౫. పఞ్చమో పరిచ్ఛేదో
నిబ్బానపఞ్ఞత్తిపరిదీపనో
౩౦౪. రాగాదీనం ఖయం వుత్తం, నిబ్బానం సన్తిలక్ఖణం;
సంసారదుక్ఖసన్తాపతత్తస్సాలం సమేతవే.
౩౦౫. ఖయమత్తం న నిబ్బానం, సగమ్భీరాదివాచతో;
అభావస్స హి కుమ్మానం, లోమస్సేవ న వాచతా.
౩౦౬. ఖయోతి వుచ్చతే మగ్గో, తప్పాపత్తా ఇదం ఖయం;
అరహత్తం వియుప్పాద-వయాభావా ధువఞ్చ తం.
౩౦౭. సఙ్ఖతం సమ్ముతిఞ్చాపి, ఞాణమాలమ్బ నేవ హి;
ఛిన్దే మలే తతో వత్థు, ఇచ్ఛితబ్బమసఙ్ఖతం.
౩౦౮. పత్తుకామేన తం సన్తిం, ఛబ్బిసుద్ధిం సమాదియ;
ఞాణదస్సనసుద్ధీ తు, సాధేతబ్బా హితత్థినా.
౩౦౯. చేతనాదివిధా సీల-సుద్ధి తత్థ చతుబ్బిధా;
సోపచారసమాధీ తు, చిత్తసుద్ధీతి వుచ్చతే.
౩౧౦. సమ్పాదేత్వాదిద్వేసుద్ధిం, నమనా నామం తు రుప్ప-
తో రూపం నత్థి అత్తాదివత్థూతి చ వవత్థపే.
౩౧౧. మణిన్ధనాతపే అగ్గి, అసన్తోపి సమాగమే;
యథా హోతి తథా చిత్తం, వత్థాలమ్బాదిసఙ్గమే.
౩౧౨. పఙ్గులన్ధా యథా గన్తుం, పచ్చేకమసమత్థకా;
యన్తి యుత్తా యథా ఏవం, నామరూపవ్హయా క్రియా.
౩౧౩. న నామరూపతో అఞ్ఞో, అత్తాది ఇతి దస్సనం;
సోధనత్తా హి దుద్దిట్ఠిం, దిట్ఠిసుద్ధీతి వుచ్చతి.
౩౧౪. అవిజ్జాతణ్హుపాదాన-కమ్మేనాదిమ్హి తం ద్వయం;
రూపం కమ్మాదితో నామం, వత్థాదీహి పవత్తియం.
౩౧౫. సదా సబ్బత్థ సబ్బేసం, సదిసం న యతో తతో;
నాహేతునాఞ్ఞో అత్తాదినిచ్చహేతూతి పస్సతి.
౩౧౬. ఏవం తీరయతే కఙ్ఖా, యాయ పఞ్ఞాయ పచ్చయే;
దిట్ఠత్తా సుద్ధి సా కఙ్ఖాతరణం ఇతి వుచ్చతి.
౩౧౭. పత్తఞ్ఞాతపరిఞ్ఞో సో, అత్రట్ఠో యతతేయతి;
తీరణవ్హపరిఞ్ఞాయ, విసుద్ధత్థం సదాదరో.
౩౧౮. తికాలాదివసా ఖన్ధే, సమాసేత్వా కలాపతో;
అనిచ్చా దుక్ఖానత్తాతి, ఆదో ఏవం విపస్సతి.
౩౧౯. ఖన్ధానిచ్చా ఖయట్ఠేన, భయట్ఠేన దుఖావ తే;
అనత్తాసారకట్ఠేన, ఇతి పస్సే పునప్పునం.
౩౨౦. ఆకారేహి అనిచ్చాదిచత్తాలీసేహి సమ్మసే;
లక్ఖణానం విభూతత్థం, ఖన్ధానం పన సబ్బసో.
౩౨౧. ఏవఞ్చాపి అసిజ్ఝన్తే, నవధా నిసితిన్ద్రియో;
సత్తకద్వయతో సమ్మా, రూపారూపే విపస్సయే.
౩౨౨. రూపమాదాననిక్ఖేపా, వయోవుద్ధత్తగామితో;
సమ్మసేవన్నజాదీహి, ధమ్మతారూపతోపి చ.
౩౨౩. నామం కలాపయమతో, ఖణతో కమతోపి చ;
దిట్ఠిమాననికన్తీనం, పస్సే ఉగ్ఘాటనాదితో.
౩౨౪. అవిజ్జాతణ్హాకమ్మన్న-హేతుతో రూపం ఉబ్భవే;
వినాహారం సఫస్సేహి, వేదనాదిత్తయం భవే.
౩౨౫. తేహియేవ వినా ఫస్సం,
నామరూపాధికేహి తు;
చిత్తం హేతుక్ఖయా సో సో,
వేతి వే తస్స తస్స తు.
౩౨౬. హేతుతోదయనాసేవం, ఖణోదయవయేనపి;
ఇతి పఞ్ఞాసాకారేహి, పస్సే పునూదయబ్బయం.
౩౨౭. యోగిస్సేవం సమారద్ధఉదయబ్బయదస్సినో;
పాతుభోన్తి ఉపక్లేసా, సభావా హేతుతోపి చ.
౩౨౮. తే ఓభాసమతుస్సాహపస్సద్ధిసుఖుపేక్ఖనా;
సతి పీతాధిమోక్ఖో చ, నికన్తి చ దసీరితా.
౩౨౯. తణ్హాదిట్ఠున్నతిగ్గాహవత్థుతో తింసధా తే చ;
తదుప్పన్నే చలే బాలో, అమగ్గే మగ్గదస్సకో.
౩౩౦. విపస్సనా పథోక్కన్తా, తదాసి మతిమాధునా;
న మగ్గో గాహవత్థుత్తా, తేసం ఇతి విపస్సతి.
౩౩౧. ఉపక్లేసే అనిచ్చాది-వసగే సోదయబ్బయే;
పస్సతో వీథినోక్కన్తదస్సనం వుచ్చతే పథో.
౩౩౨. మగ్గామగ్గే వవత్థేత్వా, యా పఞ్ఞా ఏవముట్ఠితా;
మగ్గామగ్గిక్ఖసఙ్ఖాతా, సుద్ధి సా పఞ్చమీ భవే.
౩౩౩. పహానవ్హపరిఞ్ఞాయ, ఆదితో సుద్ధిసిద్ధియా;
తీరణవ్హపరిఞ్ఞాయ, అన్తగో యతతేధునా.
౩౩౪. జాయతే నవఞాణీ సా, విసుద్ధి కమతోదయ-
బ్బయాదీ ఘటమానస్స, నవ హోన్తి పనేత్థ హి.
౩౩౫. సన్తతీరియతో చేవ, ఘనేనాపి చ ఛన్నతో;
లక్ఖణాని న ఖాయన్తే, సంకిలిట్ఠా విపస్సనా.
౩౩౬. తతోత్ర సమ్మసే భియ్యో, పునదేవుదయబ్బయం;
తేనానిచ్చాదిసమ్పస్సం, పటుతం పరమం వజే.
౩౩౭. ఆవట్టేత్వా యదుప్పాదట్ఠితిఆదీహి పస్సతో;
భఙ్గేవ తిట్ఠతే ఞాణం, తదా భఙ్గమతీ సియా.
౩౩౮. ఏవం పస్సయతో భఙ్గం, తిభవో ఖాయతే యదా;
సీహాదివ భయం హుత్వా, సియా లద్ధా భయిక్ఖణా.
౩౩౯. సాదీనవా పతిట్ఠన్తే, ఖన్ధాదిత్తఘరం వియ;
యదా తదా సియా లద్ధా, ఆదీనవానుపస్సనా.
౩౪౦. సఙ్ఖారాదీనవం దిస్వా, రమతే న భవాదిసు;
మతి యదా తదా లద్ధా, సియా నిబ్బిదపస్సనా.
౩౪౧. ఞాణం ముచ్చితుకామం తే, సబ్బభూసఙ్ఖతే యదా;
జాలాదీహి చ మచ్ఛాదీ, తదా లద్ధా చజ్జమతి.
౩౪౨. సఙ్ఖారే అసుభానిచ్చదుక్ఖతోనత్తతో మతి;
పస్సన్తీ చత్తుముస్సుక్కా, పటిసఙ్ఖానుపస్సనా.
౩౪౩. వుత్తాత్ర పటుభావాయ, సబ్బఞాణపవత్తియా;
మీనసఞ్ఞాయ సప్పస్స, గాహలుద్దసమోపమా.
౩౪౪. అత్తత్తనియతో సుఞ్ఞం, ద్విధా ‘‘నాహం క్వచా’’దినా;
చతుధా ఛబ్బిధా చాపి, బహుధా పస్సతో భుసం.
౩౪౫. ఆవట్టతిగ్గిమాసజ్జ,
న్హారూవ మతి సఙ్ఖతం;
చత్తభరియో యథా దోసే,
తథా తం సముపేక్ఖతే.
౩౪౬. తావ సాదీనవానమ్పి, లక్ఖణే తిట్ఠతే మతి;
న పస్సే యావ సా తీరం, సాముద్దసకుణీ యథా.
౩౪౭. సఙ్ఖారుపేక్ఖాఞాణాయం, సిఖాపత్తా విపస్సనా;
వుట్ఠానగామినీతి చ, సానులోమాతి వుచ్చతి.
౩౪౮. పత్వా మోక్ఖముఖం సత్త, సాధేతిరియపుగ్గలే;
ఝానఙ్గాదిప్పభేదే చ, పాదకాదివసేన సా.
౩౪౯. అనిచ్చతో హి వుట్ఠానం, యది యస్సాసి యోగినో;
సోధిమోక్ఖస్స బాహుల్లా, తిక్ఖసద్ధిన్ద్రియో భవే.
౩౫౦. దుక్ఖతోనత్తతో తఞ్చే, సియా హోన్తి కమేన తే;
పస్సద్ధివేదబాహుల్లా, తిక్ఖేకగ్గమతిన్ద్రియా.
౩౫౧. పఞ్ఞాధురత్తముద్దిట్ఠం, వుట్ఠానం యదినత్తతో;
సద్ధాధురత్తం సేసేహి, తం వియాభినివేసతో.
౩౫౨. ద్వే తిక్ఖసద్ధసమథా, సియుం సద్ధానుసారినో;
ఆదో మజ్ఝేసు ఠానేసు, ఛసు సద్ధావిముత్తకా.
౩౫౩. ఇతరో ధమ్మానుసారీదో, దిట్ఠిప్పత్తో అనన్తకే;
పఞ్ఞాముత్తోభయత్థన్తే, అఝానిఝానికా చ తే.
౩౫౪. తిక్ఖసద్ధస్స చన్తేపి, సద్ధాముత్తత్తమీరితం;
విసుద్ధిమగ్గే మజ్ఝస్స, కాయసక్ఖిత్తమట్ఠసు.
౩౫౫. వుత్తం మోక్ఖకథాయం యం, తిక్ఖపఞ్ఞారహస్స తు;
దిట్ఠిపత్తత్తం హేతఞ్చ, తఞ్చ నత్థాభిధమ్మికే.
౩౫౬. తే సబ్బే అట్ఠమోక్ఖానం, లాభీ చే ఛసు మజ్ఝసు;
కాయసక్ఖీ సియుం అన్తే, ఉభతోభాగముత్తకా.
౩౫౭. అనులోమాని చత్తారి, తీణి ద్వే వా భవన్తి హి;
మగ్గస్స వీథియం మన్దమజ్ఝతిక్ఖమతిబ్బసా.
౩౫౮. విసుద్ధిమగ్గే చత్తారి, పటిసిద్ధాని సబ్బథా;
ఏవమట్ఠసాలినియా, వుత్తత్తా ఏవమీరితం.
౩౫౯. భవఙ్గాసన్నదోసోపి, నప్పనాయ థిరత్తతో;
సుద్ధిం పటిపదాఞాణదస్సనేవం లభే యతి.
౩౬౦. ఆవజ్జం వియ మగ్గస్స, ఛట్ఠసత్తమసుద్ధినం;
అన్తరా సన్తిమారబ్భ, తేహి గోత్రభు జాయతే.
౩౬౧. సంయోజనత్తయచ్ఛేదీ, మగ్గో ఉప్పజ్జతే తతో;
ఫలాని ఏకం ద్వే తీణి, తతో వుత్తమతిక్కమా.
౩౬౨. తథా భావయతో హోతి, రాగదోసతనూకరం;
దుతియో తప్ఫలం తమ్హా, సకదాగామి తప్ఫలీ.
౩౬౩. ఏవం భావయతో రాగదోసనాసకరుబ్భవే;
తతియో తప్ఫలం తమ్హా, తప్ఫలట్ఠోనాగామికో.
౩౬౪. ఏవం భావయతో సేసదోసనాసకరుబ్భవే;
చతుత్థో తప్ఫలం తమ్హా, అరహా తప్ఫలట్ఠకో.
౩౬౫. కతకిచ్చో భవచ్ఛేదో, దక్ఖిణేయ్యోపధిక్ఖయా;
నిబ్బుతిం యాతి దీపోవ, సబ్బదుక్ఖన్తసఞ్ఞితం.
౩౬౬. ఏవం సిద్ధా సియా సుద్ధి, ఞాణదస్సనసఞ్ఞితా;
వుత్తం ఏత్తావతా సచ్చం, పరమత్థం సమాసతో.
౩౬౭. సచ్చం సమ్ముతి సత్తాదిఅవత్థు వుచ్చతే యతో;
న లబ్భాలాతచక్కంవ, తం హి రూపాదయో వినా.
౩౬౮. తేన తేన పకారేన, రూపాదిం న విహాయ తు;
తథా తథాభిధానఞ్చ, గాహఞ్చ వత్తతే తతో.
౩౬౯. లబ్భతే పరికప్పేన, యతో తం న ముసా తతో;
అవుత్తాలమ్బమిచ్చాహు, పరిత్తాదీస్వవాచతో.
౩౭౦. పాపకల్యాణమిత్తోయం, సత్తోతి ఖన్ధసన్తతి;
ఏకత్తేన గహేత్వాన, వోహరన్తీధ పణ్డితా.
౩౭౧. పథవాది వియేకోపి, పుగ్గలో న యతో తతో;
కుదిట్ఠివత్థుభావేన, పుగ్గలగ్గహణం భవే.
౩౭౨. ఏతం విసయతో కత్వా, సఙ్ఖాదీహి పదేహి తు;
అవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి, ఇతి తఞ్ఞూహి భాసితా.
౩౭౩. పఞ్ఞత్తి విజ్జమానస్స, రూపాదివిసయత్తతో;
కాయం పఞ్ఞత్తి చే సుట్ఠు, వదతో సుణ సచ్చతో.
౩౭౪. సవిఞ్ఞత్తివికారో హి, సద్దో సచ్చద్వయస్స తు;
పఞ్ఞాపనత్తా పఞ్ఞత్తి, ఇతి తఞ్ఞూహి భాసితా.
౩౭౫. పచ్చుప్పన్నాదిఆలమ్బం, నిరుత్తిపటిసమ్భిదా-
ఞాణస్సాతి ఇదఞ్చేవం, సతి యుజ్జతి నాఞ్ఞథా.