౮. కల్యాణమిత్తాదివగ్గవణ్ణనా

౭౧. అట్ఠమస్స పఠమే బుద్ధా, సారిపుత్తాదయో వా కల్యాణమిత్తా. వుత్తపటిపక్ఖనయేనాతి ‘‘పాపమిత్తతా’’తి పదే వుత్తస్స పటిపక్ఖనయేన.

౭౨-౭౩. దుతియే యోగోతి సమఙ్గీభావో. పయోగోతి పయుఞ్జనం పటిపత్తి. అయోగోతి అసమఙ్గీభావో. అప్పయోగోతి అప్పయుఞ్జనం అప్పటిపత్తి. అనుయోగేనాతి అనుయోగహేతు.

౭౪. చతుత్థే బుజ్ఝనకసత్తస్సాతి చతున్నం అరియసచ్చానం పటివిజ్ఝనకపుగ్గలస్స. అఙ్గభూతాతి తస్సేవ పటివేధస్స కారణభూతా. ఏత్థ చ చత్తారి అరియసచ్చాని బుజ్ఝతి, అఞ్ఞాణనిద్దాయ వాపి బుజ్ఝతీతి బోధీతి లద్ధనామో అరియసావకో బుజ్ఝనకసత్తో, తస్స బుజ్ఝనకసత్తస్స. బోధియాతి తస్సా ధమ్మసామగ్గిసఙ్ఖాతాయ బోధియా. బుజ్ఝనట్ఠేన బోధియో, బోధియో ఏవ సచ్చసమ్పటిబోధస్స అఙ్గాతి వుత్తం. ‘‘బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా’’తి. విపస్సనాదీనం కారణానం బుజ్ఝితబ్బానఞ్చ సచ్చానం అనురూపం బుజ్ఝనతో అనుబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, పటిముఖం పచ్చక్ఖభావేన అభిముఖం బుజ్ఝనతో పటిబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, సమ్మా అవిపరీతతో బుజ్ఝనతో సమ్బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గాతి ఏవం అత్థవిసేసదీపకేహి ఉపసగ్గేహి అనుబుజ్ఝన్తీతిఆది వుత్తం. బోధిసద్దో సబ్బవిసేసయుత్తం బుజ్ఝనసామఞ్ఞేన సఙ్గణ్హాతి. బోధాయ సంవత్తన్తీతి ఇమినా తస్సా ధమ్మసామగ్గియా బుజ్ఝనస్స ఏకన్తకారణతం దస్సేతి. ఏవం పనేతం పదం విభత్తమేవాతి వుత్తప్పకారేన ఏతం ‘‘బోజ్ఝఙ్గా’’తి (పటి. మ. ౨.౧౭) పదం నిద్దేసే పటిసమ్భిదామగ్గే విభత్తమేవ.

౭౫. పఞ్చమే యాథావసరసభూమీతి యాథావతో సకిచ్చకరణభూమి. సాతి యాథావసరసభూమి. విపస్సనాతి బలవవిపస్సనా. కేచి ‘‘భఙ్గఞాణతో పట్ఠాయా’’తి వదన్తి. విపస్సనాయ పాదకజ్ఝానే చ సతిఆదయో బోజ్ఝఙ్గపక్ఖికా ఏవ పరియాయబోధిపక్ఖియభావతో. తత్థాతిఆది చతుబ్బిధానం బోజ్ఝఙ్గానం భూమివిభాగదస్సనం.

౭౬. ఛట్ఠే తేసం అన్తరేతి తేసం భిక్ఖూనం అన్తరే. కామం సఙ్గీతిఆరుళ్హవసేన అప్పకమిదం సుత్తపదం, భగవా పనేత్థ సన్నిపతితపరిసాయ అజ్ఝాసయానురూపం విత్థారికం కరోతీతి కత్వా ఇదం వుత్తం – ‘‘మహతీ దేసనా భవిస్సతీ’’తి. గామనిగమాదికథా నత్థీతి తస్సా కథాయ అతిరచ్ఛానకథాభావమాహు. తథా హి సా పుబ్బే బహుఞాతికం అహోసి బహుపక్ఖం, ఇదాని అప్పఞాతికం అప్పపక్ఖన్తి అనిచ్చతాముఖేన నియ్యానికపక్ఖికా జాతా. ఏతాయాతి యథావుత్తాయ పరిహానియా. పతికిట్ఠన్తి నిహీనం. మమ సాసనేతి ఇదం కమ్మస్సకతజ్ఝానపఞ్ఞానమ్పి విసేసనమేవ. తదుభయమ్పి హి బాహిరకానం తప్పఞ్ఞాద్వయతో సాతిసయమేవ సబ్బఞ్ఞుబుద్ధానం దేసనాయ లద్ధవిసేసతో వివట్టూపనిస్సయతో చ.

౭౭. సత్తమే తేసం చిత్తాచారం ఞత్వాతి తథా కథేన్తానం తేసం భిక్ఖూనం తత్థ ఉపగమనేన అత్తనో దేసనాయ భాజనభూతం చిత్తప్పవత్తిం ఞత్వా. కమ్మస్సకతాదీతి ఆదిసద్దేన ఝానపఞ్ఞాదీనం చతున్నమ్పి పఞ్ఞానం గహణం.

౭౮-౮౦. అట్ఠమాదీసు హేట్ఠా వుత్తనయేనేవాతి ‘‘యా ఏస మమ సాసనే’’తిఆదినా హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ.

కల్యాణమిత్తాదివగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮౧-౮౨. నవమే వగ్గే నత్థి వత్తబ్బం.