౧౪. చుద్దసమో పరిచ్ఛేదో
రూపావచరసమాధిభావనానిద్దేసవణ్ణనా
౭౮౯-౯౩. హితానయన్తి హితావహం. మానసఞ్చ సుగతన్తి సుట్ఠు పవత్తమానసఞ్చ. మధురా అత్థవణ్ణనా ఏతస్సాతి మధురత్థవణ్ణనం. ఉత్తరం తు మనుస్సానం, ధమ్మతో ఞాణదస్సనన్తి మనుస్సానం లోకియధమ్మతో ఉత్తరిభూతఞాణదస్సనలోకుత్తరం. సఙ్కస్సరసమాచారేతి సఙ్కాయ కఙ్ఖాయ సరితబ్బసమాచారే. అచ్ఛిద్దం అక్ఖణ్డం అకమ్మాసం. అత్థకామేనాతి అత్తనో హితకామేన.
౭౯౭. దువిధలక్ఖణం చారిత్తవారిత్తలక్ఖణం.
౮౦౫. తేసం చరితానం వోమిస్సకనయా.
౮౦౭. సవణ్ణకసిణాతి నీలపీతఓదాతలోహితవణ్ణకసిణా.
౮౦౮. తం ఏకకం ఆనాపానం అస్సాసపస్సాసో.
౮౦౯-౧౦. మరణూపసమాయుత్తా సతీతి మరణానుస్సతి ఉపసమానుస్సతి. ఆహారనిస్సితసఞ్ఞాతి ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా. ధాతువవత్థానన్తి చతుధాతువవత్థానం.
౮౧౧-౨. అనుకూలా ఇమే సబ్బ-చరితానన్తి వణ్ణితాతి యం కమ్మట్ఠానం సద్ధాచరితస్స అనుకూలం, తమేవ పఞ్ఞాచరితస్స అనుకూలన్తి అధిప్పాయో. ఇదం సబ్బం పన వచనం ఏకన్తవిపచ్చనీకభావతో ఏకన్తపటిపక్ఖభావతో అతిసప్పాయతో వుత్తం, ఇతి విభావినా ఞేయ్యం.
౮౩౫. విపస్సనాభవసమ్పత్తి-సుఖానం పచ్చయా సియుం విపస్సనాసమ్పత్తిసుఖానం భవసమ్పత్తిసుఖానం పచ్చయా సియుం.
౮౩౮. సమ్మట్ఠానం మనోభునోతి మనోభుహదయో తస్స హదయస్స సమ్మట్ఠానం.
౮౪౪. పత్తుకామేన ధీమతా కసిణం కత్తబ్బం.
౮౪౫. సంహారిమన్తి ఇతో చితో చ హరితబ్బకసిణం. తత్రట్ఠకన్తి తస్మిం ఠానే ఠితం ఇతో చితో చ అనాహరితబ్బం కసిణం.
౮౪౯. వివట్టం పన మిచ్ఛతాతి నిబ్బానం ఇచ్ఛన్తేన విదత్థిచతురఙ్గులం వట్టం కాతుం తం కసిణం వట్టతి.
౮౫౧-౨. హత్థపాసప్పమాణస్మిం, తమ్హా కసిణమణ్డలాతి తతో కసిణమణ్డలతో హత్థపాసప్పమాణస్మిం పదేసే విదత్థిచతురఙ్గులే ఉచ్చే. పరిముఖం సతిన్తి కమ్మట్ఠానాభిముఖం సతిం.
౮౫౩-౪. నేక్ఖమ్మన్తి ఝానం. ఖేమతో దట్ఠుం దిస్వా అహం ఇమాయ పటిపత్తియా అద్ధా ఏకన్తేన పవివేకసుఖస్స నిబ్బానసుఖస్స భాగీ అస్సం భవేయ్యం.
౮౫౬. సో కసిణస్స వణ్ణో తేన యోగినా న పేక్ఖితబ్బో, కసిణస్స లక్ఖణం న పేక్ఖితబ్బం ఉస్సదస్స వసేన వణ్ణం అముఞ్చిత్వా.
౮౬౦. ఏవం ఇమినా వుత్తప్పకారేన ఏకగ్గచేతసో ఏకగ్గచిత్తస్స యోగినో నిమీలేత్వా ఆవజ్జన్తస్స యథా యేన పకారేన కమ్మట్ఠానం హోతి ఉమ్మీలితే కాలేపి, తథా తేన పకారేన తం కమ్మట్ఠానం ఆపాథం యాతి చే యది ఆగచ్ఛతి, ఉగ్గహమేవ ఉగ్గహనిమిత్తం.
౮౬౪. పాదానం ధోవనే పపఞ్చపరిహారత్థం. ఏకతలికాతి ఏకతలమత్తా.
౮౬౫. తం సంహారిమం కసిణమాదాయ.
౮౬౬. సమన్నాహరితబ్బన్తి కమ్మట్ఠానం సుమనేన ఆహరితబ్బం, మనసికాతబ్బన్తి అత్థో. తక్కాహటన్తి వితక్కేన ఆహటం ఫుసితం కరే కరేయ్య.
౮౬౮. తన్తి తం నిమిత్తం.
౮౭౧-౪. ఇమస్సాతి పటిభాగనిమిత్తస్స. పురిమస్సాతి ఉగ్గహనిమిత్తస్స. కో పన అయం విసేసో? థవికా నీహరితం ఆదాసమణ్డలం మజ్జితం వియ. తోయదే కాళమేఘే సేతబలాకా వియ. తదా తం ఉగ్గహనిమిత్తం పదాలేత్వావ నిగ్గతం పటిభాగనిమిత్తం. తతో ఉగ్గహనిమిత్తతో. తన్తి తం పటిభాగనిమిత్తం. సణ్ఠానవన్తఞ్చ వణ్ణవన్తఞ్చ న చ ఉపట్ఠాకారమత్తం. పఞ్ఞజన్తి పఞ్ఞాయ జాతం.
౮౭౭-౮. ఉపచారక్ఖణే తస్సాతి తస్స సమాధినో ఉపచారక్ఖణే. నీవరణప్పహానేన సమాధినో పటిలాభక్ఖణే పన అఙ్గానం వితక్కాదీనం పాతుభావేన ఇతి ద్వీహి ఆకారేహి.
౮౭౯. ద్విన్నం సమాధీనన్తి ఉపచారప్పనాసమాధీనం.
౮౮౨. చక్కవత్తియగబ్భోవ రతనం వియ అస్స అనేన సుదుల్లభం.
౮౮౪. అయన్తి పటిసన్ధిసన్థారో.
౮౯౧-౨. సమతం వీరియస్సేవాతి వీరియసమభావం. లయం లీనభావం ఈసకమ్పి యన్తం గచ్ఛన్తం మానసం ఆవజ్జనచిత్తం.
౮౯౫-౯. భవఙ్గం పన పచ్ఛిజ్జ ఉచ్ఛిన్దిత్వా తదేవ పథవీకసిణం ఆరమ్మణం కత్వా యోగినో మనోద్వారమ్హి జాయతి. తతోతి ఆవజ్జనతో తత్రేవారమ్మణే తస్మిం పథవీకసిణసఙ్ఖాతే ఆరమ్మణే తస్స యోగినో జవనాని చత్తారి వా పఞ్చ వా జాయన్తే. అవసానే ఏకం జవనమానసం రూపావచరికం హోతి, తస్మిం రూపావచరికే వితక్కాదయో అఙ్గా. అఞ్ఞేహి అఞ్ఞేసం చిత్తానం అఞ్ఞేహి వితక్కాదీహి బలవతరా హోన్తి. తాని అప్పనాభావం అప్పత్తాని అప్పనాచేతసో పరికమ్మోపచారతో పరికమ్మభావతో పరికమ్మానీతి వుచ్చన్తే, ఉపచారభావతో ఉపచారానీతి చ వుచ్చన్తే. తాని జవనాని అప్పనాయానులోమత్తా అనులోమాని ఏవ చ వుచ్చన్తి. ఏత్థ అనులోమకేసు యం సబ్బన్తిమం జవనం, తం గోత్రభూతి పవుచ్చతి.
౯౦౧. గోత్రభు దిట్ఠన్తి గోత్రభు నామ ఉద్దిట్ఠం.
౯౦౪-౫. పురిమేహి జవనేహి యం ఆసేవనం, తం బలవపచ్చయం లద్ధా లభిత్వా ఛట్ఠం జవనం, సత్తమం వా జవనం అప్పేతి. ఇతి వచనం పవుచ్చతి, ఏత్థ వాదే గోదత్తో నామ ఆభిధమ్మికో ఆచరియో ఆహ. ఛిన్నతటే ముఖం యస్స ఛిన్నతటముఖో.
౯౦౮. పచ్చవేక్ఖణా హేతు యస్స ఆవజ్జనస్సాతి పచ్చవేక్ఖణహేతుకం.
౯౧౧-౨. కామచ్ఛన్దస్స నానావిసయే పలుద్ధస్స. చేతసో ఏకస్మిం విసయే సమాధానేన సమాధి.
౯౧౫. సయఞ్చ అతిసన్తతో సుఖం అవూపసన్తసభావస్స ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చద్వయస్స పటిపక్ఖతో వుత్తం.
౯౧౭. పఞ్చఙ్గవిప్పయుత్తన్తి పఞ్చనీవరణవిప్పయుత్తం. పఞ్చఙ్గసంయుతన్తి వితక్కాదీహి యుత్తం.
౯౨౦-౧. వేపుల్లన్తి కమ్మట్ఠానస్స విపులభావం. తఞ్చ పటిభాగనిమిత్తం ఉపచారం విచారేత్వా వడ్ఢేతుం వట్టతి.
౯౨౮-౩౧. పమాదయోగినోతి పమాదవసేన యోగిసమ్పన్నస్స కామసహగతా సఞ్ఞామనక్కారా మనసికారా చే చరన్తి, తస్స యోగినో తం ఝానం హానభాగియం హోతి. సతి సన్తిట్ఠతే తస్మిం, సన్తా తదనుధమ్మతా తస్మిం పఠమజ్ఝానే తదనుధమ్మతా తస్స పఠమజ్ఝానస్స అనురూపా సతి నికన్తి సన్తా సంవిజ్జమానా సన్తిట్ఠతే సన్తిట్ఠతి, తం ఝానం మన్దస్స యోగినో ఠితిభాగియం హోతి, ఠితిం భజతి. విసేసభాగియం హోతి, విసేసం దుతియాదిభావనం పాపుణాతీతి అత్థో. నిబ్బిదాసంయుతా సఞ్ఞా, మనక్కారాతి నిబ్బిదావిపస్సనాసంయుత్తా సఞ్ఞామనక్కారా. నిబ్బేధభాగియన్తి లోకుత్తరభాగియం, లోకుత్తరమగ్గభాగియన్తి అత్థో.
౯౩౩. అయం సమాపత్తి ఆసన్నాకుసలారయో ఆసన్నాకుసలారికా యస్మా తక్కచారానం థూలత్తా చ, తస్మా కారణా అయం సమాపత్తి అఙ్గదుబ్బలా.
౯౩౫. నికన్తిన్తి తణ్హం. పరియాదాయాతి సోసాపేత్వా.
౯౩౬. విధినాతి పుబ్బే వుత్తవిధినా. సతస్సాతి సతిసమ్పన్నస్స.
౯౩౮. నిమిత్తం తు తదేవ చాతి తమేవ పఠమనిమిత్తం ‘‘పథవీ పథవీ’’ఇతి ఏవం మనసా కరోన్తస్స.
౯౪౩. సమ్పసాదనన్తి సద్ధా. మజ్ఝత్తన్తి తత్రమజ్ఝత్తతా.
౯౪౪. దువఙ్గహీనన్తి వితక్కవిచారహీనం.
౯౪౮. పీతి నామ చేతసో చిత్తస్స ఉప్పిలాపనం ఉప్పిలాపితత్తం యతో యస్మా కారణా.
౯౬౧-౨. ఆసన్నపీతిదోసాతి పీతియేవ దోసా. ఏత్థ ఏతస్మిం తతియజ్ఝానే యదేవ యం ఏవ సుఖం ఇతి ఏవం సుఖం చేతసో ఆభోగో మనసికారో. ఏవం ఇమినా పకారేన సుఖస్స థూలత్తా అయం సమాపత్తి అఙ్గదుబ్బలా హోతి.
౯౭౪-౫. సుఖం ఉపేక్ఖాయ ఆసేవనం పన న హోతి యస్మా ఉపేక్ఖాయ ఆసేవనం పన న హోతి, యస్మా ఉపేక్ఖాసహగతాని జవనాని జవన్తి, తస్మా చతుత్థజ్ఝానం ఉపేక్ఖాసహగతం సముదీరితం.
౯౭౬. దుతియజ్ఝానం ద్విధా ద్వీహి కోట్ఠాసేహి ఠితం.
౯౭౯. అయం అభిధమ్మావతారో సుమధురవరతరవచనో కం ను జనం నేవ రఞ్జయతి, అతినిసితవిసదో బుద్ధిప్పచారో యస్స సో అతినిసితవిసదబుద్ధిప్పచారో, సో తేన జనేన వేదనీయో జానితబ్బో.
ఇతి అభిధమ్మావతారటీకాయ
రూపావచరసమాధిభావనానిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.
చుద్దసమో పరిచ్ఛేదో.