౭. సత్తమో పరిచ్ఛేదో
సబ్బసఙ్గహవిభాగో
౬౧౭. చతుపఞ్ఞాస ధమ్మా హి, నామనామేన భాసితా;
అట్ఠారసవిధా వుత్తా, రూపధమ్మాతి సబ్బథా.
౬౧౮. అభిఞ్ఞేయ్యా సభావేన, ద్వాసత్తతి సమీరితా;
సచ్చికట్ఠపరమత్థా, వత్థుధమ్మా సలక్ఖణా.
౬౧౯. తేసం దాని పవక్ఖామి, సబ్బసఙ్గాహికం నయం;
ఆభిధమ్మికభిక్ఖూనం, హత్థసారమనుత్తరం.
౬౨౦. దుకా తికా చ ఖన్ధాయతనతో ధాతుసచ్చతో;
పటిచ్చసముప్పాదా చ, పచ్చయా చ సమఞ్ఞతో.
౬౨౧. పచ్చయో ఏవ నిబ్బానమపచ్చయమసఙ్ఖతం;
అసఙ్ఖారమనుప్పాదం, సస్సతం నిచ్చలక్ఖణం.
౬౨౨. పచ్చయా చేవ సఙ్ఖారా, సఙ్ఖతా చ తతోపరే;
ఉప్పాదవయధమ్మా చ, పచ్చయట్ఠితికా తథా.
౬౨౩. నిబ్బానం రూపధమ్మా చ, విప్పయుత్తావ కేవలం;
ఆరమ్మణా ఏవ నామ, నాలమ్బన్తి హి కిఞ్చిపి.
౬౨౪. ఏకుప్పాదనిరోధా చ, ఏకాలమ్బణవత్థుకా;
సంసట్ఠా సమ్పయుత్తా చ, సహజాతా యథారహం.
౬౨౫. అఞ్ఞమఞ్ఞేనుపత్థద్ధా, సబ్బత్థ సహవుత్తినో;
సారమ్మణారమ్మణా చ, చిత్తచేతసికా మతా.
౬౨౬. విపస్సనాయ భూమీతి, తత్థ తేభూమకా మతా;
లోకియా పరియాపన్నా, వట్టధమ్మా సఉత్తరా.
౬౨౭. సక్కాయధమ్మా సభయా, తీరమోరిమనామకం;
సంయోజనియా సమలా, తథా నీవరణీయకా.
౬౨౮. సంక్లేసికా పరామట్ఠా, ఉపాదానీయసాసవా;
ఓఘనీయా యోగనీయా, గన్థనీయాతి భాసితా.
౬౨౯. అఞ్ఞే అపరియాపన్నా, వివట్టా చావిపస్సియా;
లోకుత్తరానుత్తరా చ, నోసంయోజనియాదయో.
౬౩౦. కమ్మజాతా ఉపాదిన్నా, నామ వుచ్చన్తి సాసవా;
అనుపాదిన్నకా నామ, తతో సేసా పవుచ్చరే.
౬౩౧. ధమ్మా సప్పటిభాగాతి, కుసలాకుసలా మతా;
అప్పటిభాగధమ్మాతి, తదఞ్ఞే పరిదీపయే.
౬౩౨. సరణా చ పహాతబ్బా, ద్వాదసాకుసలా పన;
తదఞ్ఞే అరణా నామ, పహాతబ్బా న కేహిచి.
౬౩౩. రూపినో రూపధమ్మా చ, నామధమ్మా అరూపినో;
ఏవమాదిప్పభేదేన, ద్విధా భేదం విభావయే.
౬౩౪. బాలా ధమ్మా తపనీయా, కణ్హా చ కటుకప్ఫలా;
అసేవితబ్బా సావజ్జా, ద్వాదసాకుసలా మతా.
౬౩౫. పణ్డితా చాతపనీయా, సుక్కా చ సుఖదాయకా;
సేవితబ్బానవజ్జా చ, కుసలా ఏకవీసతి.
౬౩౬. క్రియా విపాకా రూపఞ్చ, నిబ్బానన్తి చతుబ్బిధా;
వుత్తా అబ్యాకతా నామ, ధమ్మా తబ్బిపరీతతో.
౬౩౭. హీనా ధమ్మా పరిత్తా చ, కామావచరభూమికా;
రూపారూపా పవుచ్చన్తి, మజ్ఝిమా చ మహగ్గతా.
౬౩౮. అప్పమాణా పణీతా చ, ధమ్మా లోకుత్తరా మతా;
సంకిలిట్ఠసంక్లేసికా, ద్వాదసాకుసలా తథా.
౬౩౯. అసంకిలిట్ఠసంక్లేసికా, ధమ్మా తేభూమకాపరే;
అసంక్లిట్ఠాసంక్లేసికా, నవ లోకుత్తరా సియుం.
౬౪౦. విపాకా తే పవుచ్చన్తి, విపాకా చతుభూమకా;
విపాకధమ్మా నామాతి, కుసలాకుసలా మతా.
౬౪౧. క్రియా రూపఞ్చ నిబ్బానం, న పాకం న తు పచ్చతి;
ఆచయగామినో ధమ్మా, పుఞ్ఞాపుఞ్ఞావ సాసవా.
౬౪౨. వుత్తాపచయగామినో, కుసలానుత్తరా పన;
క్రియా రూపఞ్చ నిబ్బానం, పాకా చోభయవజ్జితా.
౬౪౩. పఠమానుత్తరో మగ్గో, దస్సనం భావనాపరే;
తదఞ్ఞే ద్వయనిమ్ముత్తా, సబ్బేపి పరమత్థతో.
౬౪౪. సత్త లోకుత్తరా హేట్ఠా, వుత్తా సేక్ఖాతి తాదినా;
అరహత్తఫలమేవ, అసేక్ఖన్తి పకాసితం.
౬౪౫. లోకియాపి చ నిబ్బానం, భాసితోభయవజ్జితా;
ఏవమాదిప్పకారేహి, తివిధాతి విభావయే.
౬౪౬. అతీతానాగతం రూపం, పచ్చుప్పన్నమథాపరం;
అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, సుఖుమోళారికం తథా.
౬౪౭. హీనం పణీతం యం దూరే, సన్తికే వా తదేకతో;
సబ్బం రూపం సమోధాయ, రూపక్ఖన్ధోతి వుచ్చతి.
౬౪౮. తథేవ వేదనాక్ఖన్ధో, నామ యా కాచి వేదనా;
సఞ్ఞాక్ఖన్ధోతి సఞ్ఞా చ, రాసిభావేన భాసితా.
౬౪౯. వట్టధమ్మేసు అస్సాదం, తదస్సాదోపసేవనం;
వినిభుజ్జ నిదస్సేతుం, ఖన్ధద్వయముదాహటం.
౬౫౦. వివాదమూలసంసార-కమహేతునిదస్సనం;
సన్ధాయ వేదనా సఞ్ఞా, కతా నానాతి కేచన.
౬౫౧. చిత్తసంసట్ఠధమ్మానం, చేతనాముఖతో పన;
సఙ్ఖారక్ఖన్ధనామేన, ధమ్మా చేతసికా మతా.
౬౫౨. సబ్బభేదం తథా చిత్తం, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధ సమ్మతం;
భేదాభావేన నిబ్బానం, ఖన్ధసఙ్గహనిస్సటం.
౬౫౩. ఆలమ్బనీయభావేన, ఉపాదానోపకారతో;
పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాతి, లోకుత్తరవివజ్జితా.
౬౫౪. యథా థూలం హితత్థాయ, పరిగ్గాహకయోగినం;
ధమ్మా తేభూమకా ఏక-భూమిభావాయ దేసితా.
౬౫౫. భాజనం భోజనం తస్స, బ్యఞ్జనం భోజకో తథా;
భుఞ్జితా చాతి పఞ్చేతే, ఉపమేన్తి యథాక్కమం.
౬౫౬. గిలానసాలా గేలఞ్ఞం, అసప్పాయోపసేవనా;
సముట్ఠానం గిలానోతి, ఉపమేన్తి చ పణ్డితా.
౬౫౭. చారకో కారణం తత్థ, అపరాధో చ కారకో;
అపరాధకతో చోరో, ఇతి చోపమితా పున.
౬౫౮. నిచ్చాధిపీళనట్ఠేన, భారాతి పరిదీపితా;
క్లేసదుక్ఖముఖేనేతే, ఖాదకా చ నిరన్తరం.
౬౫౯. అనత్థావహితా నిచ్చముక్ఖిత్తాసికవేరినో;
మచ్చుమారాభిధేయ్యత్తా, వధకాతి చ భాసితా.
౬౬౦. విమద్దాసహనం రూపం, ఫేణపిణ్డంవ దుబ్బలం;
ముహుత్తరమణీయత్తా, వేదనా బుబ్బుళూపమా.
౬౬౧. మరీచికూపమా సఞ్ఞా, విపల్లాసకభావతో;
సఙ్ఖారాపి చ నిస్సారా, కదలిక్ఖన్ధసాదిసా.
౬౬౨. నానప్పకారం చిన్తేన్తం, నానాక్లేసవిమోహితం;
పలమ్భతీతి విఞ్ఞాణం, మాయాసమముదీరితం.
౬౬౩. ఇచ్చేవం పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా ఖన్ధా చ కేవలం;
పఞ్చక్ఖన్ధాతి నామేన, దేసితాతి విభావయే.
౬౬౪. అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, విఞ్ఞాణుప్పత్తికారణం;
ద్వారాలమ్బణభేదేన, ద్వేధాయతనమీరితం.
౬౬౫. చక్ఖాదజ్ఝత్తికం తత్థ, ఛద్వారాయతనం భవే;
బాహిరాయతనం నామ, తథా రూపాదిగోచరం.
౬౬౬. ఇతి వీథిప్పవత్తానం, ద్వారాలమ్బణసఙ్గహో;
ఆగమే అభిధమ్మే తు, సబ్బథాపి యథారహం.
౬౬౭. తథాహనన్తరాతీతో, జాయమానస్స పచ్ఛతో;
మనో సబ్బోపి సబ్బస్స, మనస్సాయతనం భవే.
౬౬౮. తథా పుబ్బఙ్గమట్ఠేన, సహజానమరూపినం;
ద్వారభావేన విఞ్ఞాణం, సబ్బమాయతనం మతం.
౬౬౯. మనాయతనమిచ్చేవం, పసాదాయతనం తథా;
పఞ్చవిఞ్ఞాణధమ్మానం, ఇతి ఛద్ధా విభావయే.
౬౭౦. పఞ్చప్పసాదవిసయా, పఞ్చాయతనసమ్మతా;
సేసం రూపఞ్చ నిబ్బానం, సబ్బే చేతసికాతి చ.
౬౭౧. ఏకూనసట్ఠిధమ్మానం, ధమ్మాయతనసఙ్గహో;
ఇతి ఛద్ధా పకాసేన్తి, బాహిరాయతనం బుధా.
౬౭౨. సుఞ్ఞగామోవ దట్ఠబ్బ-మజ్ఝత్తికమసారతో;
గామఘాతకచోరావ, తం హనన్తంవ బాహిరం.
౬౭౩. నామప్పవత్తిముళ్హానం, తదుప్పత్తికకారణం;
ద్వాదసాయతనానీతి, వుత్తమిత్థం మహేసినా.
౬౭౪. సమత్తా భావమత్తేన, ధారేన్తీతి సలక్ఖణం;
ద్వారాలమ్బతదుప్పన్న-పరియాయేన భేదితా.
౬౭౫. మనాయతనమేత్థాహ, సత్త విఞ్ఞాణధాతుయో;
ఏకాదస యథావుత్తా, ఇచ్చట్ఠారస ధాతుయో.
౬౭౬. అన్తాదికా మనోధాతు, మనోవిఞ్ఞాణధాతుయా;
పవేసాపగమే ద్వార-పరియాయేన తిట్ఠతి.
౬౭౭. భేరీతలదణ్డఘోస-సమం ఛక్కం యథాక్కమం;
కట్ఠారణిపావకాది-సమఞ్చ తివిధం భవే.
౬౭౮. దుక్ఖం సముదయో చేవ, నిరోధో చ తథాపరో;
మగ్గో చాతి చతుద్ధాహ, సచ్చం సచ్చపరక్కమో.
౬౭౯. భారో చ భారదానఞ్చ, భారనిక్ఖేపనం తథా;
భారనిక్ఖేపనూపాయో, ఇచ్చోపమ్మం యథాక్కమం.
౬౮౦. రోగో రోగనిదానఞ్చ, రోగవూపసమో తథా;
రోగభేసజ్జమిచ్చేవ-ముపమాహి చ దీపితం.
౬౮౧. విసరుక్ఖో రుక్ఖమూలం, రుక్ఖచ్ఛేదో తథాపరో;
రుక్ఖచ్ఛేదకసత్థన్తి, చతుధోపమితం తథా.
౬౮౨. తీరమోరిమసఙ్ఖాతం, మహోఘో పారిమం తథా;
తదతిక్కముపాయోతి, ఉపమేన్తి చ తం బుధా.
౬౮౩. సచ్ఛికత్వాన పచ్చక్ఖ-మిచ్చోపమ్మం యథాక్కమం;
సమాచిక్ఖి విమోక్ఖాయ, సచ్చం తచ్ఛనియామతో.
౬౮౪. తథా హి దుక్ఖం నాబాధం, నాఞ్ఞం దుక్ఖా చ బాధకం;
బాధకత్తనియామేన, దుక్ఖసచ్చమితీరితం.
౬౮౫. తం వినా నాఞ్ఞతో దుక్ఖం, న హోతి న చ తం తతో;
దుక్ఖహేతునియామేన, సచ్చమాహ విసత్తికం.
౬౮౬. నాఞ్ఞా నిబ్బానతో సన్తి, న చ సన్తం న తం యతో;
సన్తభావనియామేన, నిబ్బానం సచ్చముత్తమం.
౬౮౭. నాఞ్ఞం మగ్గాచ నియ్యానం, అనియ్యానో న చాపి సో;
తస్మా నియ్యానభావేన, మగ్గో సచ్చన్తి సమ్మతో.
౬౮౮. ఇతి తచ్ఛావిపల్లాస-భూతభావో చతూసుపి;
సచ్చట్ఠోతి వినిద్దిట్ఠో, దుక్ఖాదీస్వవిసేసతో.
౬౮౯. పీళనట్ఠో సఙ్ఖతట్ఠో, సన్తాపట్ఠో చ భాసితో;
విపరీణామట్ఠో చాతి, దుక్ఖస్సేవం చతుబ్బిధా.
౬౯౦. ఆయూహనా నిదానా చ, సంయోగా పలిబోధతో;
దుక్ఖస్సముదయస్సాపి, చతుధత్థా పకాసితా.