౧౭. సత్తరసమో పరిచ్ఛేదో

అభిఞ్ఞారమ్మణనిద్దేసవణ్ణనా

౧౧౦౪. అనాగతంసఞాణఞ్చాతి న ఆగతో అనాగతో, న తావ సమ్పత్తోతి అత్థో, అనాగతే అంసా కోట్ఠాసా తేసం ఞాణం అనాగతంసఞాణం. యం యం కమ్మం యథాకమ్మం, తం ఉపగచ్ఛతి జానాతీతి యథాకమ్ముపగం, విపాకచేతనాజాననకఞాణం.

౧౧౦౭-౯. తత్థ తేసు ఆరమ్మణత్తికేసు. చిత్తసన్నిస్సితం కత్వాతి తం కాయం చిత్తం సన్నిస్సితం కరిత్వా తమేవ కాయచిత్తచేతసికవసేన మహగ్గతే చిత్తస్మిం సమారోపేతి ఞాణం ఇద్ధివిధఞాణం, తతో కాయారమ్మణతో కాయస్స పరిత్తత్తా కామావచరత్తా పరిత్తారమ్మణం ఞాణం సియా.

౧౧౧౦-౩. దిస్సమానేన కాయేన, గన్తుకామో యదా భవే యో యోగీ దిస్సమానేన కాయేన గన్తుకామో యదా భవేయ్య, సో యోగీ తదా చిత్తం కాయసన్నిస్సితం కత్వా రూపకాయే సన్నిస్సితం కత్వా తం పాదకజ్ఝానచిత్తం కాయవసేన కాయే ఆరోపేతి, తదా ఝానారమ్మణతో తం ఞాణం మహగ్గతగోచరం హోతి, యం ఞాణం యదా అనాగతఞ్చ ధమ్మజాతం, అతీతఞ్చ ధమ్మజాతం విసయం ఆరమ్మణం కరోతి, తదా తం ఞాణం అతీతారమ్మణం హోతి, తదా అనాగతారమ్మణం ఆరమ్మణకరణకాలే అనాగతగోచరం హోతి. దిస్సమానేన కాయేన తస్స భిక్ఖునో గమనే పన సతి తస్స యోగినో ఞాణస్స గోచరో పచ్చుప్పన్నో నామ హోతి, ఇతి వినిద్దిసే.

౧౧౧౪. కాయం చిత్తస్స వసేన చిత్తే ఆరోపేతి, చిత్తం కాయస్స వసేన కాయే ఆరోపేతి, ఇతి పరిణామనకాలస్మిం తస్స యోగినో ఞాణం అజ్ఝత్తారమ్మణం సియా. సమ్పవత్తతి సత్తసూతి పరిత్తమహగ్గతఅతీతఅనాగతపచ్చుప్పన్నఅజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణసఙ్ఖాతేసు సత్తసు ఆరమ్మణేసు సమ్పవత్తతి.

౧౧౨౦. జాననే మజ్ఝిమానన్తి మహగ్గతానం జాననే.

౧౧౨౨. ఏతస్స చేతోపరియఞాణస్స మగ్గారమ్మణతా పరియాయేన ఏవ మతా ఞాతా.

౧౧౨౬-౭. తత్థ తిక్ఖణసమ్పత్తం, పచ్చుప్పన్నం ఖణాదికం.

తత్థ తేసు పచ్చుప్పన్నేసు యం పచ్చుప్పన్నం ఖణాదికం తిక్ఖణసమ్పత్తం ఉప్పాదట్ఠితిభఙ్గక్ఖణసమ్పత్తం ఖణాదికం ఖణాయేవ తం ఖణావయవం పచ్చుప్పన్నం నామ. ఏకద్వేసన్తతివారపరియాపన్నన్తి ఏకచిత్తద్విచిత్తవీథివారపరియాపన్నం సన్తతిపచ్చుప్పన్నం నామ. పచ్చుప్పన్నన్తి పచ్ఛిమన్తి అద్ధాపచ్చుప్పన్నన్తి అత్థో.

౧౧౩౧-౨. యేన ఆవజ్జనచిత్తేన ధమ్మే ఆవజ్జతి, యేన చేతసా జానాతి, తేసం ద్విన్నం ఆవజ్జనజవనచిత్తానం సహట్ఠానస్స అభావా తం ‘‘ఖణాదికత్తయం పచ్చుప్పన్న’’న్తిఆదికం ‘‘ఏకస్స చిత్తమేకేన, అవస్సం పన విజ్ఝతి’’ఇతి పరియోసానం వచనం న యుజ్జతి. ఆవజ్జనజవనానం నానారమ్మణభావం పత్తితో ఆపజ్జనతో చ న యుజ్జతి. అనిట్ఠే పన ఠానే తేసం ఆవజ్జనజవనానం ఏకారమ్మణభావే అనిచ్ఛితే తస్మిం ఠానే న యుజ్జతి, అఞ్ఞస్మిం పన ఠానే మగ్గవీథియం ఆవజ్జనపరికమ్మజవనానం కసిణాదికం ఆరమ్మణం హోతి, గోత్రభులోకుత్తరచిత్తానఞ్చ నిబ్బానం ఆరమ్మణం హోతి, ఏత్థ ఆరమ్మణజవనానం ఏకారమ్మణతా అనిచ్ఛతా.

౧౧౩౪-౪౧. ‘‘ఏకబ్భవపరిచ్ఛిన్నం, పచ్చుప్పన్నన్తి పచ్ఛిమ’’న్తి వత్వా పున అఞ్ఞేన పరియాయేన తం పచ్చుప్పన్నం దస్సేతుం ఇదం అద్ధాఖ్యం అద్ధానామ పచ్చుప్పన్నం జవనవారతో దీపేతబ్బం. ఇతి వచనం నిద్దిట్ఠం. యదా ఇద్ధిమా యోగీ పరస్స చిత్తం ఞాతుం ఆవజ్జతి, తస్స ఆవజ్జనమనో పచ్చుప్పన్నఖణవ్హయం పచ్చుప్పన్నం మనోద్వారావజ్జనచిత్తం ఆరమ్మణం కత్వా తేన చిత్తేన సద్ధిం నిరుజ్ఝతి, తేసు నిరుద్ధేసు తస్స యోగినో చత్తారి, పఞ్చ వా జవనాని జాయన్తి. ఏతేసం చతున్నం, పఞ్చన్నం జవనానం యం పచ్ఛిమం చిత్తం ఇద్ధిచిత్తముదీరితం. ఇద్ధిచిత్తతో సేసాని కామావచరచిత్తాని. ఏతేసం కామావచరే ఇద్ధిజవనానం తదేవ చ పరచిత్తం ఆరమ్మణం హోతి యస్మా, తస్మా సబ్బాని తాని జవనాని ఏకారమ్మణతం యన్తి, తేసం జవనానం నానారమ్మణతా అద్ధావసా న భవేయ్య, పచ్చుప్పన్నారమ్మణతో తేసం జవనానం ఏకారమ్మణభావేపి ఇద్ధిమానసమేవ చ పరస్స చిత్తం జానాతి. ఇతరాని కామావచరాని పన చిత్తాని పరస్స చిత్తం న జానన్తి. యథా చక్ఖుద్వారే తు విఞ్ఞాణన్తి చక్ఖువిఞ్ఞాణం రూపం పస్సతి, తథా ఇతరం చిత్తం న పస్సతి.

౧౧౬౧. అనాగతంసఞాణస్సాతి అనాగతంసఞాణస్స అనాగతం ధమ్మం అగోచరం, గోచరం న హోతియేవాతి అత్థో.

౧౧౬౯. వివిధత్థాని వణ్ణపదాని యస్మిం సో వివిధత్థవణ్ణపదో, తం మధురత్థమతినీహరం ఉత్తమం సోతుజనస్స హదయం పీతికరం సచేతనో కో నామ మనుజో న సుణేయ్య.

ఇతి అభిధమ్మావతారటీకాయ

అభిఞ్ఞారమ్మణనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తరసమో పరిచ్ఛేదో.