౧౯. ఏకూనవీసతిమో పరిచ్ఛేదో

కఙ్ఖావితరణవిసుద్ధినిద్దేసో

౧౨౨౭. ఏతస్స నామరూపస్స, జానిత్వా హేతుపచ్చయే;

కఙ్ఖా తీసు పనద్ధాసు, వితరిత్వా ఠితం పన.

౧౨౨౮. కఙ్ఖావితరణం నామ, ఞాణం తం సముదీరితం;

తం సమ్పాదేతుకామేన, అత్థకామేన భిక్ఖునా.

౧౨౨౯. నామరూపస్స కో హేతు, కోను వా పచ్చయో భవే;

ఆవజ్జిత్వా తమిచ్చేవం, రూపకాయస్స తావదే.

౧౨౩౦. కేసా లోమా నఖా దన్తా, తచో మంసం నహారు చ;

అట్ఠిమిఞ్జఞ్చ వక్కఞ్చ, హదయం యకనమ్పి చ.

౧౨౩౧. ఇచ్చేవమాదిబాత్తింస-కోట్ఠాసపచ్చయస్స హి;

పరిగ్గణ్హతి కాయస్స, మనసా హేతుపచ్చయే.

౧౨౩౨. అవిజ్జా తణ్హుపాదానం, కమ్మం హేతు చతుబ్బిధో;

ఏతస్స రూపకాయస్స, ఆహారో పచ్చయో మతో.

౧౨౩౩. జనకో హేతు అక్ఖాతో,

పచ్చయో అనుపాలకో;

హేత్వఙ్కురస్స బీజం తు,

పచ్చయా పథవాదయో.

౧౨౩౪. ఇతిమే పఞ్చ ధమ్మా హి, హేతుపచ్చయతం గతా;

అవిజ్జాదయో తయో తత్థ, మాతావ ఉపనిస్సయా.

౧౨౩౫. జనకం పన కమ్మం తు, పుత్తస్స హి పితా వియ;

ధాతీ వియ కుమారస్స, ఆహారో ధారకో భవే.

౧౨౩౬. ఇచ్చేవం రూపకాయస్స, సో పచ్చయపరిగ్గహం;

కత్వా పునపి ‘‘చక్ఖుఞ్చ, రూపమాలోకమేవ చ.

౧౨౩౭. పటిచ్చ చక్ఖువిఞ్ఞాణం, హోతి’’ఇచ్చేవమాదినా;

నయేన నామకాయస్స, పచ్చయం పరిగణ్హతి.

౧౨౩౮. సో ఏవం నామరూపస్స, వుత్తిం దిస్వాన పచ్చయా;

యథా ఏతరహిదం తు, అతీతేపి తథేవిదం.

౧౨౩౯. పచ్చయా చ పవత్తిత్థ, తథేవానాగతేపి చ;

పవత్తిస్సతి అద్ధాసు, తీస్వేవం అనుపస్సతి.

౧౨౪౦. తస్సేవం పస్సతో యా సా, పుబ్బన్తే పఞ్చధా తథా;

అపరన్తే సియా కఙ్ఖా, పఞ్చధా సముదీరితా.

౧౨౪౧. పచ్చుప్పన్నేపి అద్ధానే, ఛబ్బిధా పరికిత్తితా;

సబ్బా చానవసేసావ, యోగినో సా పహియ్యతి.

౧౨౪౨. ఏకో కమ్మవిపాకానం, వసేనాపి చ పణ్డితో;

ఏతస్స నామరూపస్స, పచ్చయం పరిగణ్హతి.

౧౨౪౩. కమ్మం చతుబ్బిధం దిట్ఠ-ధమ్మవేదనియం తథా;

ఉపపజ్జాపరాపరియా-హోసికమ్మవసా పన.

తత్థ ఏకజవనవీథియం సత్తసు చిత్తేసు కుసలా వా అకుసలా వా పఠమజవనచేతనా దిట్ఠధమ్మవేదనీయకమ్మం నామ. తం ఇమస్మింయేవ అత్తభావే విపాకం దేతి, తథా అసక్కోన్తం పన ‘‘అహోసికమ్మం నాహోసి కమ్మవిపాకో, న భవిస్సతి కమ్మవిపాకో, నత్థి కమ్మవిపాకో’’తి ఇమస్స తికస్స వసేన అహోసికమ్మం నామ హోతి. అత్థసాధికా పన సత్తమజవనచేతనా ఉపపజ్జవేదనీయకమ్మం నామ. తమనన్తరే అత్తభావే విపాకం దేతి, తథా అసక్కోన్తం వుత్తనయేన అహోసికమ్మం నామ హోతి. ఉభిన్నమన్తరే పఞ్చజవనచేతనా అపరాపరియవేదనీయకమ్మం నామ. తమనాగతే యదా ఓకాసం లభతి, తదా విపాకం దేతి, సతి సంసారప్పవత్తియా అహోసికమ్మం నామ న హోతి.

౧౨౪౪. అపరం చతుబ్బిధం కమ్మం, గరుకం బహులమ్పి చ;

ఆసన్నఞ్చ కటత్తా చ, కమ్మన్తి సముదీరితం.

౧౨౪౫. అఞ్ఞం చతుబ్బిధం కమ్మం, జనకం ఉపథమ్భకం;

తథూపపీళకం కమ్మ-ముపఘాతకమేవ చ.

తత్థ జనకం నామ కుసలం వా అకుసలం వా కమ్మం పటిసన్ధియమ్పి పవత్తేపి రూపారూపవిపాకక్ఖన్ధే జనేతి. ఉపత్థమ్భకం పన విపాకం జనేతుం న సక్కోతి, అఞ్ఞేన కమ్మేన దిన్నాయ పటిసన్ధియా జనితే విపాకే ఉప్పజ్జనకసుఖదుక్ఖం ఉపత్థమ్భేతి, అద్ధానం పవత్తేతి. ఉపపీళకం పన అఞ్ఞేన కమ్మేన దిన్నాయ పటిసన్ధియా జనితే విపాకే ఉప్పజ్జనకసుఖదుక్ఖం పీళేతి బాధతి, అద్ధానం పవత్తితుం న దేతి. ఉపఘాతకం పన సయం కుసలమ్పి అకుసలమ్పి సమానం అఞ్ఞం దుబ్బలకమ్మం ఘాతేత్వా తస్స విపాకం పటిబాహిత్వా అత్తనో విపాకస్స ఓకాసం కరోతి. ఏవం పన కమ్మేన ఓకాసే కతే తంవిపాకముప్పన్నం నామ హోతి. ఇతి ఇమం ద్వాదసవిధం కమ్మం కమ్మవట్టే పక్ఖిపిత్వా ఏవమేకో కమ్మవిపాకవసేన నామరూపస్స పచ్చయపరిగ్గహం కరోతి.

ఇతి ఏవం కమ్మవిపాకవట్టవసేన నామరూపస్స పవత్తిం దిస్వా ‘‘యథా ఇదం ఏతరహి, ఏవమతీతేపి అద్ధానే కమ్మవిపాకవసేన పచ్చయతో పవత్తిత్థ, అనాగతేపి పవత్తిస్సతీ’’తి ఇతి కమ్మఞ్చేవ విపాకో చాతి కమ్మవిపాకవసేన లోకో పవత్తతీతి తం సమనుపస్సతి. తస్సేవం సమనుపస్సతో సబ్బా సోళసవిధా కఙ్ఖా పహియ్యతి.

౧౨౪౬. హేతుఫలస్స సమ్బన్ధవసేనేవ పవత్తతి;

కేవలం నామరూపన్తి, సమ్మా సమనుపస్సతి.

౧౨౪౭. ఏవం కారణతో ఉద్ధం, కారణం న చ పస్సతి;

పాకపవత్తితో ఉద్ధం, న పాకపటివేదకం.

తేనాహు పోరాణా –

౧౨౪౮. ‘‘కమ్మస్స కారకో నత్థి, విపాకస్స చ వేదకో;

సుద్ధధమ్మా పవత్తన్తి, ఏవేతం సమ్మదస్సనం.

౧౨౪౯. ఏవం కమ్మే విపాకే చ, వత్తమానే సహేతుకే;

బీజరుక్ఖాదికానంవ, పుబ్బా కోటి న నాయతి.

౧౨౫౦. అనాగతేపి సంసారే, అప్పవత్తి న దిస్సతి;

ఏతమత్థమనఞ్ఞాయ, తిత్థియా అసయంవసీ.

౧౨౫౧. సత్తసఞ్ఞం గహేత్వాన, సస్సతుచ్ఛేదదస్సినో;

ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిం గణ్హన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞవిరోధినో.

౧౨౫౨. దిట్ఠిబన్ధనబద్ధా తే, తణ్హాసోతేన వుయ్హరే;

తణ్హాసోతేన వుయ్హన్తా, న తే దుక్ఖా పముచ్చరే.

౧౨౫౩. ఏవమేతం అభిఞ్ఞాయ, భిక్ఖు బుద్ధస్స సావకో;

గమ్భీరం నిపుణం సుఞ్ఞం, పచ్చయం పటివిజ్ఝతి.

౧౨౫౪. కమ్మం నత్థి విపాకమ్హి, పాకో కమ్మే న విజ్జతి;

అఞ్ఞమఞ్ఞం ఉభో సుఞ్ఞా, న చ కమ్మం వినా ఫలం.

౧౨౫౫. యథా న సూరియే అగ్గి, న మణిమ్హి న గోమయే;

న తేసం బహి సో అత్థి, సమ్భారేహి చ జాయతి.

౧౨౫౬. తథా న అన్తో కమ్మస్స, విపాకో ఉపలబ్భతి;

బహిద్ధాపి న కమ్మస్స, న కమ్మం తత్థ విజ్జతి.

౧౨౫౭. ఫలేన సుఞ్ఞం తం కమ్మం, ఫలం కమ్మే న విజ్జతి;

కమ్మఞ్చ ఖో ఉపాదాయ, తతో నిబ్బత్తతే ఫలం.

౧౨౫౮. న హేత్థ దేవో బ్రహ్మా వా,

సంసారస్సత్థి కారకో;

సుద్ధధమ్మా పవత్తన్తి,

హేతుసమ్భారపచ్చయా’’తి.

౧౨౫౯. ఏవం నానప్పకారేహి, నామరూపస్స పచ్చయం;

పరిగ్గహేత్వా అద్ధాసు, తరిత్వా కఙ్ఖముట్ఠితం.

౧౨౬౦. కఙ్ఖావితరణం నామ, ఞాణం తం సముదీరితం;

ధమ్మట్ఠితి యథాభూతం, తం సమ్మాదస్సనన్తిపి.

౧౨౬౧. ఇమినా పన ఞాణేన,

సంయుత్తో బుద్ధసాసనే;

హోతి లద్ధపతిట్ఠోవ,

సోతాపన్నో హి చూళకో.

౧౨౬౨. తస్మా సపఞ్ఞో పన అత్థకామో,

యో నామరూపస్స హేతుపచ్చయాని;

పరిగ్గహం సాధు కరోతి ధీరో,

ఖిప్పం స నిబ్బానపురం ఉపేతి.

ఇతి అభిధమ్మావతారే కఙ్ఖావితరణవిసుద్ధినిద్దేసో నామ

ఏకూనవీసతిమో పరిచ్ఛేదో.