(౧౫) ౨. అట్ఠానపాళి-దుతియవగ్గవణ్ణనా

౨౭౮. వివాదుపచ్ఛేదతోతి వివాదుపచ్ఛేదకారణా. ద్వీసు ఉప్పన్నేసు యో వివాదో భవేయ్య, తస్స అనుప్పాదోయేవేత్థ వివాదుపచ్ఛేదో. ఏకస్మిం దీపేతిఆదినా దీపన్తరేపి ఏకజ్ఝం న ఉప్పజ్జతి, పగేవ ఏకదీపేతి దస్సేతి. సోపి పరిహాయేథాతి చక్కవాళస్స పదేసే ఏవ పవత్తితబ్బత్తా పరిహాయేయ్య.

౨౭౯-౨౮౦. మనుస్సత్తన్తి మనుస్సభావో తస్సేవ పబ్బజ్జాదిగుణానం యోగ్గభావతో. లిఙ్గసమ్పత్తీతి పురిసభావో. హేతూతి మనోవచీపణిధానపుబ్బికా హేతుసమ్పదా. సత్థారదస్సనన్తి సత్థుసమ్ముఖీభావో. పబ్బజ్జాతి కమ్మకిరియవాదీసు తాపసేసు, భిక్ఖూసు వా పబ్బజ్జా. గుణసమ్పత్తీతి అభిఞ్ఞాదిగుణసమ్పదా. అధికారోతి బుద్ధే ఉద్దిస్స అధికో కారో, సవిసేసా ఉపకారకిరియా అధికో సక్కారోతి వుత్తం హోతి. ఛన్దోవ ఛన్దతా, సమ్మాసమ్బోధిం ఉద్దిస్స సాతిసయో కత్తుకమ్యతాకుసలచ్ఛన్దో. అట్ఠధమ్మసమోధానాతి ఏతేసం అట్ఠన్నం ధమ్మానం సమాయోగేన. అభినీహారోతి కాయపణిధానం. సమిజ్ఝతీతి నిప్ఫజ్జతి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన పరమత్థదీపనియా చరియాపిటకవణ్ణనాయ (చరియా. అట్ఠ. పకిణ్ణకకథా) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. సబ్బాకారపరిపూరమేవాతి పరిపుణ్ణలక్ఖణతాయ సత్తుత్తమాదీహి సబ్బాకారేన సమ్పన్నమేవ. న హి ఇత్థియా కోసోహితవత్థగుయ్హతాది సమ్భవతి. దుతియపకతి చ నామ పఠమపకతితో నిహీనా ఏవ. తేనేవాహ – అనన్తరవారే ‘‘యస్మా’’తిఆది.

౨౮౧. ఇధ పురిసస్స తత్థ నిబ్బత్తనతోతి ఇమస్మిం మనుస్సలోకే పురిసభూతస్స తత్థ బ్రహ్మలోకే బ్రహ్మత్తభావేన నిబ్బత్తనతో. తేన అసతిపి పురిసలిఙ్గే పురిసాకారా బ్రహ్మానో హోన్తీతి దస్సేతి. తంయేవ చ పురిసాకారం సన్ధాయ వుత్తం భగవతా ‘‘యం పురిసో బ్రహ్మత్తం కారేయ్యా’’తి. తేనేవాహ – ‘‘సమానేపీ’’తిఆది. యది ఏవం ఇత్థియో బ్రహ్మలోకే న ఉప్పజ్జేయ్యున్తి ఆహ – ‘‘బ్రహ్మత్త’’న్తిఆది.

౨౯౦-౨౯౫. ‘‘కాయదుచ్చరితస్సా’’తిఆదిపాళియా కమ్మనియామో నామ కథితో. సమఞ్జనం సమఙ్గో, సమన్నాగమో, సో ఏతస్స అత్థీతి సమఙ్గీ, సమన్నాగతో, సమఞ్జనసీలో వా సమఙ్గీ, పుబ్బభాగే ఉపకరణసముదాయతో పభుతి ఆయూహనవసేన ఆయూహనసమఙ్గీతా, సన్నిట్ఠాపకచేతనావసేన చేతనాసమఙ్గితా. చేతనాసన్తతివసేన వా ఆయూహనసమఙ్గితా, తంతంచేతనాక్ఖణవసేన చేతనాసమఙ్గీతా. కతూపచితస్స అవిపక్కవిపాకస్స కమ్మస్స వసేన కమ్మసమఙ్గితా. కమ్మే పన విపచ్చితుం ఆరద్ధే విపాకప్పవత్తివసేన విపాకసమఙ్గితా. కమ్మాదీనం ఉపట్ఠానకాలవసేన ఉపట్ఠానసమఙ్గితా. కుసలాకుసలకమ్మాయూహనక్ఖణేతి కుసలకమ్మస్స అకుసలకమ్మస్స చ సమీహనక్ఖణే. తథాతి ఇమినా కుసలాకుసలకమ్మపదం ఆకడ్ఢతి. యథా కతం కమ్మం ఫలదానసమత్థం హోతి, తథా కతం ఉపచితం. విపాకారహన్తి దుతియభవాదీసు విపచ్చనారహం. ఉప్పజ్జమానానం ఉపపత్తినిమిత్తం ఉపట్ఠాతీతి యోజనా. ఉపపత్తియా ఉప్పజ్జనస్స నిమిత్తం కారణన్తి ఉపపత్తినిమిత్తం, కమ్మం, కమ్మనిమిత్తం, గతినిమిత్తఞ్చ. అట్ఠకథాయం పన గతినిమిత్తవసేనేవ యోజనా దస్సితా. కమ్మకమ్మనిమిత్తానమ్పి ఉపట్ఠానం యథారహం దట్ఠబ్బం. ‘‘యానిస్స తాని పుబ్బే కతాని కమ్మాని, తానిస్స తస్మిం సమయే ఓలమ్బన్తి అజ్ఝోలమ్బన్తి అభిలమ్బన్తి’’తి (మ. ని. ౩.౨౪౮) వచనతో సాయన్హే మహన్తానం పబ్బతకూటానం ఛాయా వియ ఆసన్నమరణస్స సత్తస్స చిత్తే సుపినే వియ విపచ్చితుం కతోకాసం కమ్మం, తస్స నిమిత్తం గతినిమిత్తం ఉపతిట్ఠతేవ. చలతీతి పరివత్తతి. ఏకేన హి కమ్మునా తజ్జే నిమిత్తే ఉపట్ఠితే పచ్చయవిసేసవసేన తతో అఞ్ఞేన కమ్మునా తదఞ్ఞస్స నిమిత్తస్స ఉపట్ఠానం పరివత్తనం. సేసా నిచ్చలా అవసేసా చతుబ్బిధాపి సమఙ్గితా నిచ్చలా అపరివత్తనతో.

సునఖవాజికోతి సునఖేహి మిగవాజవసేన వజనసీలో, సునఖలుద్దకోతి అత్థో. తలసన్థరణపూజన్తి భూమితలస్స పుప్ఫేహి సన్థరణపూజం. ఆయూహనచేతనా కమ్మసమఙ్గితావసేనాతి కాయదుచ్చరితస్స అపరాపరం ఆయూహనేన సన్నిట్ఠాపకచేతనాయ తస్సేవ పకప్పనే కమ్మక్ఖయకరఞాణేన అఖేపితత్తా యథూపచితకమ్మునా చ సమఙ్గిభావస్స వసేన.

కమ్మన్తి అకుసలకమ్మం. తస్మింయేవ ఖణేతి ఆయూహనక్ఖణేయేవ. తస్సాతి కమ్మసమఙ్గినో పుగ్గలస్స సగ్గో వారితో, తఞ్చే కమ్మం విపాకవారం లభేయ్యాతి అధిప్పాయో. సగ్గో వారితోతి చ నిదస్సనమత్తం. మనుస్సలోకోపిస్స వారితోవాతి. అపరే పన పురిమేహి విపాకావరణస్స అనుద్ధటత్తా ‘‘తస్మింయేవ ఖణే’’తి చ అవిసేసేన వుత్తత్తా తం దోసం పరిహరితుం ‘‘ఆయూహితకమ్మం నామా’’తిఆదిమాహ. యదా కమ్మం విపాకవారం లభతీతి ఇదం కతోకాసస్స అప్పటిబాహియత్తా వుత్తం. తథా హి భగవా తతియపారాజికవత్థుస్మిం (పారా. ౧౬౨ ఆదయో) పటిసల్లీయి, ఇమస్మిం సుత్తే ‘‘కాయదుచ్చరితసమఙ్గీ’’తి ఆగతత్తా విపాకూపట్ఠానసమఙ్గితా న లబ్భన్తి.

(దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.)

అట్ఠానపాళివణ్ణనాయం అనుత్తానత్థదీపనా నిట్ఠితా.