౬. ఛట్ఠో పరిచ్ఛేదో

రూపవిభాగో

౪౮౧. ఇతి పఞ్చపరిచ్ఛేద-పరిచ్ఛిన్నత్థసఙ్గహం;

నామధమ్మమసేసేన, విభావేత్వా సభావతో.

౪౮౨. సప్పభేదం పవక్ఖామి, రూపధమ్మమితో పరం;

భూతోపాదాయభేదేన, దువిధమ్పి పకాసితం.

౪౮౩. ఉద్దేసలక్ఖణాదీహి, విభాగజనకా తథా;

కలాపుప్పత్తితో చాపి, యథానుక్కమతో కథం?

౪౮౪. రుప్పతీతి భవే రూపవికారప్పచ్చయేసతి;

రూపరూపం తథా రూపపరియాపన్నతోపరం.

౪౮౫. భూతరూపం తు పథవీ, ఆపో తేజో తథాపరో;

వాయో చ భవతూపాదారూపమేత్థాతి భాసితం.

౪౮౬. భూతరూపముపాదాయ, పవత్తతి న చఞ్ఞథా;

ఇచ్చుపాదాయరూపన్తి, రూపం సేసముదీరితం.

౪౮౭. చక్ఖు సోతఞ్చ ఘానఞ్చ, జివ్హా కాయోతి పఞ్చధా;

పసాదరూపమక్ఖాతం, నోపసాదం పనేతరం.

౪౮౮. రూపసద్దగన్ధరసా, ఫోట్ఠబ్బమితి పఞ్చధా;

రూపం పసాదవిసయం, పసాదో గోచరంపరం.

౪౮౯. ఇత్థత్తం పురిసత్తఞ్చ, భావరూపముదీరితం;

జీవితిన్ద్రియరూపన్తి, ఉపాదిన్నపవత్తికం.

౪౯౦. వత్థురూపం తు హదయం, యం ధాతుద్వయనిస్సయం;

కబళీకారమాహారరూపమిచ్చాహు పణ్డితా.

౪౯౧. రూపధమ్మసభావత్తా, రూపన్తి పరిదీపితం;

ఇచ్చేవమట్ఠారసధా, రూపరూపముదీరితం.

౪౯౨. అనిప్ఫన్నసభావత్తా, రూపాకారోపలక్ఖితం;

అనిప్ఫన్నం నామ రూపం, దసధా పరిదీపితం.

౪౯౩. రూపప్పరిచ్ఛేదం రూపమిచ్చాకాసో పకాసితో;

కాయబ్బచీవిఞ్ఞత్తికం, ద్వయం విఞ్ఞత్తిరూపకం.

౪౯౪. లహుతా ముదుతా కమ్మ-ఞ్ఞతా విఞ్ఞత్తియా సహ;

వికారరూపమిచ్చాహు, పఞ్చధా చ విభావినో.

౪౯౫. ఉపచయో సన్తతి చ, జరతానిచ్చతాతి చ;

చతుధా లక్ఖణరూపం, రూపకణ్డే విభావితం.

౪౯౬. ఇచ్చేవమట్ఠవీసతివిధానిపి విచక్ఖణో;

రూపాని లక్ఖణాదీహి, విభావేయ్య యథాక్కమం.

౪౯౭. ఖరతా పథవీధాతు, సాయం కక్ఖళలక్ఖణా;

కలాపాధిట్ఠానరసా, పటిగ్గాహోతి గయ్హతి.

౪౯౮. ఆబన్ధనమాపోధాతు, సా పగ్ఘరణలక్ఖణా;

కలాపాబన్ధనరసా, సఙ్గహత్తేన గయ్హతి.

౪౯౯. తేజనత్తం తేజోధాతు, సాయముణ్హత్తలక్ఖణా;

పాచనరసా మద్దవా-నుప్పాదనన్తి గయ్హతి.

౫౦౦. వాయోధాతు వాయనత్తం, సా విత్థమ్భనలక్ఖణా;

సమీరణరసాభిని-హారభావేన గయ్హతి.

౫౦౧. సబ్బత్థావినిభుత్తాపి, అసమ్మిస్సితలక్ఖణా;

తంతంభావసముస్సన్నసమ్భారేసుపలక్ఖితా.

౫౦౨. అఞ్ఞమఞ్ఞేనుపత్థద్ధా, సేసరూపస్స నిస్సయా;

చతుద్ధేవం కలాపేసు, మహాభూతా పవత్తరే.

౫౦౩. చక్ఖు సమ్భారచక్ఖుమ్హి, సత్తక్ఖిపటలోచితే;

కణ్హమణ్డలమజ్ఝమ్హి, పసాదోతి పవుచ్చతి.

౫౦౪. యేన చక్ఖుపసాదేన, రూపాని అనుపస్సతి;

పరిత్తం సుఖుమం చేతం, ఊకాసిరసమూపమం.

౫౦౫. సోతం సోతబిలస్సన్తో,

తమ్బలోమాచితే తథా;

అఙ్గులివేధనాకారే,

పసాదోతి పవుచ్చతి.

౫౦౬. అన్తో అజపదట్ఠానే, ఘానం ఘానబిలే ఠితం;

జివ్హా జివ్హాయ మజ్ఝమ్హి, ఉప్పలాకారసన్నిభే.

౫౦౭. ఇచ్చేవం పన చత్తారో, తంతందేసవవత్థితా;

కాయప్పసాదో కాయమ్హి, ఉపాదిన్నేతి పఞ్చధా.

౫౦౮. కప్పాసపటలస్నేహ-సన్నిభా భూతనిస్సితా;

పసాదా జీవితారక్ఖా, రూపాదిపరివారితా.

౫౦౯. ధీతా రాజకుమారావ, కలాపన్తరవుత్తినో;

ద్వారభూతావ పచ్చేకం, పఞ్చవిఞ్ఞాణవీథియా.

౫౧౦. రూపాదాభిఘాతారహభూతానం వా యథాక్కమం;

దట్ఠుకామనిదానాదికమ్మభూతానమేవ వా.

౫౧౧. పసాదలక్ఖణా రూపా-దావిఞ్జనరసా తథా;

పఞ్చవిఞ్ఞాణయుగళం, ద్వారభావేన గయ్హరే.

౫౧౨. రూపం నిభాసో భూతానం, సద్దో నిగ్ఘోసనం తథా;

గన్ధోవ గన్ధనం తత్థ, రసో చ రసనీయతా.

౫౧౩. ఇచ్చేవం పన చత్తారో, గోచరా భూతనిస్సితా;

భూతత్తయఞ్చ ఫోట్ఠబ్బమాపోధాతువివజ్జితం.

౫౧౪. సద్దో అనియతో తత్థ, తదఞ్ఞో సహవుత్తినో;

తంతంసభావభేదేన, తంతంద్వారోపలక్ఖితో.

౫౧౫. పఞ్చేవ పఞ్చవిఞ్ఞాణవీథియా విసయా మతా;

చక్ఖాదిపటిహననలక్ఖణావ యథాక్కమం.

౫౧౬. పఞ్చవిఞ్ఞాణయుగళాలమ్బభావరసా తథా;

పఞ్చవిఞ్ఞాణయుగళం, గోచరత్తేన గయ్హరే.

౫౧౭. ఇత్థిన్ద్రియం పనిత్థత్తమిత్థిభావోతి భాసితో;

పురిసత్తం తథా భావో, పురిసిన్ద్రియనామకో.

౫౧౮. తం ద్వయం పనుపాదిన్నకాయే సబ్బత్థ లబ్భతి;

కలాపన్తరభిన్నఞ్చ, భిన్నసన్తానవుత్తి చ.

౫౧౯. వసే వత్తేతి లిఙ్గాన-మిత్థిపుమ్భావలక్ఖణం;

ఇత్థీతి చ పురిసోతి, పకాసనరసం తథా.

౫౨౦. ఇత్థీనం పురిసానఞ్చ, లిఙ్గస్స చ యథాక్కమం;

నిమిత్తకుత్తాకప్పానం, కారణత్తేన గయ్హతి.

౫౨౧. సత్తా మరన్తి నాసేన, యస్స పాణన్తి వుత్తియా;

సజీవమతకాయానం, భేదో యేనోపలక్ఖితో.

౫౨౨. తదేతం కమ్మజాతాన-మనుపాలనలక్ఖణం;

జీవితం జీవనరసం, ఆయుబద్ధోతి గయ్హతి.

౫౨౩. మనోధాతుయా చ తథా, మనోవిఞ్ఞాణధాతుయా;

నిస్సయలక్ఖణం వత్థు-రూపం హదయసమ్మతం.

౫౨౪. సమాధానరసం తాస-ముబ్బాహత్తేన గయ్హతి;

యస్మిం కుప్పితకాలమ్హి, విక్ఖిత్తా హోన్తి పాణినో.

౫౨౫. కాయో యస్సానుసారేన, చిత్తక్ఖేపేన ఖిజ్జతి;

యస్మిం నిరుద్ధే విఞ్ఞాణ-సోతోపి చ నిరుజ్ఝతి.

౫౨౬. యం నిస్సాయ పతిట్ఠాతి, పటిసన్ధి భవన్తరే;

తదేతం కమ్మసమ్భూతం, పఞ్చవోకారభూమియం.

౫౨౭. మజ్ఝే హదయకోసమ్హి, అడ్ఢపసతలోహితే;

భూతరూపముపాదాయ, చక్ఖాది వియ వత్తతి.

౫౨౮. కబళీకారో ఆహారో, రూపాహరణలక్ఖణో;

కాయానుయాపనరసో, ఉపత్థమ్భోతి గయ్హతి.

౫౨౯. ఓజాయ యాయ యాపేన్తి, ఆహారస్నేహసత్తియా;

పాణినో కామలోకమ్హి, సాయమేవం పవుచ్చతి.

౫౩౦. ఆకాసధాతు రూపానం, పరియోసానలక్ఖణా;

పరిచ్ఛేదరసా రూపమరియాదోతి గయ్హతి.

౫౩౧. సలక్ఖణపరిచ్ఛిన్నరూపధమ్మపరిగ్గహే;

యోగీనముపకారాయ, యం దేసేసి దయాపరో.

౫౩౨. పరిచ్ఛిన్నసభావానం, కలాపానం యథారహం;

పరియన్తానమేవేస, తదాకారో పవుచ్చతి.

౫౩౩. గమనాదివచీఘోసపవత్తమ్హి యథాక్కమం;

వాయోపథవిధాతూనం, యో వికారో సమత్థతా.

౫౩౪. సహజోపాదిన్నకానం, క్రియావాచాపవత్తియా;

విప్ఫన్దఘట్టనాహేతు, చిత్తానుపరివత్తకో.

౫౩౫. స వికారవిసేసోయం, విఞ్ఞత్తీతి పకాసితో;

విఞ్ఞాపేతీతి కాయేన, వాచాయ చ విచిన్తితం.

౫౩౬. వాయోపథవాధికానం, భూతానమితి కేచన;

పవుత్తా తాదినా కాయ-పరిగ్గహసుఖాయ యా.

౫౩౭. కాయో యస్సానుభావేన,

సహాభోగోవ ఖాయతి;

యం నిరోధా పరాభూతో,

సేతి నిచ్చేతనో యథా.

౫౩౮. లోకే పపఞ్చా వత్తన్తి, బహుధా యాయ నిమ్మితా;

కప్పేన్తి కాయమత్తానం, బాలా యాయ చ వఞ్చితా.

౫౩౯. సాయం కాయవచీకమ్మ-ద్వారభావేన లక్ఖితా;

బ్యాపారఘట్టనాహేతు-వికారాకారలక్ఖణా.

౫౪౦. కాయవాచాఅధిప్పాయ-పకాసనరసా తథా;

కాయవిప్ఫన్దఘట్టన-హేతుభావేన గయ్హతి.

౫౪౧. లహుతా పన రూపానం, అదన్ధాకారలక్ఖణా;

అవిత్థానరసా సల్ల-హుకవుత్తీతి గయ్హతి.

౫౪౨. ముదుతాపి చ రూపానం, కక్ఖళాభావలక్ఖణా;

కిచ్చావిరుజ్ఝనరసా, అనుకుల్యన్తి గయ్హతి.

౫౪౩. కమ్మఞ్ఞతా చ రూపానం, అలంకిచ్చస్స లక్ఖణా;

పవత్తిసమ్పత్తిరసా, యోగ్గభావోతి గయ్హతి.

౫౪౪. సప్పాయముతుమాహారం, లద్ధా చిత్తమనామయం;

లహూ ముదు చ కమ్మఞ్ఞం, యదా రూపం పవత్తతి.

౫౪౫. తథా పవత్తరూపస్స, పవత్తాకారభేదితం;

లహుతాదిత్తయమ్పేతం, సహవుత్తి తదా భవే.

౫౪౬. సప్పాయపటివేధాయ, పటిపత్తుపకారికా;

సాకారా రూపసమ్పత్తి, పఞ్ఞత్తేవం మహేసినా.

౫౪౭. రూపస్సోపచయో నామ, రూపస్సాచయలక్ఖణో;

రూపుమ్ముజ్జాపనరసో, పారిపూరీతి గయ్హతి.

౫౪౮. పవత్తిలక్ఖణా రూప-సన్తతీతి పకాసితా;

అనుప్పబన్ధనరసా, అవిచ్ఛేదోతి గయ్హతి.

౫౪౯. రూపమాచయరూపేన, జాయతిచ్చుపరూపరి;

పేక్ఖతోపచాయాకారా, జాతి గయ్హతి యోగినా.

౫౫౦. అనుప్పబన్ధాకారేన, జాయతీతి సమేక్ఖతో;

తదాయం సన్తతాకారా, సముపట్ఠాసి చేతసి.

౫౫౧. ఏవమాభోగభేదేన, జాతిరూపం ద్విధా కతం;

అత్థూపలద్ధిభావేన, జాయన్తం వాథ కేవలం.

౫౫౨. రూపవివిత్తమోకాసం, పురక్ఖత్తేన చీయతి;

అభావా పన భావాయ, పవత్తమితి సన్తతి.