౧౮. అట్ఠారసమో పరిచ్ఛేదో

దిట్ఠివిసుద్ధినిద్దేసో

౧౧౭౦. సమాధిం పన సాభిఞ్ఞం, భావేత్వా తదనన్తరం;

భావేతబ్బా యతో పఞ్ఞా, భిక్ఖునా తేన ధీమతా.

౧౧౭౧. తతోహం దాని వక్ఖామి, పఞ్ఞాభావనముత్తమం;

సమాసేనేవ భిక్ఖూనం, పరం పీతిసుఖావహం.

౧౧౭౨. కా పఞ్ఞా పన కో చత్థో,

కిమస్సా లక్ఖణాదికం;

కతిధా సా కథం తేన,

భావేతబ్బాతి వుచ్చతే. –

౧౧౭౩. పఞ్ఞా విపస్సనాపఞ్ఞా, పుఞ్ఞచిత్తసమాయుతా;

పజానాతీతి పఞ్ఞా సా, జాననా వా పకారతో.

౧౧౭౪. సఞ్ఞావిఞ్ఞాణపఞ్ఞానం, కో విసేసో కిమన్తరం;

సఞ్ఞావిఞ్ఞాణపఞ్ఞానం, జాననత్తే సమేపి చ.

౧౧౭౫. యా సఞ్జాననమత్తంవ, సఞ్ఞా నీలాదితో పన;

లక్ఖణప్పటివేధం తు, కాతుం సక్కోతి నేవ సా.

౧౧౭౬. విఞ్ఞాణం పన జానాతి, నీలపీతాదిగోచరం;

సక్కోతిపి అనిచ్చాదిలక్ఖణం పటివిజ్ఝితుం.

౧౧౭౭. ఉస్సక్కిత్వా న సక్కోతి, మగ్గం పాపేతుమేవ తం;

పఞ్ఞా వుత్తనయం కాతుం, సక్కోతి తివిధమ్పి తం.

౧౧౭౮. ఇమేసం పన తిణ్ణమ్పి, విసేసో సముదీరితో;

సబ్బేసం పన ధమ్మానం, సభావపటివేధనం.

౧౧౭౯. లక్ఖణం పన పఞ్ఞాయ, లక్ఖణఞ్ఞూహి దీపితం;

సమ్మోహనన్ధకారస్స, విద్ధంసనరసా మతా.

౧౧౮౦. అసమ్మోహపచ్చుపట్ఠానా, సమాధాసన్నకారణా;

ఏవమేత్థ చ విఞ్ఞేయ్యా, పఞ్ఞాయ లక్ఖణాదికా.

కతిధాతి ఏత్థ –

౧౧౮౧. లక్ఖణేనేకధా వుత్తా,

లోకికాలోకికా ద్విధా;

లోకియేనేత్థ మగ్గేన,

యుత్తా సా లోకికా సియా.

౧౧౮౨. లోకుత్తరేన మగ్గేన, యుత్తా లోకుత్తరా మతా;

తివిధాపి సియా పఞ్ఞా, చిన్తాసుతమయాదితో.

౧౧౮౩. తత్థత్తనోవ చిన్తాయ, నిప్ఫన్నత్తాతి తస్స సా;

హోతి చిన్తామయా పఞ్ఞా, భూరిపఞ్ఞేన దేసితా.

౧౧౮౪. పరతో పన సుత్వాన, లద్ధా పఞ్ఞా అయం ఇధ;

సుతేనేవ చ నిప్ఫన్నా, పఞ్ఞా సుతమయా మతా.

౧౧౮౫. యథా వాపి తథా చేత్థ, భావనాయ వసేన తు;

నిప్ఫన్నా అప్పనాపత్తా, పఞ్ఞా సా భావనామయా.

౧౧౮౬. పటిసమ్భిదాచతుక్కస్స, వసేన చతుధా సియా;

అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, ఞాణం ఞాణేసు తీసుపి.

౧౧౮౭. యం కిఞ్చి పచ్చయుప్పన్నం, విపాకా చ క్రియా తథా;

నిబ్బానం భాసితత్థో చ, పఞ్చేతే అత్థసఞ్ఞితా.

౧౧౮౮. ఫలనిబ్బత్తకో హేతు, అరియమగ్గో చ భాసితం;

కుసలాకుసలఞ్చేతి, పఞ్చేతే ధమ్మసఞ్ఞితా.

౧౧౮౯. తస్మిం అత్థే చ ధమ్మే చ, యా సభావనిరుత్తి తు;

నిరుత్తీతి చ నిద్దిట్ఠా, నిరుత్తికుసలేన సా.

౧౧౯౦. ఞాణం ఆరమ్మణం కత్వా, తివిధం పచ్చవేక్ఖతో;

తేసు ఞాణేసు యం ఞాణం, పటిభానన్తి తం మతం.

౧౧౯౧. పరియత్తిపరిపుచ్ఛాహి, సవనాధిగమేహి చ;

పుబ్బయోగేన గచ్ఛన్తి, పభేదం పటిసమ్భిదా.

కథం భావేతబ్బాతి ఏత్థ –

౧౧౯౨. ఖన్ధాదీసు హి ధమ్మేసు, భూమిభూతేసు యోగినా;

ఉగ్గహాదివసేనేత్థ, కత్వా పరిచయం పన.

౧౧౯౩. సీలం చిత్తవిసుద్ధిఞ్చ, సమ్పాదేత్వా తతో పరం;

దిట్ఠిసుద్ధాదయో పఞ్చ, సమ్పాదేన్తేన సుద్ధియా.

౧౧౯౪. తాయ పఞ్ఞాయ యుత్తేన, భీతేన జననాదితో;

భావేతబ్బా భవాభావం, పత్థయన్తేన భిక్ఖునా.

౧౧౯౫. రూపఞ్చ వేదనా సఞ్ఞా, సఙ్ఖారా చేవ సబ్బసో;

విఞ్ఞాణఞ్చేతి పఞ్చేతే, ఖన్ధా సమ్బుద్ధదేసితా.

౧౧౯౬. తత్థ యం కిఞ్చి రూపం తం, అతీతానాగతాదికం;

అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా, సుఖుమోళారికమ్పి వా.

౧౧౯౭. హీనం వాపి పణీతం వా, యం దూరే యఞ్చ సన్తికే;

సబ్బం తమేకతో కత్వా, రూపక్ఖన్ధోతి వుచ్చతి.

౧౧౯౮. ఇతరేసుపి యం కిఞ్చి, తం వేదయితలక్ఖణం;

సబ్బం తమేకతో కత్వా, వేదనాక్ఖన్ధతా కతా.

౧౧౯౯. చిత్తజం పన యం కిఞ్చి, తం సఞ్జాననలక్ఖణం;

సబ్బం తమేకతో కత్వా, సఞ్ఞాక్ఖన్ధోతి వుచ్చతి.

౧౨౦౦. యం కిఞ్చి చిత్తసమ్భూతం, అభిసఙ్ఖారలక్ఖణం;

సబ్బం తమేకతో కత్వా, సఙ్ఖారక్ఖన్ధతా కతా.

౧౨౦౧. తత్థ చిత్తం తు యం కిఞ్చి, తం విజాననలక్ఖణం;

సబ్బం తమేకతో కత్వా, విఞ్ఞాణక్ఖన్ధతా కతా.

౧౨౦౨. చత్తారో చ మహాభూతా, ఉపాదా చతువీసతి;

అట్ఠవీసతిధా చేతం, రూపం రూపన్తి గణ్హతి.

౧౨౦౩. ఏకాసీతియా చిత్తేన, సంయుత్తా వేదనాదయో;

వేదనాసఞ్ఞాసఙ్ఖార-విఞ్ఞాణక్ఖన్ధసఞ్ఞితా.

౧౨౦౪. చత్తారోరూపినో ఖన్ధే, నామన్తి పరిగణ్హతి;

రూపక్ఖన్ధో భవే రూపం, నామక్ఖన్ధా అరూపినో.

౧౨౦౫. రుప్పనలక్ఖణం రూపం, నామం నమనలక్ఖణం;

ఇతి సఙ్ఖేపతో నామ-రూపం సో పరిగణ్హతి.

౧౨౦౬. ఫాలేన్తో వియ తాలస్స, కన్దం తు యమకం ద్విధా;

వవత్థపేతి నామఞ్చ, రూపఞ్చాతి ద్విధా పన.

౧౨౦౭. నామతో రూపతో అఞ్ఞో,

సత్తో వా పుగ్గలోపి వా;

అత్తా వా కోచి నత్థీతి,

నిట్ఠం గచ్ఛతి సబ్బదా.

౧౨౦౮. ఏవం వవత్థపేత్వా సో, నామరూపం సభావతో;

సత్తసమ్మోహఘాతత్థం, బహుసుత్తవసేనిధ.

౧౨౦౯. నామరూపమత్తఞ్ఞేవ, నత్థి కోచిధ పుగ్గలో;

ఏవమేత్థ పణ్డితో పోసో, వవత్థపేతి తం పన.

వుత్తం హేతం –

౧౨౧౦. ‘‘యథాపి అఙ్గసమ్భారా,

హోతి సద్దో రథో ఇతి;

ఏవం ఖన్ధేసు సన్తేసు,

హోతి సత్తోతి సమ్ముతీ’’తి.

౧౨౧౧. యథాపి దారుయన్తమ్పి, నిజ్జీవఞ్చ నిరీహకం;

దారురజ్జుసమాయోగే, తం గచ్ఛతిపి తిట్ఠతి.

౧౨౧౨. తథేదం నామరూపమ్పి, నిజ్జీవఞ్చ నిరీహకం;

అఞ్ఞమఞ్ఞసమాయోగే, తం గచ్ఛతిపి తిట్ఠతి.

తేనాహు పోరాణా –

౧౨౧౩. ‘‘నామఞ్చ రూపఞ్చ ఇధత్థి సచ్చతో,

న హేత్థ సత్తో మనుజో చ విజ్జతి;

సుఞ్ఞం ఇదం యన్తమివాభిసఙ్ఖతం,

దుక్ఖస్స పుఞ్జో తిణకట్ఠసాదిసో’’తి.

౧౨౧౪. అఞ్ఞమఞ్ఞూపనిస్సాయ, దణ్డకేసు ఠితేసు హి;

ఏకస్మిం పతమానే తు, తథేవ పతతీతరో.

తేనాహు పోరాణా –

౧౨౧౫. ‘‘యమకం నామరూపఞ్చ, ఉభో అఞ్ఞోఞ్ఞనిస్సితా;

ఏకస్మిం భిజ్జమానస్మిం, ఉభో భిజ్జన్తి పచ్చయా’’తి.

౧౨౧౬. ఉతిన్నం నామరూపానం, నామం నిత్తేజమేత్థ తం;

సకేనేవ హి తేజేన, న సక్కోతి పవత్తితుం.

౧౨౧౭. న బ్యాహరతి నో సేతి, న తిట్ఠతి న గచ్ఛతి;

న భేదేతి న చోరేతి, న భుఞ్జతి న ఖాదతి.

౧౨౧౮. తథా రూపమ్పి నిత్తేజం, వినా నామఞ్చ సబ్బథా;

సకేనేవ హి తేజేన, న సక్కోతి పవత్తితుం.

౧౨౧౯. భుఞ్జామీతి పివామీతి, ఖాదామీతి తథేవ చ;

రోదామీతి హసామీతి, రూపస్సేతం న విజ్జతి.

౧౨౨౦. నామం నిస్సాయ రూపం తు, రూపం నిస్సాయ నామకం;

పవత్తతి సదా సబ్బం, పఞ్చవోకారభూమియం.

౧౨౨౧. ఇమస్స పన అత్థస్స, ఆవిభావత్థమేవ చ;

జచ్చన్ధపీఠసప్పీనం, వత్తబ్బా ఉపమా ఇధ.

౧౨౨౨. యథా హి నావం నిస్సాయ, మనుస్సా యన్తి అణ్ణవే;

ఏవం రూపమ్పి నిస్సాయ, నామకాయో పవత్తతి.

౧౨౨౩. యథా మనుస్సే నిస్సాయ, నావా గచ్ఛతి అణ్ణవే;

ఏవం నామమ్పి నిస్సాయ, రూపకాయో పవత్తతి.

౧౨౨౪. సత్తసఞ్ఞం వినోదేత్వా, నామరూపస్స సబ్బథా;

యాథావదస్సనం ఏతం, ‘‘దిట్ఠిసుద్ధీ’’తి వుచ్చతి.

౧౨౨౫. పరిముచ్చితుకామో చ, దుక్ఖతో జాతిఆదితో;

అన్తద్వయం వివజ్జేత్వా, భావయే పన పణ్డితో.

౧౨౨౬. దిట్ఠివిసుద్ధిమిమం పరిసుద్ధం,

సుట్ఠుతరం తు కరోతి నరో యో;

దిట్ఠిగతాని మలాని అసేసం,

నాసముపేన్తి హి తస్స నరస్స.

ఇతి అభిధమ్మావతారే దిట్ఠివిసుద్ధినిద్దేసో నామ

అట్ఠారసమో పరిచ్ఛేదో.