతిలూఖభావన్తి పత్తచీవరవసేన అతివియ లూఖభావం. తదస్స దిస్వా మనుస్సా ‘‘అయం అమఙ్గలదివసో, సుమ్భకసినిద్ధపత్తచీవరో అయ్యో పుబ్బఙ్గమో కాతబ్బో’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘భన్తే, థోకం బహి హోథా’’తి ఆహంసు. ఉమ్ముజ్జీతి మనుస్సానం అజానన్తానంయేవ పథవియం నిముజ్జిత్వా గణ్హన్తోయేవ ఉమ్ముజ్జి. యది థేరో ‘‘ఖీణాసవభావం జానన్తూ’’తి ఇచ్ఛేయ్య, న నం మనుస్సా ‘‘బహి హోథా’’తి వదేయ్యుం, ఖీణాసవానం పన తథాచిత్తమేవ న ఉప్పజ్జేయ్య.

అప్పిచ్ఛతాపధానం పుగ్గలాధిట్ఠానం చతుబ్బిధఇచ్ఛాపభేదం దస్సేత్వా పునపి పుగ్గలాధిట్ఠానేన చతుబ్బిధం ఇచ్ఛాభేదం దస్సేన్తో ‘‘అపరోపి చతుబ్బిధో అప్పిచ్ఛో’’తిఆదిమాహ. పచ్చయఅప్పిచ్ఛోతి పచ్చయేసు ఇచ్ఛారహితో. ధుతఙ్గఅప్పిచ్ఛోతి ధుతగుణసమ్భావనాయ ఇచ్ఛారహితో. పరియత్తిఅప్పిచ్ఛోతి బహుస్సుతసమ్భావనాయ ఇచ్ఛారహితో. అధిగమఅప్పిచ్ఛోతి ‘‘అరియో’’తి సమ్భావనాయ ఇచ్ఛారహితో. దాయకస్స వసన్తి అప్పం వా యం దాతుకామో బహుం వాతి దాయకస్స చిత్తస్స వసం, అజ్ఝాసయన్తి అత్థో. దేయ్యధమ్మస్స వసన్తి దేయ్యధమ్మస్స అబహుభావం. అత్తనో థామన్తి అత్తనో పమాణం. యత్తకేన అత్తా యాపేతి, తత్తకస్సేవ గహణం. యది హీతిఆది సఙ్ఖేపతో వుత్తస్స అత్థస్స వివరణం. పమాణేనేవాతి యాపనప్పమాణేనేవ.

ఏకభిక్ఖుపి నాఞ్ఞాసీతి సోసానికవత్తే సమ్మదేవ వత్తితత్తా ఏకోపి భిక్ఖు న అఞ్ఞాసి. అబ్బోకిణ్ణన్తి అవిచ్ఛేదం. దుతియో మం జానేయ్యాతి దుతియో సహాయభూతోపి యథా మం జానితుం న సక్కుణేయ్య, తథా సట్ఠి వస్సాని నిరన్తరం సుసానే వసామి, తస్మా అహం అహో సోసానికుత్తమో. ఉపకారో హుత్వాతి ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదీహి పరియత్తిధమ్మవసేన ఉపకారో హుత్వా. ధమ్మకథాయ జనపదం ఖోభేత్వాతి లోమహంసనసాధుకారదానచేలుక్ఖేపాదివసేన సన్నిపతితం ఇతరఞ్చ ‘‘కథం ను ఖో అప్పం అయ్యస్స సన్తికే ధమ్మం సోస్సామా’’తి కోలాహలవసేన మహాజనం ఖోభేత్వా? యది థేరో బహుస్సుతభావం జానాపేతుం ఇచ్ఛేయ్య, పుబ్బేవ జనపదం ఖోభేన్తో ధమ్మం కథేయ్య. గతోతి ‘‘అయం సో, యేన రత్తియం ధమ్మకథా కతా’’తి జాననభావేన పరియత్తిఅప్పిచ్ఛతాయ పురారుణావ గతో.

తయో కులపుత్తా వియాతి పాచీనవంసదాయే సామగ్గివాసంవుట్ఠా అనురుద్ధో, నన్దియో, కిమిలోతి ఇమే తయో కులపుత్తా వియ. ఏతేసుపి హి అనురుద్ధత్థేరేన భగవతా ‘‘అత్థి పన వో అనురుద్ధా ఏవం అప్పమత్తానం ఆతాపీనం పహితత్తానం విహరన్తానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మో అలమరియఞాణదస్సనవిసేసో అధిగతో ఫాసువిహారో’’తి (మ. ని. ౧.౩౨౮) పుట్ఠేన ‘‘ఇధ పన మయం, భన్తే, యావదేవ ఆకఙ్ఖామ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామా’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౩౨౮) అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తీసు ఆరోచితాసు ఇతరే థేరా న ఇచ్ఛింసు. తథా హి తే పక్కన్తే భగవతి ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచుం – ‘‘కిన్ను మయం ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స ఏవమారోచిమ్హ ‘ఇమాసఞ్చ ఇమాసఞ్చ విహారసమాపత్తీనం మయం లాభినో’తి? యం నో ఆయస్మా అనురుద్ధో భగవతో సమ్ముఖాపి ఆసవానం ఖయం పకాసేతీ’’తి? ఘటీకారోపి అత్తనో అరియభావే కికిస్స రఞ్ఞో భగవతా ఆరోచితే న అత్తమనో అహోసి? తేనాహ – ‘‘ఘటీకారకుమ్భకారో వియా’’తి. ఇమస్మిం పనత్థేతి ‘‘యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పిచ్ఛతా’’తి వుత్తే అప్పిచ్ఛతాసఙ్ఖాతే అత్థే. బలవఅలోభేనాతి దళ్హతరప్పవత్తికేన అలోభేన.

౬౪. చతుత్థే నత్థి ఏతస్స సన్తుట్ఠీతి అసన్తుట్ఠి, తస్స భావో అసన్తుట్ఠితా. తం పన సరూపతో దస్సేన్తో ‘‘అసన్తుట్ఠే పుగ్గలే…పే… లోభో’’తి ఆహ. సేవన్తస్సాతిఆదీని అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనాని.

౬౫-౬౭. పఞ్చమే తుస్సనం తుట్ఠి, సమం, సకేన, సన్తేన వా తుట్ఠి ఏతస్సాతి సన్తుట్ఠి, తస్స భావో సన్తుట్ఠితా. యస్స సన్తోసస్స అత్థితాయ భిక్ఖు ‘‘సన్తుట్ఠో’’తి వుచ్చతి, తం దస్సేన్తో ‘‘ఇతరీతరపచ్చయసన్తోసేన సమన్నాగతస్సా’’తి ఆహ – చీవరాదికే యత్థ కత్థచి కప్పియే పచ్చయే సన్తుస్సనేన సమఙ్గీభూతస్సాతి అత్థో. అథ వా ఇతరం వుచ్చతి హీనం పణీతతో అఞ్ఞత్తా, తథా పణీతమ్పి ఇతరం హీనతో అఞ్ఞత్తా. అపేక్ఖాసిద్ధా హి ఇతరతా. ఇతి యేన ధమ్మేన హీనేన వా పణీతేన వా చీవరాదిపచ్చయేన సన్తుస్సతి, సో తథా పవత్తో అలోభో ఇతరీతరపచ్చయసన్తోసో, తేన సమన్నాగతస్స. యథాలాభం అత్తనో లాభానురూపం సన్తోసో యథాలాభసన్తోసో. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. లబ్భతీతి వా లాభో, యో యో లాభో యథాలాభో, తేన సన్తోసో యథాలాభసన్తోసో. బలన్తి కాయబలం. సారుప్పన్తి భిక్ఖునో అనుచ్ఛవికతా.

యథాలద్ధతో అఞ్ఞస్స అపత్థనా నామ సియా అప్పిచ్ఛతాపి పవత్తిఆకారోతి తతో వినివేచితమేవ సన్తోసస్స సరూపం దస్సేన్తో ‘‘లభన్తోపి న గణ్హాతీ’’తి ఆహ. తం పరివత్తేత్వా పకతిదుబ్బలాదీనం గరుచీవరం అఫాసుభావావహం సరీరఖేదావహఞ్చ హోతీతి పయోజనవసేన న అత్రిచ్ఛతాదివసేన తం పరివత్తేత్వా లహుకచీవరపరిభోగో సన్తోసవిరోధి న హోతీతి ఆహ – ‘‘లహుకేన యాపేన్తోపి సన్తుట్ఠోవ హోతీ’’తి. మహగ్ఘచీవరం బహూని వా చీవరాని లభిత్వా తాని విస్సజ్జేత్వా తదఞ్ఞస్స గహణం యథాసారుప్పనయే ఠితత్తా న సన్తోసవిరోధీతి ఆహ – ‘‘తేసం…పే… ధారేన్తోపి సన్తుట్ఠోవ హోతీ’’తి. ఏవం సేసపచ్చయేసుపి యథాసారుప్పనిద్దేసే అపి-సద్దగ్గహణే అధిప్పాయో వేదితబ్బో. ముత్తహరీతకన్తి గోముత్తపరిభావితం, పూతిభావేన వా ఛడ్డితం హరీతకం. బుద్ధాదీహి వణ్ణితన్తి అప్పిచ్ఛతాసన్తుట్ఠీసు భిక్ఖూ నియోజేతుం ‘‘పూతిముత్తభేసజ్జం నిస్సాయ పబ్బజ్జా’’తిఆదినా (మహావ. ౭౩, ౧౨౮) బుద్ధాదీహి పసత్థం. పరమసన్తుట్ఠోవ హోతి పరమేన ఉక్కంసగతేన సన్తోసేన సమన్నాగతత్తా. యథాసారుప్పసన్తోసోవ అగ్గోతి తత్థ తత్థ భిక్ఖు సారుప్పంయేవ నిస్సాయ సన్తుస్సనవసేన పవత్తనతో అగ్గో. ఛట్ఠసత్తమేసు నత్థి వత్తబ్బం.

౬౮-౬౯. అట్ఠమనవమేసు న సమ్పజానాతీతి అసమ్పజానో, తస్స భావో అసమ్పజఞ్ఞం. వుత్తప్పటిపక్ఖేన సమ్పజఞ్ఞం వేదితబ్బం.

౭౦. దసమే పాపమిత్తా దేవదత్తసదిసా. తే హి హీనాచారతాయ, దుక్ఖస్స వా సమ్పాపకతాయ ‘‘పాపా’’తి వుచ్చన్తి. తేనాకారేన పవత్తానన్తి యో పాపమిత్తస్స ఖన్తి రుచి అధిముత్తి తన్నిన్నతాతంసమ్పవఙ్కతాదిఆకారో, తేనాకారేన పవత్తానం. చతున్నం ఖన్ధానమేవేతం నామన్తి చతున్నం అరూపక్ఖన్ధానం ‘‘పాపమిత్తతా’’తి ఏతం నామం. యస్మా అస్సద్ధియాదిపాపధమ్మసమన్నాగతా పుగ్గలా విసేసతో పాపా పుఞ్ఞధమ్మవిమోక్ఖతాయ, తే యస్స మిత్తా సహాయా, సో పాపమిత్తో, తస్స భావో పాపమిత్తతా. తేనాహ – ‘‘యే తే పుగ్గలా అస్సద్ధా’’తిఆది.

వీరియారమ్భాదివగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.