౨౩. తేవీసతిమో పరిచ్ఛేదో

కిలేసప్పహానకథా

౧౩౭౫. ఏతేసు యేన యే ధమ్మా, పహాతబ్బా భవన్తి హి;

తేసం దాని కరిస్సామి, పకాసనమితో పరం.

ఇమేసు పన చతూసు మగ్గఞాణేసు యే ధమ్మా యేన ఞాణేన పహాతబ్బా, తేసం పహానమేవం వేదితబ్బం. ఏతాని హి యథాయోగం సంయోజనకిలేసమిచ్ఛత్తలోకధమ్మమచ్ఛరియవిపల్లాసగన్థాగతిఆసవ- ఓఘయోగనీవరణపరామాసఉపాదానానుసయమలఅకుసలకమ్మపథ- అకుసలచిత్తుప్పాదసఙ్ఖాతానం పహానకరాని.

తత్థ సంయోజనానీతి దస సంయోజనాని. సేయ్యథిదం – రూపరాగారూపరాగమానఉద్ధచ్చావిజ్జాతి ఇమే పఞ్చ ఉద్ధంభాగియసంయోజనాని నామ. సక్కాయదిట్ఠి విచికిచ్ఛా సీలబ్బతపరామాసో కామరాగో పటిఘోతి ఇమే పఞ్చ అధోభాగియసంయోజనాని నామ.

కిలేసాతి దస కిలేసా. సేయ్యథిదం – లోభో దోసో మోహో మానో దిట్ఠి విచికిచ్ఛా థినం ఉద్ధచ్చం అహిరికం అనోత్తప్పన్తి.

మిచ్ఛత్తాతి దస మిచ్ఛత్తా. సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి మిచ్ఛాసఙ్కప్పో మిచ్ఛావాచా మిచ్ఛాకమ్మన్తో మిచ్ఛాఆజీవో మిచ్ఛావాయామో మిచ్ఛాసతి మిచ్ఛాసమాధి మిచ్ఛాఞాణం మిచ్ఛావిముత్తీతి.

లోకధమ్మాతి అట్ఠ లోకధమ్మా లాభో అలాభో యసో అయసో నిన్దా పసంసా సుఖం దుక్ఖన్తి. ఇధ పన కారణూపచారేన లాభాదివత్థుకస్స అనునయస్స, అలాభాదివత్థుకస్స పటిఘస్స చేతం లోకధమ్మగహణేన గహణం కతన్తి వేదితబ్బం.

మచ్ఛరియానీతి పఞ్చ మచ్ఛరియాని ఆవాసమచ్ఛరియం కులమచ్ఛరియం లాభమచ్ఛరియం ధమ్మమచ్ఛరియం వణ్ణమచ్ఛరియన్తి. ఇమాని ఆవాసాదీసు అఞ్ఞేసం సాధారణభావం అసహనాకారేన పవత్తాని మచ్ఛరియాని.

విపల్లాసాతి అనిచ్చదుక్ఖఅనత్తఅసుభేసుయేవ వత్థూసు ‘‘నిచ్చం సుఖం అత్తా సుభ’’న్తి ఏవం పవత్తా సఞ్ఞావిపల్లాసో చిత్తవిపల్లాసో దిట్ఠివిపల్లాసోతి ఇమే తయో విపల్లాసా.

గన్థాతి చత్తారో గన్థా అభిజ్ఝాకాయగన్థో, బ్యాపాదో, సీలబ్బతపరామాసో, ఇదంసచ్చాభినివేసో కాయగన్థోతి.

అగతీతి ఛన్దదోసమోహభయాని. ఆసవాతి చత్తారో ఆసవా – కామరాగభవరాగమిచ్ఛాదిట్ఠిఅవిజ్జాసవోతి. ఓఘయోగానీతిపి తేసమేవాధివచనం. నీవరణానీతి కామచ్ఛన్దాదయో. పరామాసోతి మిచ్ఛాదిట్ఠియా అధివచనం.

ఉపాదానాతి చత్తారి ఉపాదానాని కాముపాదానాదీనీతి. అనుసయాతి సత్త అనుసయా కామరాగానుసయో పటిఘమానదిట్ఠివిచికిచ్ఛాభవరాగావిజ్జానుసయోతి. మలాతి తయో మలా – లోభో దోసో మోహోతి.

అకుసలకమ్మపథాతి దస అకుసలకమ్మపథా. సేయ్యథిదం – పాణాతిపాతో అదిన్నాదానం కామేసుమిచ్ఛాచారో ముసావాదో పిసుణవాచా ఫరుసవాచా సమ్ఫప్పలాపో అభిజ్ఝా బ్యాపాదో మిచ్ఛాదిట్ఠీతి దస.

అకుసలచిత్తుప్పాదాతి లోభమూలాని అట్ఠ, దోసమూలాని ద్వే, మోహమూలాని ద్వేతి ఇమే ద్వాదసాతి.

ఏతేసం సంయోజనాదీనం ఏతాని యథాసమ్భవం పహానకరాని. కథం? సంయోజనేసు తావ సక్కాయదిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాసా అపాయగమనీయా కామరాగపటిఘాతి ఏతే పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా, సేసా కామరాగపటిఘా ఓళారికా దుతియమగ్గఞాణవజ్ఝా, సుఖుమా తతియమగ్గఞాణవజ్ఝా, రూపరాగాదయో పఞ్చపి చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝా ఏవ.

కిలేసేసు దిట్ఠివిచికిచ్ఛా పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా, దోసో తతియమగ్గఞాణవజ్ఝో, లోభమోహమానథినఉద్ధచ్చఅహిరికానోత్తప్పాని చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝాని.

మిచ్ఛత్తేసు మిచ్ఛాదిట్ఠి ముసావాదో మిచ్ఛాకమ్మన్తో మిచ్ఛాఆజీవోతి ఇమే పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో పిసుణవాచా ఫరుసవాచాతి ఇమే తతియమగ్గఞాణవజ్ఝా, చేతనాయేవ చేత్థ మిచ్ఛావాచాతి వేదితబ్బా, సమ్ఫప్పలాపమిచ్ఛావాయామసతిసమాధివిముత్తిఞాణాని చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝాని.

లోకధమ్మేసు పటిఘో తతియమగ్గఞాణవజ్ఝో, అనునయో చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝో, యసే పసంసాయ చ అనునయో చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝోతి ఏకే.

మచ్ఛరియాని పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝాని ఏవ.

విపల్లాసేసు పన అనిచ్చే నిచ్చం, అనత్తని అత్తాతి చ సఞ్ఞాచిత్తదిట్ఠివిపల్లాసా, దుక్ఖే సుఖం, అసుభే సుభన్తి దిట్ఠివిపల్లాసో చాతి ఇమే పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా, అసుభే సుభన్తి సఞ్ఞాచిత్తవిపల్లాసా తతియమగ్గఞాణవజ్ఝా, దుక్ఖే సుఖన్తి చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝా.

గన్థేసు సీలబ్బతపరామాసఇదంసచ్చాభినివేసకాయగన్థా పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా, బ్యాపాదకాయగన్థో తతియమగ్గఞాణవజ్ఝో, అభిజ్ఝాకాయగన్థో చతుత్థమగ్గఞాణవజ్ఝోవ.

అగతియో పఠమమగ్గఞాణవజ్ఝా.

ఆసవేసు దిట్ఠాసవో పఠమఞాణవజ్ఝో, కామాసవో తతియఞాణవజ్ఝో, ఇతరే ద్వే చతుత్థఞాణవజ్ఝా. ఓఘయోగేసుపి ఏసేవ నయో.

నీవరణేసు విచికిచ్ఛానీవరణం పఠమఞాణవజ్ఝం, కామచ్ఛన్దో బ్యాపాదో కుక్కుచ్చన్తి తీణి తతియఞాణవజ్ఝాని, థినమిద్ధఉద్ధచ్చాని చతుత్థఞాణవజ్ఝాని.

పరామాసో పఠమఞాణవజ్ఝో.

ఉపాదానేసు సబ్బేసమ్పి లోకియధమ్మానం వత్థుకామవసేన ‘‘కామా’’తి ఆగతత్తా రూపారూపేసు రాగోపి కాముపాదానే పతతి, తస్మా తఞ్చ కాముపాదానం చతుత్థఞాణవజ్ఝం, సేసాని పఠమఞాణవజ్ఝాని.

అనుసయేసు దిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయా పఠమఞాణవజ్ఝా, కామరాగపటిఘానుసయా తతియఞాణవజ్ఝా, మానభవరాగావిజ్జానుసయా చతుత్థఞాణవజ్ఝా.

మలేసు దోసమలం తతియఞాణవజ్ఝం, ఇతరాని చతుత్థఞాణవజ్ఝానేవ.

అకుసలకమ్మపథేసు పాణాతిపాతో అదిన్నాదానం మిచ్ఛాచారో ముసావాదో మిచ్ఛాదిట్ఠీతి ఇమే పఠమఞాణవజ్ఝా, పిసుణవాచా ఫరుసవాచా బ్యాపాదోతి తతియఞాణవజ్ఝా, సమ్ఫప్పలాపో అభిజ్ఝా చతుత్థఞాణవజ్ఝావ.

అకుసలచిత్తుప్పాదేసు చత్తారో దిట్ఠిగతచిత్తుప్పాదా, విచికిచ్ఛాసమ్పయుత్తో చాతి పఞ్చ పఠమఞాణవజ్ఝా, ద్వే పటిఘసమ్పయుత్తా తతియఞాణవజ్ఝా, సేసా చతుత్థఞాణవజ్ఝాతి.

యఞ్చ యేన వజ్ఝం, తం తేన పహాతబ్బం నామ. తేన వుత్తం ‘‘ఏతేసం సంయోజనాదీనం ధమ్మానం ఏతాని యథాయోగం పహానకరానీ’’తి.

౧౩౭౬. ఏతేసు ఞాణేసు చ యేన యేన,

యో యో హి ధమ్మో సముపేతి ఘాతం;

సో సో అసేసేన చ తేన తేన,

సన్దస్సితో సాధు మయా పనేవం.

కిలేసపహానక్కమకథాయం.

౧౩౭౭. పరిఞ్ఞాదీని కిచ్చాని, యాని వుత్తాని సత్థునా;

సచ్చాభిసమయే తాని, పవక్ఖామి ఇతో పరం.

౧౩౭౮. ఏకేకస్స పనేతేసు,

ఞాణస్సేకక్ఖణే సియా;

పరిఞ్ఞా చ పహానఞ్చ,

సచ్ఛికిరియా చ భావనా.

౧౩౭౯. పరిఞ్ఞాదీని ఏతాని, కిచ్చానేకక్ఖణే పన;

యథాసభావతో తాని, జానితబ్బాని విఞ్ఞునా.

౧౩౮౦. పదీపో హి యథా లోకే, అపుబ్బాచరిమం ఇధ;

చత్తారి పన కిచ్చాని, కరోతేకక్ఖణే పన.

౧౩౮౧. ఆలోకఞ్చ విదంసేతి, నాసేతి తిమిరమ్పి చ;

పరియాదియతి తేలఞ్చ, వట్టిం ఝాపేతి ఏకతో.

౧౩౮౨. ఏవం తం మగ్గఞాణమ్పి, అపుబ్బాచరిమం పన;

చత్తారిపి చ కిచ్చాని, కరోతేకక్ఖణే పన.

౧౩౮౩. పరిఞ్ఞాభిసమయేనేవ, దుక్ఖం అభిసమేతి సో;

పహానాభిసమయేనేవ, తథా సముదయమ్పి చ.

౧౩౮౪. భావనావిధినాయేవ, మగ్గం అభిసమేతి తం;

ఆరమ్మణక్రియాయేవ, నిరోధం సచ్ఛికరోతి సో.

వుత్తమ్పి చేతం ‘‘మగ్గసమఙ్గిస్స ఞాణం దుక్ఖేపేతం ఞాణం, దుక్ఖసముదయేపేతం ఞాణం, దుక్ఖనిరోధేపేతం ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపేతం ఞాణ’’న్తి. తత్థ యథా పదీపో వట్టిం ఝాపేతి, ఏవం మగ్గఞాణం దుక్ఖం పరిజానాతి. యథా అన్ధకారం నాసేతి, ఏవం సముదయం పజహతి. యథా ఆలోకం విదంసేతి, ఏవం సహజాతాదిపచ్చయతాయ సమ్మాసఙ్కప్పాదిమగ్గం భావేతి. యథా తేలం పరియాదియతి, ఏవం కిలేసపరియాదానేన నిరోధం సచ్ఛికరోతీతి వేదితబ్బం.

౧౩౮౫. ఉగ్గచ్ఛన్తో యథాదిచ్చో, అపుబ్బాచరిమం పన;

చత్తారి పన కిచ్చాని, కరోతేకక్ఖణే ఇధ.

౧౩౮౬. ఓభాసేతి చ రూపాని, నాసేతి తిమిరమ్పి చ;

ఆలోకఞ్చ విదంసేతి, సీతఞ్చ పటిహఞ్ఞతి.

౧౩౮౭. యథా చ మహతీ నావా, అపుబ్బాచరిమం పన;

చత్తారి పన కిచ్చాని, కరోతేకక్ఖణే పన.

౧౩౮౮. జహతీ ఓరిమం తీరం, సోతం ఛిన్దతి సా పన;

తథా వహతి భణ్డఞ్చ, తీరమప్పేతి పారిమం.

౧౩౮౯. నావాయోరిమతీరస్స, యథా పజహనం పన;

తథేవ మగ్గఞాణస్స, దుక్ఖస్స పరిజాననం.

౧౩౯౦. యథా ఛిన్దతి తం సోతం, తణ్హం జహతి తం తథా;

యథా వహతి తం భణ్డం, సహజాతాదినా పన.

౧౩౯౧. తథేవ పచ్చయత్తేన, మగ్గం భావేతి నామ సో;

యథా పారం పన ఏవం, నిరోధారమ్మణం భవే.

౧౩౯౨. లోకుత్తరేన నిద్దిట్ఠా, యా లోకుత్తరభావనా;

సా సఙ్ఖేపనయేనేవం, మయా సాధు పకాసితా.

౧౩౯౩. కో హి నామ నరో లోకే,

లోకుత్తరసుఖావహం;

భావనం పన పఞ్ఞాయ,

న చ భావేయ్య పణ్డితో.

౧౩౯౪. ఇమం విదిత్వా హితభావనం వనం,

ఉపేతి యో వే సుఖసంహితం హితం;

విధూయ చిత్తస్స అనుత్తమం తమం,

ఉపేతి చావిగ్గహకమ్పదం పదం.

ఇతి అభిధమ్మావతారే ఞాణదస్సనవిసుద్ధినిద్దేసో నామ

తేవీసతిమో పరిచ్ఛేదో.