(౧౪) ౭. సత్తమఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా

సుజాతావత్థు

౨౫౮. ఉపాసికాపాళిసంవణ్ణనాయ పఠమం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

విసాఖావత్థు

౨౫౯. దుతియే మహాలతాపసాధనస్సాతి మహాలతాపిళన్ధనస్స. తస్మిఞ్చ పిళన్ధనే చతస్సో వజిరనాళియో ఉపయోగం అగమంసు. ముత్తానం ఏకాదస నాళియో, పవాళస్స ద్వావీసతి నాళియో, పదుమరాగమణీనం తేత్తింస నాళియో. ఇతి ఏతేహి చ అఞ్ఞేహి చ ఇన్దనీలాదీహి నీలపీతలోహితోదాతమఞ్జిట్ఠసామకబరవణ్ణవసేన సత్తవణ్ణేహి వరరతనేహి నిట్ఠానం అగమాసి, తం సీసే పటిముక్కం యావ పాదపిట్ఠియా భస్సతి, పఞ్చన్నం హత్థీనం బలం ధారయమానావ నం ఇత్థీ ధారేతుం సక్కోతి. అన్తోఅగ్గి బహి న నీహరితబ్బోతిఆదీనం అత్థో ఉపరి ఆవి భవిస్సతి. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఖుజ్జుత్తరా-సామావతీవత్థు

౨౬౦-౨౬౧. తతియచతుత్థేసు పాయాసస్సాతి బహలతరస్స పాయాసస్స. తం పాయాసం భుఞ్జన్తేసూతి తం బహలతరం గరుసినిద్ధం పాయాసం భుఞ్జన్తేసు. జీరాపేతుం అసక్కోన్తోతి అన్తరామగ్గే అప్పాహారతాయ మన్దగహణికత్తా జీరాపేతుం అసక్కోన్తో. వాళమిగట్ఠానేతి వాళమిగేహి అధిట్ఠితట్ఠానే. అనువిజ్జన్తోతి విచారేన్తో. సాలాతి నళకారసాలా. ముధా న కరిస్సతీతి మూల్యం వినా న కరిస్సతి. ఆలిమ్పేసీతి అగ్గిం అదాసి, అగ్గిం జాలేసీతి అత్థో. పేక్ఖాతి ఆగమేహి. ఉపధిసమ్పదాతి సరీరసమ్పత్తి. వటరుక్ఖం పత్వాతి నిగ్రోధరుక్ఖం పత్వా. సువణ్ణకటకేతి సువణ్ణవలయే. అబ్భుం మేతి మే అవడ్ఢీతి అత్థో. అన్తో అసోధేత్వాతి పణ్ణసాలాయ అన్తో కస్సచి అత్థిభావం వా నత్థిభావం వా అనుపధారేత్వా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఉత్తరానన్దమాతావత్థు

౨౬౨. పఞ్చమే ఉపనిస్సయం దిస్వాతి ఇమినా యథా విసేసాధిగమస్స సతిపి పచ్చుప్పన్నపచ్చయసమవాయే అవస్సం ఉపనిస్సయసమ్పదా ఇచ్ఛితబ్బా, ఏవం దిట్ఠధమ్మవేదనీయభావేన విపచ్చనకస్స కమ్మస్సపి పచ్చుప్పన్నసమవాయో వియ ఉపనిస్సయసమ్పదాపి సవిసేసా ఇచ్ఛితబ్బాతి దస్సేతి. తథా హి ఉక్కంసగతసప్పురిసూపనిస్సయయోనిసోమనసికారేసు లబ్భమానేసుపి ఉపనిస్సయరహితస్స విసేసాధిగమో న సమ్పజ్జతేవాతి. కప్పియం కత్వాతి యథా కప్పియం హోతి, తథా కత్వా. పత్తే పతిట్ఠపేయ్యాతి ఆహారం దానముఖే విస్సజ్జేయ్య. తీహి చేతనాహీతి పుబ్బభాగముఞ్చఅనుమోదనాచేతనాహి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పుబ్బేవ దానా సుమనో, దదం చిత్తం పసాదయే;

దత్వా అత్తమనో హోతి, ఏసా పుఞ్ఞస్స సమ్పదా’’తి. (అ. ని. ౬.౩౭; పే. వ. ౩౦౫);

తవ మనం సన్ధారేహీతి ‘‘అజ్జ భత్తం చిరాయిత’’న్తి కోధతో తవ చిత్తం సన్ధారేహి, మా కుజ్ఝీతి అత్థో. ఓలోకితోలోకితట్ఠానం…పే… సమ్పరికిణ్ణం వియ అహోసీతి తేన కసితట్ఠానం సబ్బం సువణ్ణభావాపత్తియా మహాకోసాతకిపుప్ఫేహి సఞ్ఛన్నం వియ అహోసి. తాదిసేతి తయా సదిసే. న కోపేమీతి న వినాసేమి, జాతియా న హీళేమి. పూజం కరోతీతి సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పూజం కరోతి. అన్తరవత్థున్తి గేహఙ్గణం. భోతి సమ్బోధనే నిపాతో. జేతి అవఞ్ఞాలపనం. సయం అరియసావికాభావతో సత్థువసేన ‘‘సపితికా ధీతా’’తి వత్వా సత్థు సమ్ముఖా ధమ్మస్సవనేన తస్సా విసేసాధిగమం పచ్చాసీసన్తీ ‘‘దసబలే ఖమన్తేయేవ ఖమిస్సామీ’’తి ఆహ. కదరియన్తి థద్ధమచ్ఛరిం.

సుప్పవాసావత్థు

౨౬౩. ఛట్ఠే పణీతదాయికానన్తి పణీతరసవత్థూనం దాయికానం. ఆయునో ఠితిహేతుం భోజనం దేన్తీ ఆయుం దేతి నామ. ఏస నయో వణ్ణం దేతీతిఆదీసు. తేనాహ – ‘‘పఞ్చ ఠానానీ’’తి. కమ్మసరిక్ఖకఞ్చేతం ఫలన్తి దస్సేన్తో ‘‘ఆయుం ఖో పన దత్వా’’తిఆదిమాహ. తత్థ దత్వాతి దానహేతు. భాగినీతి భాగవతీ లద్ధుం భబ్బా.

సుప్పియావత్థు

౨౬౪. సత్తమే ఊరుమంసం ఛిన్దిత్వా దాసియా అదాసీతి ఆగతఫలా విఞ్ఞాతసాసనా అరియసావికా అత్తనో సరీరదుక్ఖం అచిన్తేత్వా తస్స భిక్ఖునో రోగవూపసమమేవ పచ్చాసీసన్తీ అత్తనో ఊరుమంసం ఛిన్దిత్వా దాసియా అదాసి. సత్థాపి తస్సా తథాపవత్తం అజ్ఝాసయసమ్పత్తిం దిస్వా ‘‘మమ సమ్ముఖీభావూపగమనేనేవస్సా వణో రుహిత్వా సఞ్ఛవి జాయతి, ఫాసుభావో హోతీ’’తి చ దిస్వా ‘‘పక్కోసథ న’’న్తి ఆహ. సా చిన్తేసీతి ‘‘సబ్బలోకస్స హితానుకమ్పకో సత్థా న మం దుక్ఖాపేతుం పక్కోసతి, అత్థేత్థ కారణ’’న్తి చిన్తేసి. అత్తనా కతకారణం సబ్బం కథేసీతి బుద్ధానుభావవిభావనత్థం కథేసి, న అత్తనో దళ్హజ్ఝాసయతాయ విభావనత్థం. గిలానుపట్ఠాకీనం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి అగణితత్తదుక్ఖా గిలానానం భిక్ఖూనం గేలఞ్ఞవూపసమనే యుత్తప్పయుత్తాతి గిలానుపట్ఠాకీనం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.

కాతియానీవత్థు

౨౬౫. అట్ఠమే అవేచ్చప్పసన్నానన్తి రతనత్తయగుణే యాథావతో ఞత్వా పసన్నానం, సో పనస్స పసాదో మగ్గేనాగతత్తా కేనచి అకమ్పనీయో. అధిగతేనాతి మగ్గాధిగమేనేవ అధిగతేన. ‘‘అవిగతేనా’’తి వా పాఠో, తస్సత్థో ‘‘కదాచి అవిగచ్ఛన్తేనా’’తి. సో అప్పధంసియో చ హోతి, తస్మా వుత్తం – ‘‘అధిగతేన అచలప్పసాదేనా’’తి. తత్థ కాయసక్ఖిం కత్వాతి పముఖం కత్వా, వచనత్థతో పన నామకాయేన దేసనాయ సమ్పటిచ్ఛనవసేన సక్ఖిభూతం కత్వాతి అత్థో. ఉమ్మగ్గం ఖనిత్వాతి ఘరసన్ధిచ్ఛేదనేన అన్తోపవిసనమగ్గం ఖనిత్వా. దుల్లభస్సవనన్తి దుల్లభసద్ధమ్మస్సవనం. మహాపథవీ పవిసితబ్బా భవేయ్యాతి అవీచిప్పవేసనం వదతి.

నకులమాతావత్థు

౨౬౬. నవమే విస్సాసకథనేనేవ నకులమాతా నకులపితా చ సత్థువిస్సాసికా నామ జాతాతి వుత్తం – ‘‘విస్సాసికానన్తి విస్సాసకథం కథేన్తీనం ఉపాసికాన’’న్తి. గహపతానీతి గేహసామినీ. వుత్తమేవాతి ఉపాసకపాళియం నకులపితుకథాయం వుత్తనయమేవ.

కాళీకురరఘరికావత్థు

౨౬౭. దసమే అనుస్సవేనేవాతి పచ్చక్ఖతో రూపదస్సనేన సత్థు సమ్ముఖా ధమ్మస్సవనేన చ వినా కేవలం అనుస్సవనేనేవ పరస్స వచనం అనుగతస్సవనేనేవ ఉప్పన్నేన పసాదేన. అనుస్సవికప్పసాదన్తి అనుస్సవతో ఆగతప్పసాదం.

(సత్తమఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.)

ఉపాసికాపాళిసంవణ్ణనా సమత్తా.

నిట్ఠితా చ మనోరథపూరణియా

అఙ్గుత్తరనికాయ-అట్ఠకథాయ

ఏతదగ్గవగ్గవణ్ణనాయ అనుత్తానత్థదీపనా.