అట్ఠారసమో పరిచ్ఛేదో

౩. రూపవిభాగో

౧౮. సరూపకథా

౬౫౩. తేపఞ్ఞాస పనిచ్చేవం, నామధమ్మా పకాసితా;

అట్ఠవీసవిధం దాని, రూపం నామ కథీయతి.

౬౫౪. పథవాపో చ తేజో చ, వాయో చేతి చతుబ్బిధో;

చక్ఖుసోతఘానజివ్హా, కాయోతి పన పఞ్చ చ.

౬౫౫. రూపసద్దగన్ధరసా, చత్తారో చ అథాపరం;

ఇత్థిపుమ్భావయుగళం, జీవితం హదయమ్పి చ.

౬౫౬. కాయవిఞ్ఞత్తి చేవాథ, వచీవిఞ్ఞత్తి చ ద్వయం;

ఆకాసధాతు రూపస్స, లహుతా ముదుతా తస్స.

౬౫౭. కమ్మఞ్ఞతా ఉపచయో, సన్తతి జరతా పన;

అనిచ్చతా చ కబళీకారాహారోతి సబ్బథా.

౬౫౮. అట్ఠవీసవిధం హోతి, రూపమేతం సరూపతో;

తస్స లక్ఖణభేదేన, సభావఞ్చ విభావయే.

౬౫౯. సన్ధారణం తు పథవీధాతు కక్ఖళలక్ఖణా;

ఆబన్ధనమాపోధాతు, ఆపగ్ఘరణలక్ఖణా.

౬౬౦. పరిపాచనతా తేజోధాతు ఉణ్హత్తలక్ఖణా;

సముదీరణతా వాయోధాతు విత్థమ్భలక్ఖణా.

౬౬౧. సబ్బత్థావినిభుత్తాపి, అసమ్మిస్సకలక్ఖణా;

తంతంభావసముస్సన్నసమ్భారేసుపలక్ఖితా.

౬౬౨. అఞ్ఞమఞ్ఞేనుపత్థద్ధా, సేసరూపస్స నిస్సయా;

చతుధేవం కలాపేసు, మహాభూతా పవత్తరే.

౬౬౩. చక్ఖు సమ్భారచక్ఖుమ్హి, సత్తక్ఖిపటలోచితే;

కణ్హమణ్డలమజ్ఝమ్హి, పసాదోతి పవుచ్చతి.

౬౬౪. యేన చక్ఖుపసాదేన, రూపాని అనుపస్సతి;

పరిత్తం సుఖుమఞ్చేతం, ఊకాసిరసమూపమం.

౬౬౫. సోతం సోతబిలస్సన్తో,

తమ్బలోమాచితే తథా;

అఙ్గులివేధనాకారే,

పసాదోతి పకాసితో.

౬౬౬. అన్తో అజపదట్ఠానే, ఘానం ఘానబిలే ఠితం;

జివ్హా జివ్హాయ మజ్ఝమ్హి, ఉప్పలాకారసన్నిభే.

౬౬౭. ఇచ్చేవం పన చత్తారో, తంతందేసవవత్థితా;

కాయప్పసాదోపాదిన్నే, సబ్బకేతి యథాక్కమం.

౬౬౮. రూపాద్యాభిఘాతారహభూతానం వా యథారహం;

దట్ఠుకామనిదానాదికమ్మభూతానమేవ వా.

౬౬౯. పసాదలక్ఖణా భూతరూపానం భూతనిస్సితా;

కప్పాసపటలస్నేహసన్నిభాతి చ వణ్ణితా.

౬౭౦. పఞ్చాపి జీవితారక్ఖా, రూపాదిపరివారితా;

ధీతరావ కుమారావ, కలాపన్తరవుత్తినో.

౬౭౧. రూపం నిభాసో భూతానం, సద్దో నిగ్ఘోసనం తథా;

గన్ధో చ గన్ధనం తత్థ, రసో చ రసనీయతా.

౬౭౨. భూతత్తయఞ్చ ఫోట్ఠబ్బం, ఆపోధాతువివజ్జితం;

సద్దో అనియతో తత్థ, తదఞ్ఞే సహవుత్తినో.

౬౭౩. చక్ఖాదిపటిహననలక్ఖణా తు యథాక్కమం;

పఞ్చేవ పఞ్చవిఞ్ఞాణవీథియా విసయా మతా.

౬౭౪. ఇత్థిన్ద్రియం పనిత్థిత్తం, ఇత్థిభావోతి దేసితో;

పురిసత్తం తథాభావో, పురిసిన్ద్రియ నామకో.

౬౭౫. తం ద్వయం పనుపాదిన్నే, కాయే సబ్బత్థ లబ్భతి;

కలాపన్తరభిన్నఞ్చ, భిన్నసన్తానవత్తి చ.

౬౭౬. రూపానం కమ్మజాతానం, అనుపాలనలక్ఖణం;

జీవితిన్ద్రియరూపన్తి, ఆయు నామ పవుచ్చతి.

౬౭౭. మనోధాతుయా చ తథా, మనోవిఞ్ఞాణధాతుయా;

నిస్సయలక్ఖణం వత్థురూపం హదయనిస్సితం.

౬౭౮. మజ్ఝే హదయకోసమ్హి, అడ్ఢప్పసతలోహితే;

భూతరూపముపాదాయ, చక్ఖాది వియ వత్తతి.

౬౭౯. ఆకాసధాతు రూపానం, పరిచ్ఛేదకలక్ఖణా;

తంతంరూపకలాపానం, పరియన్తోతి వుచ్చతి.

౬౮౦. చిత్తం సహజరూపానం, కాయస్స గమనాదిసు;

సన్థమ్భనసన్ధారణచలనస్స తు పచ్చయో.

౬౮౧. వాయోధాతువికారోయం, కాయవిఞ్ఞత్తినామకో;

వాయోధాతాధికానం తు, భూతానమితి కేచనా.

౬౮౨. తథా చిత్తసముట్ఠినో, వచీఘోసప్పవత్తియం;

ఉపాదిన్నరూపకాయఘట్టనస్స తు పచ్చయో.

౬౮౩. పథవీధాతువికారోయం, వచీవిఞ్ఞత్తినామకో;

పథవీధాతాధికానం తు, భూతానమితి కేచనా.

౬౮౪. ద్వేపి కాయవచీకమ్మద్వారభూతా యథాక్కమం;

తే పన ఘట్టనాహేతు-వికారాకారలక్ఖణా.

౬౮౫. విఞ్ఞాపేతీతి కాయేన, వాచాయ చ విచిన్తితం;

సయఞ్చ విఞ్ఞాయతీతి, విఞ్ఞత్తీతి పకిత్తితా.

౬౮౬. లహుతా పన రూపానం, అదన్ధాకారలక్ఖణా;

ముదుతాపి చ రూపానం, మద్దవాకారలక్ఖణా.

౬౮౭. కమ్మఞ్ఞతా చ రూపానం, యోగ్గతాకారలక్ఖణా;

గారవథద్ధతా యోగ్గపటిపక్ఖా యథాక్కమం.

౬౮౮. సప్పాయముతుమాహారం, లభిత్వా చిత్తసమ్పదం;

లహూ ముదు చ కమ్మఞ్ఞం, యదా రూపం పవత్తతి.

౬౮౯. తథాపవత్తరూపస్స, పవత్తాకారభేదితం;

లహుతాదిత్తయమ్పేతం, సహవుత్తి తదా భవే.

౬౯౦. సప్పాయం పటివేధాయ, పటిపత్తుపకారితా;

సాకారా రూపసమ్పత్తి, పఞ్ఞత్తావ మహేసినా.

౬౯౧. రూపస్సోపచయో నామ, రూపస్సాచయలక్ఖణో;

పవత్తిలక్ఖణా రూపసన్తతీతి పకాసితా.

౬౯౨. రూపమాచయరూపేన, జాయతిచ్చుపరూపరి;

పేక్ఖతోపచయాకారా, జాతి గయ్హతి యోగినో.

౬౯౩. అనుప్పబన్ధాకారేన, జాయతీతి సపేక్ఖతో;

తదాయం సన్తతాకారా, జాతి గయ్హతి తస్స తు.

౬౯౪. ఏవమాభోగభేదేన, జాతిరూపం ద్విధా కతం;

అత్తూపలద్ధిభావేన, జాయన్తం వాథ కేవలం.

౬౯౫. రూపం వివిత్తోకాసస్స, పూరకట్ఠేన చీయతి;

అభావా పునభావాయ, పవత్తం సన్తతీతి చ.

౬౯౬. ఏవమాకారభేదావ, సబ్బాకారవరాకరో;

జాతిరూపం ద్విధాకాసి, జాతిరూపవిరోచనో.

౬౯౭. జరతా నవతాహాయా, రూపానం పాకలక్ఖణా;

అనిచ్చతన్తి మప్పత్తి, పరిభిజ్జనలక్ఖణా.

౬౯౮. ఇతి లక్ఖణరూపం తు, తివిధం భిన్నకాలికం;

సభావరూపధమ్మేసు, తంతంకాలోపలక్ఖితం.

౬౯౯. యేన లక్ఖీయతి రూపం, భిన్నాకారం ఖణే ఖణే;

విపస్సనానయత్థాయ, తమిచ్చాహ తథాగతో.

౭౦౦. కబళీకారో ఆహారో,

యాపేతబ్బోజలక్ఖణో;

ఆహారో సేన్ద్రియజాతో,

రూపకాయానుపాలకో.

౭౦౧. ఇచ్చేవం సపరిచ్ఛేదా, సవికారా సలక్ఖణా;

అకిచ్చపటివేధాయ, దయాపన్నేన తాదినా.

౭౦౨. తత్థ తత్థ యథాయోగం, దేసితాతి పకాసితా;

రూపధమ్మా సరూపేన, అట్ఠవీసతి సబ్బథా.

౭౦౩. కత్వాన జాతిమేకం తు, తత్థోపచయసన్తతిం;

సత్తవీసతి రూపాని, భవన్తీతి వినిద్దిసే.

౭౦౪. భూతత్తయం తు ఫోట్ఠబ్బం, కత్వా ఛబ్బీసధాపి చ;

ఉభయం జాతిఫోట్ఠబ్బం, గహేత్వా పఞ్చవీసతి.

౭౦౫. రూపధమ్మానమిచ్చేవం, విభావేయ్య విసారదో;

సరూపం నామసఙ్ఖేపం, సభావఞ్చ సలక్ఖణన్తి.

ఇతి రూపవిభాగే సరూపకథా నిట్ఠితా.

అట్ఠారసమో పరిచ్ఛేదో.