౧౦. దుతియపమాదాదివగ్గవణ్ణనా

౯౮-౧౧౫. దసమే వగ్గే అజ్ఝత్తసన్తానే భవం అజ్ఝత్తికం. అజ్ఝత్తసన్తానతో బహిద్ధా భవం బాహిరం. వుత్తపటిపక్ఖనయేనాతి ‘‘అవినాసాయా’’తి ఏవమాదినా అత్థో గహేతబ్బో. చతుక్కోటికేతి ‘‘అనుయోగో అకుసలానం, అననుయోగో కుసలానం, అనుయోగో కుసలానం, అననుయోగో అకుసలాన’’న్తి (అ. ని. ౧.౯౬) ఏవం పరియోసానసుత్తే ఆగతనయం గహేత్వా ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామీ’’తిఆదినా (అ. ని. ౧.౧౧) ఆగతసుత్తానం సమఞ్ఞా జాతా.

౧౩౦. సుత్తన్తనయే యథాచోదనా సంకిలేసధమ్మానం విపరియేసనం, తంతంధమ్మకోట్ఠాసానఞ్చ ఊనతో అధికతో చ పవేదనం అధమ్మం ధమ్మోతి దీపనం. తేసంయేవ పన అవిపరీతతో అనూనాధికతో చ పవేదనం ధమ్మం ధమ్మోతి దీపనం. ఏవం వినయప్పటిపత్తియా అయథావిధిప్పవేదనం అధమ్మం ధమ్మోతి దీపనం. యథావిధిప్పవేదనం ధమ్మం ధమ్మోతి దీపనం. సుత్తన్తనయేన పఞ్చవిధో సంవరవినయో పహానవినయో చ వినయో, తప్పటిపక్ఖేన అవినయో. వినయనయేన వత్థుసమ్పదాదినా యథావిధిప్పటిపత్తి ఏవ వినయో, తబ్బిపరియాయేన అవినయో వేదితబ్బో. తింస నిస్సగ్గియా పాచిత్తియాతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆద్యత్థో. తేన ద్వేనవుతి పాచిత్తియా, చత్తారో పాటిదేసనియా, సత్త అధికరణసమథాతి ఇమేసం సఙ్గహో. ఏకతింస నిస్సగ్గియాతి ఏత్థ ‘‘తేనవుతి పాచిత్తియా’’తిఆదినా వత్తబ్బం. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అధిగన్తబ్బతో అధిగమో, మగ్గఫలాని. నిబ్బానం పన అన్తరధానాభావతో ఇధ న గయ్హతి. పటిపజ్జనం పటిపత్తి, సిక్ఖత్తయసమాయోగో. పటిపజ్జితబ్బతో వా పటిపత్తి. పరియాపుణితబ్బతో పరియత్తి, పిటకత్తయం. మగ్గగ్గహణేన గహితాపి తతియవిజ్జాఛట్ఠాభిఞ్ఞా విజ్జాభిఞ్ఞాసామఞ్ఞతో ‘‘తిస్సో విజ్జా ఛ అభిఞ్ఞా’’తి పునపి గహితా. తతో పరం ఛ అభిఞ్ఞాతి వస్ససహస్సతో పరం ఛ అభిఞ్ఞా నిబ్బత్తేతుం సక్కోన్తి, న పటిసమ్భిదాతి అధిప్పాయో. తతోతి అభిఞ్ఞాకాలతో పచ్ఛా. తాతి అభిఞ్ఞాయో. పుబ్బభాగే ఝానసినేహాభావేన కేవలాయ విపస్సనాయ ఠత్వా అగ్గఫలప్పత్తా సుక్ఖవిపస్సకా నామ, మగ్గక్ఖణే పన ‘‘ఝానసినేహో నత్థీ’’తి న వత్తబ్బో ‘‘సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి (అ. ని. ౪.౧౭౦) వచనతో. పచ్ఛిమకస్సాతి సబ్బపచ్ఛిమస్స. కిఞ్చాపి అరియో అపరిహానధమ్మో, సోతాపన్నస్స పన ఉద్ధం జీవితపరియాదానా అధిగతధమ్మో ఉప్పన్నో నామ నత్థి, పచ్చయసామగ్గియా అసతి యావ ఉపరివిసేసం నిబ్బత్తేతుం న సక్కోన్తి, తావ అధిగమస్స అసమ్భవో ఏవాతి ఆహ – ‘‘సోతాపన్నస్స…పే… నామ హోతీ’’తి. తస్సిదం మనుస్సలోకవసేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

న చోదేన్తీతి అఞ్ఞమఞ్ఞస్మిం విజ్జమానం దోసం జానన్తాపి న చోదేన్తి న సారేన్తి. అకుక్కుచ్చకా హోన్తీతి కుక్కుచ్చం న ఉప్పాదేన్తి. ‘‘అసక్కచ్చకారినో హోన్తీ’’తి చ పఠన్తి, సాథలికతాయ సిక్ఖాసు అసక్కచ్చకారినో హోన్తీతి అత్థో. భిక్ఖూనం సతేపి సహస్సేపి ధరమానేతి ఇదం బాహుల్లవసేన వుత్తం. అన్తిమవత్థుఅనజ్ఝాపన్నేసు కతిపయమత్తేసుపి భిక్ఖూసు ధరన్తేసు, ఏకస్మిం వా ధరన్తే పటిపత్తి అనన్తరహితా ఏవ నామ హోతి. తేనేవాహ – ‘‘పచ్ఛిమకస్స…పే… అన్తరహితా హోతీ’’తి.

అన్తేవాసికే గహేతున్తి అన్తేవాసికే సఙ్గహేతుం. అత్థవసేనాతి అట్ఠకథావసేన. మత్థకతో పట్ఠాయాతి ఉపరితో పట్ఠాయ. ఉపోసథక్ఖన్ధకమత్తన్తి వినయమాతికాపాళిమాహ. ఆళవకపఞ్హాదీనం వియ దేవేసు పరియత్తియా పవత్తి అప్పమాణన్తి ఆహ – ‘‘మనుస్సేసూ’’తి.

ఓట్ఠట్ఠివణ్ణన్తి ఓట్ఠానం అట్ఠివణ్ణం, దన్తకసావం ఏకం వా ద్వే వా వారే రజిత్వా దన్తవణ్ణం కత్వా ధారేన్తీతి వుత్తం హోతి. కేసేసు వా అల్లీయాపేన్తీతి తేన కాసావఖణ్డేన కేసే బన్ధన్తా అల్లీయాపేన్తి. భిక్ఖుగోత్తస్స అభిభవనతో వినాసనతో గోత్రభునో. అథ వా గోత్తం వుచ్చతి సాధారణం నామం, మత్తసద్దో లుత్తనిద్దిట్ఠో, తస్మా ‘‘సమణా’’తి గోత్తమత్తం అనుభవన్తి ధారేన్తీతి గోత్రభునో, నామమత్తసమణాతి అత్థో. కాసావగతకణ్ఠతాయ, కాసావగ్గహణహేతుఉప్పజ్జనకసోకతాయ వా కాసావకణ్ఠా. సఙ్ఘగతన్తి సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దిన్నత్తా సఙ్ఘగతం. తం సరీరన్తి తం ధాతుసరీరం.

తేనేవాతి పరియత్తిఅన్తరధానమూలకత్తా ఏవ ఇతరఅన్తరధానస్స. సక్కో దేవరాజా ఛాతకభయే పరతీరగమనాయ భిక్ఖూ ఉస్సుక్కమకాసీతి అధిప్పాయో. నేతి ఉభయేపి పంసుకూలికత్థేరే ధమ్మకథికత్థేరే చ. థేరాతి తత్థ ఠితా సక్ఖిభూతా థేరా. ధమ్మకథికత్థేరా ‘‘యావ తిట్ఠన్తి సుత్తన్తా…పే… యోగక్ఖేమా న ధంసతీ’’తి ఇదం సుత్తం ఆహరిత్వా ‘‘సుత్తన్తే రక్ఖితే సన్తే, పటిపత్తి హోతి రక్ఖితా’’తి ఇమినా వచనేన పంసుకూలికత్థేరే అప్పటిభానే అకంసు. ఇదాని పరియత్తియా అనన్తరధానమేవ ఇతరేసం అనన్తరధానహేతూతి ఇమమత్థం బ్యతిరేకతో అన్వయతో చ ఉపమాహి విభావేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది వుత్తం. తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

దుతియపమాదాదివగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౪౦-౧౫౦. ఏకాదసమద్వాదసమవగ్గా సువిఞ్ఞేయ్యా ఏవ.