౫. పఞ్చమో పరిచ్ఛేదో

కమ్మవిభాగో

౩౨౮. విభాగం పన కమ్మానం,

పవక్ఖామి ఇతో పరం;

కమ్మపాకక్రియాభేదే,

అమోహాయ సమాసతో.

౩౨౯. కమ్మపచ్చయకమ్మన్తి, చేతనావ సమీరితా;

తత్థాపి నానక్ఖణికా, పుఞ్ఞాపుఞ్ఞావ చేతనా.

౩౩౦. దేతి పాకమధిట్ఠాయ, సమ్పయుత్తే యథారహం;

కమ్మస్సాయూహనట్ఠేన, పవత్తత్తా హి చేతనా.

౩౩౧. క్లేసానుసయసన్తానే, పాకధమ్మా హి జాయరే;

పహీనానుసయానం తు, క్రియామత్తం పవత్తతి.

౩౩౨. మూలభావా చ సబ్బేసం, తథేవావజ్జనద్వయం;

జనితాని చ కమ్మేహి, విపాకాని పవత్తరే.

౩౩౩. చిత్తుప్పాదవసేనేవ, కమ్మం తేత్తింసధా ఠితం;

కమ్మచతుక్కభేదేహి, విభావేయ్య విచక్ఖణో.

౩౩౪. పచ్చుప్పన్నాదికణ్హాది-జనకాదిగరాదితో;

దిట్ఠధమ్మాదికామాది-భేదా ఛధా యథాక్కమం.

౩౩౫. యం పాపం సుఖవోకిణ్ణం, అకిచ్ఛేన కరీయతి;

పచ్చుప్పన్నసుఖం కమ్మం, ఆయతిం దుక్ఖపాకజం.

౩౩౬. కిచ్ఛేన దుక్ఖవోకిణ్ణం, యది పాపం కరీయతి;

పచ్చుప్పన్నే చ తం దుక్ఖం, ఆయతిం దుక్ఖపాకజం.

౩౩౭. కిచ్ఛేన దుక్ఖవోకిణ్ణం, యది పుఞ్ఞం కరీయతి;

పచ్చుప్పన్నమ్హి తం దుక్ఖం, ఆయతిం సుఖపాకజం.

౩౩౮. యం పుఞ్ఞం సుఖవోకిణ్ణం, అకిచ్ఛేన కరీయతి;

పచ్చుప్పన్నసుఖఞ్చేవ, ఆయతిం సుఖపాకజం.

౩౩౯. విససంసట్ఠమధురం, సవిసం తిత్తకం తథా;

గోముత్తమధుభేసజ్జ-మిచ్చోపమ్మం యథాక్కమం.

౩౪౦. సమాదానే విపాకే చ, సుఖదుక్ఖప్పభేదితం;

కమ్మమేవం చతుద్ధాతి, పకాసేన్తి తథాగతా.

౩౪౧. ఆనన్తరియకమ్మాది, ఏకన్తకటుకావహం;

కణ్హం కణ్హవిపాకన్తి, కమ్మం దుగ్గతిగామికం.

౩౪౨. పఠమజ్ఝానకమ్మాది, ఏకన్తేన సుఖావహం;

సుక్కం సుక్కవిపాకన్తి, కమ్మం సగ్గూపపత్తికం.

౩౪౩. వోకిణ్ణకమ్మ వోకిణ్ణ-సుఖదుక్ఖూపపత్తికం;

కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్క-విపాకన్తి సమీరితం.

౩౪౪. అకణ్హసుక్కమీరేన్తి, అకణ్హసుక్కపాకదం;

కమ్మం లోకుత్తరం లోకే, గతికమ్మక్ఖయావహం.

౩౪౫. ఇతి వట్టప్పవత్తమ్హి, క్లేసవోదానభేదితం;

కమ్మక్ఖయేన సఙ్గయ్హ, చతుధా కమ్మమీరితం.

౩౪౬. జనకఞ్చేవుపత్థమ్భ-ముపపీళోపఘాతకం;

చతుధా కిచ్చభేదేన, కమ్మమేవం పవుచ్చతి.

౩౪౭. జనేతి జనకం పాకం, తం ఛిన్దతుపపీళకం;

తం పవత్తేతుపత్థమ్భం, తం ఘాతేతోపఘాతకం.

౩౪౮. కరోతి అత్తనో పాక-స్సావకాసన్తి భాసితం;

పాకదాయకకమ్మం తు, యం కిఞ్చి జనకం భవే.

౩౪౯. బాధమానకకమ్మం తు, తం పాకముపపీళకం;

ఉపఘాతకమీరేన్తి, తదుపచ్ఛేదకంపరే.

౩౫౦. గరుకాసన్నమాచిణ్ణం, కటత్తాకమ్మునా సహ;

కమ్మం చతుబ్బిధం పాక-పరియాయప్పభేదతో.

౩౫౧. మహగ్గతానన్తరియం, గరుకమ్మన్తి వుచ్చతి;

కతం చిన్తితమాసన్న-మాసన్నమరణేన తు.

౩౫౨. బాహుల్లేన సమాచిణ్ణమాచిణ్ణన్తి పవుచ్చతి;

సేసం పుఞ్ఞమపుఞ్ఞఞ్చ, కటత్తాకమ్మమీరితం.

౩౫౩. దిట్ఠధమ్మే వేదనీయముపపజ్జాపరే తథా;

పరియాయవేదనీయమితి చాహోసికమ్మునా.

౩౫౪. పాకకాలవసేనాథ, కాలాతీతవసేన చ;

చతుధేవమ్పి అక్ఖాతం, కమ్మమాదిచ్చబన్ధునా.

౩౫౫. దిట్ఠధమ్మే వేదనీయం, పఠమం జవనం భవే;

అలద్ధాసేవనత్తావ, అసమత్థం భవన్తరే.

౩౫౬. వేదనీయం తుపపజ్జపరియోసానమీరితం;

పరినిట్ఠితకమ్మత్తా, విపచ్చతి అనన్తరే.

౩౫౭. సేసాని వేదనీయాని, పరియాయాపరే పన;

లద్ధాసేవనతో పాకం, జనేన్తి సతి పచ్చయే.

౩౫౮. వుచ్చన్తాహోసికమ్మాని, కాలాతీతాని సబ్బథా;

ఉచ్ఛిన్నతణ్హామూలాని, పచ్చయాలాభతో తథా.

౩౫౯. చతుధా పున కామాదిభూమిభేదేన భాసితం;

పుఞ్ఞాపుఞ్ఞవసా ద్వేధా, కామావచరికం భవే.

౩౬౦. అపుఞ్ఞం తత్థ సావజ్జ-మనిట్ఠఫలదాయకం;

తం కమ్మఫస్సద్వారేహి, దువిధం సమ్పవత్తతి.+

౩౬౧. కాయద్వారం వచీద్వారం, మనోద్వారన్తి తాదినా;

కమ్మద్వారత్తయం వుత్తం, ఫస్సద్వారా ఛ దీపితా.

౩౬౨. కమ్మద్వారే మనోద్వారే, పఞ్చద్వారా సమోహితా;

ఫస్సద్వారమనోద్వారం, కమ్మద్వారత్తయం కతం.

౩౬౩. తథా హి కాయవిఞ్ఞత్తిం, జనేత్వా జాతచేతనా;

కాయకమ్మం వచీకమ్మం, వచీభేదపవత్తికా.

౩౬౪. విఞ్ఞత్తిద్వయసమ్పత్తా, మనోకమ్మన్తి వుచ్చతి;

భేదోయం పరియాయేన, కమ్మానమితి దీపితో.

౩౬౫. పాణఘాతాదికం కమ్మం, కాయే బాహుల్లవుత్తితో;

కాయకమ్మం వచీకమ్మం, ముసావాదాదికం తథా.

౩౬౬. అభిజ్ఝాది మనోకమ్మం, తీసు ద్వారేసు జాయతి;

ద్వీసు ద్వారేసు సేసాని, భేదోయం పరమత్థతో.

౩౬౭. ఫస్సద్వారమనోద్వారే, విఞ్ఞత్తిద్వయమీరితం;

పఞ్చద్వారే ద్వయం నత్థి, అయమేత్థ వినిచ్ఛయో.

౩౬౮. అక్ఖన్తిఞాణ కోసజ్జం, దుస్సిల్యం ముట్ఠసచ్చతా;

ఇచ్చాసంవరభేదేన, అట్ఠద్వారేసు జాయతి.

౩౬౯. కమ్మద్వారత్తయఞ్చేవ, పఞ్చద్వారా తథాపరే;

అసంవరానం పఞ్చన్నం, అట్ఠ ద్వారా పకాసితా.

౩౭౦. తత్థ కమ్మపథప్పత్తం, పటిసన్ధిఫలావహం;

పాణఘాతాదిభేదేన, దసధా సమ్పవత్తతి.

౩౭౧. పాణాతిపాతో ఫరుసం, బ్యాపాదో చ తథాపరో;

ఇచ్చేవం తివిధం కమ్మం, దోసమూలేహి జాయతి.

౩౭౨. మిచ్ఛాచారో అభిజ్ఝా చ, మిచ్ఛాదిట్ఠి తథాపరా;

ఇచ్చేవం తివిధం కమ్మం, లోభమూలేహి జాయతి.

౩౭౩. థేయ్యాదానం ముసావాదో, పిసుణం సమ్ఫలాపనం;

కమ్మం చతుబ్బిధమ్మేతం, ద్విమూలేహి పవత్తతి.

౩౭౪. ఛన్దాదోసా భయా మోహా, పాపం కుబ్బన్తి పాణినో;

తస్మా ఛన్దాదిభేదేన, చత్తాలీసవిధం భవే.

౩౭౫. ఇచ్చాపుఞ్ఞం పకాసేన్తి, చతురాపాయసాధకం;

అఞ్ఞత్థాపి పవత్తమ్హి, విపత్తిఫలసాధనం.

౩౭౬. తివిధం పన పుఞ్ఞం తు, అనవజ్జిట్ఠపాకదం;

దానం సీలం భావనా చ, తీసు ద్వారేసు జాయతి.

౩౭౭. మహత్తగారవా స్నేహా, దయా సద్ధుపకారతో;

భోగజీవాభయధమ్మం, దదతో దానమీరితం.

౩౭౮. పుఞ్ఞమాచారవారిత్త-వత్తమారబ్భ కుబ్బతో;

పాపా చ విరమన్తస్స, హోతి సీలమయం తదా.

౩౭౯. దానసీలవినిముత్తం, భావనాతి పవుచ్చతి;

పుఞ్ఞం భావేన్తి సన్తానే, యస్మా తేన హితావహం.

౩౮౦. జనేత్వా కాయవిఞ్ఞత్తిం, యదా పుఞ్ఞం కరీయతి;

కాయకమ్మం తదా హోతి, దానం సీలఞ్చ భావనా.

౩౮౧. వచీవిఞ్ఞత్తియా సద్ధిం, యదా పుఞ్ఞం కరీయతి;

వచీకమ్మం మనోకమ్మం, వినా విఞ్ఞత్తియా కతం.

౩౮౨. తంతంద్వారికమేవాహు, తంతంద్వారికపాపతో;

విరమన్తస్స విఞ్ఞత్తిం, వినా వా సహ వా పున.

౩౮౩. దానం సీలం భావనా చ, వేయ్యావచ్చాపచాయనా;

పత్తానుమోదనా పత్తి-దానం ధమ్మస్స దేసనా;

సవనం దిట్ఠిజుకమ్మ-మిచ్చేవం దసధా ఠితం.

౩౮౪. కామపుఞ్ఞం పకాసేన్తి, కామే సుగతిసాధకం;

అఞ్ఞత్థాపి పవత్తమ్హి, సమ్పత్తిఫలసాధకం.

౩౮౫. చిత్తుప్పాదప్పభేదేన, కమ్మం వీసతిధా ఠితం;

కామావచరమిచ్చేవం, విభావేన్తి విభావినో.

౩౮౬. రూపావచరికం కమ్మ-మప్పనాభావనామయం;

కసిణాదికమారబ్భ, మనోద్వారే పవత్తతి.

౩౮౭. పథవాపో చ తేజో చ,

వాయో నీలఞ్చ పీతకం;

లోహితోదాతమాకాసం,

ఆలోకోతి విసారదా.

౩౮౮. కసిణాని దసీరేన్తి, ఆదికమ్మికయోగినో;

ఉద్ధుమాతం వినీలఞ్చ, విపుబ్బకం విఖాదితం.

౩౮౯. విచ్ఛిద్దకఞ్చ విక్ఖిత్తం, హతవిక్ఖిత్తలోహితం;

పుళవం అట్ఠికఞ్చేతి, అసుభం దసధా ఠితం.

౩౯౦. బుద్ధే ధమ్మే చ సఙ్ఘే చ, సీలే చాగే చ అత్తనో;

దేవతోపసమాయఞ్చ, వుత్తానుస్సతిభావనా.

౩౯౧. మరణే సతి నామేకా, తథా కాయగతాసతి;

ఆనాపానసతిచ్చేవం, దసధానుస్సతీరితా.

౩౯౨. మేత్తా కరుణా ముదితా, ఉపేక్ఖా భావనాతి చ;

చతుబ్రహ్మవిహారా చ, అప్పమఞ్ఞాతి భాసితా.

౩౯౩. ఆహారే తు పటిక్కూల-సఞ్ఞేకాతి పకాసితా;

చతుధాతువవత్థానం, చతుధాతుపరిగ్గహో.

౩౯౪. చత్తారోరుప్పకా చేతి, చత్తాలీస సమాసతో;

కమ్మట్ఠానాని వుత్తాని, సమథే భావనానయే.

౩౯౫. ఆనాపానఞ్చ కసిణం, పఞ్చకజ్ఝానికం తహిం;

పఠమజ్ఝానికా వుత్తా, కోట్ఠాసాసుభభావనా.

౩౯౬. మేత్తాదయో చతుజ్ఝానా, ఉపేక్ఖా పఞ్చమీ మతా;

ఆరుప్పారుప్పకా సేసా, ఉపచారసమాధికా.

౩౯౭. కసిణాసుభకోట్ఠాసే,

ఆనాపానే చ జాయతి;

పటిభాగో తమారబ్భ,

తత్థ వత్తతి అప్పనా.

౩౯౮. కమ్మట్ఠానేసు సేసేసు, పటిభాగో న విజ్జతి;