౮. అనురుద్ధసంయుత్తం

౧. రహోగతవగ్గో

౧. పఠమరహోగతసుత్తం

౮౯౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా అనురుద్ధో సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘యేసం కేసఞ్చి చత్తారో సతిపట్ఠానా విరద్ధా, విరద్ధో తేసం అరియో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ. యేసం కేసఞ్చి చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా, ఆరద్ధో తేసం అరియో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో అనురుద్ధ, భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా హోన్తీ’’తి?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అజ్ఝత్తం కాయే సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తం కాయే వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తం కాయే సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. బహిద్ధా కాయే సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా కాయే వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా కాయే సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే చ పటికూలే చ పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే చ అప్పటికూలే చ అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలఞ్చ పటికూలఞ్చ తదుభయం అభినివజ్జేత్వా ఉపేక్ఖకో విహరేయ్యం సతో సమ్పజానో’తి, ఉపేక్ఖకో తత్థ విహరతి సతో సమ్పజానో.

‘‘అజ్ఝత్తం వేదనాసు సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తం వేదనాసు వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తం వేదనాసు సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. బహిద్ధా వేదనాసు సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వేదనాసు వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వేదనాసు సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే చ పటికూలే చ పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే చ అప్పటికూలే చ అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి; సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలఞ్చ పటికూలఞ్చ తదుభయం అభినివజ్జేత్వా ఉపేక్ఖకో విహరేయ్యం సతో సమ్పజానో’తి, ఉపేక్ఖకో తత్థ విహరతి సతో సమ్పజానో.

‘‘అజ్ఝత్తం చిత్తే…పే… బహిద్ధా చిత్తే…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి… అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి… అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ…పే… అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి…పే… ఉపేక్ఖకో తత్థ విహరతి సతో సమ్పజానో.

‘‘అజ్ఝత్తం ధమ్మేసు…పే… బహిద్ధా ధమ్మేసు…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మేసు సముదయధమ్మానుపస్సీ విహరతి… అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మేసు వయధమ్మానుపస్సీ విహరతి… అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మేసు సముదయవయధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘సో సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి…పే… ఉపేక్ఖకో తత్థ విహరతి సతో సమ్పజానో. ఏత్తావతా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా హోన్తీ’’తి. పఠమం.

౨. దుతియరహోగతసుత్తం

౯౦౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘యేసం కేసఞ్చి చత్తారో సతిపట్ఠానా విరద్ధా, విరద్ధో తేసం అరియో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ; యేసం కేసఞ్చి చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా, ఆరద్ధో తేసం అరియో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో అనురుద్ధ, భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా హోన్తీ’’తి?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అజ్ఝత్తం కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. బహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘అజ్ఝత్తం వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. బహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘అజ్ఝత్తం చిత్తే…పే… బహిద్ధా చిత్తే…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.

‘‘అజ్ఝత్తం ధమ్మేసు…పే… బహిద్ధా ధమ్మేసు…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏత్తావతా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖునో చత్తారో సతిపట్ఠానా ఆరద్ధా హోన్తీ’’తి. దుతియం.

౩. సుతనుసుత్తం

౯౦౧. ఏకం సమయం ఆయస్మా అనురుద్ధో సావత్థియం విహరతి సుతనుతీరే. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేనాయస్మా అనురుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా అనురుద్ధేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచుం – ‘‘కతమేసం ఆయస్మా అనురుద్ధో ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో’’తి?

‘‘చతున్నం ఖ్వాహం, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. కతమేసం చతున్నం? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా హీనం ధమ్మం హీనతో అబ్భఞ్ఞాసిం, మజ్ఝిమం ధమ్మం మజ్ఝిమతో అబ్భఞ్ఞాసిం, పణీతం ధమ్మం పణీతతో అబ్భఞ్ఞాసి’’న్తి. తతియం.

౪. పఠమకణ్డకీసుత్తం

౯౦౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ అనురుద్ధో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో సాకేతే విహరన్తి కణ్డకీవనే. అథ ఖో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితా యేనాయస్మా అనురుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా అనురుద్ధేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘సేఖేనావుసో అనురుద్ధ, భిక్ఖునా కతమే ధమ్మా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా’’తి?

‘‘సేఖేనావుసో సారిపుత్త, భిక్ఖునా చత్తారో సతిపట్ఠానా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా. కతమే చత్తారో? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు …పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – సేఖేనావుసో సారిపుత్త, భిక్ఖునా ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియకణ్డకీసుత్తం

౯౦౩. సాకేతనిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘అసేఖేనావుసో అనురుద్ధ, భిక్ఖునా కతమే ధమ్మా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా’’తి? ‘‘అసేఖేనావుసో సారిపుత్త, భిక్ఖునా చత్తారో సతిపట్ఠానా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా. కతమే చత్తారో? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – అసేఖేనావుసో సారిపుత్త, భిక్ఖునా ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానా ఉపసమ్పజ్జ విహాతబ్బా’’తి. పఞ్చమం.

౬. తతియకణ్డకీసుత్తం

౯౦౪. సాకేతనిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ – ‘‘కతమేసం ఆయస్మా అనురుద్ధో ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో’’తి? ‘‘చతున్నం ఖ్వాహం, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. కతమేసం చతున్నం? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సహస్సం లోకం అభిజానామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. తణ్హక్ఖయసుత్తం

౯౦౫. సావత్థినిదానం. తత్ర ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవో’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా అనురుద్ధో ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, ఆవుసో, సతిపట్ఠానా భావితా బహులీకతా తణ్హక్ఖయాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి…పే… వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమే ఖో, ఆవుసో, చత్తారో సతిపట్ఠానా భావితా బహులీకతా తణ్హక్ఖయాయ సంవత్తన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. సలళాగారసుత్తం

౯౦౬. ఏకం సమయం ఆయస్మా అనురుద్ధో సావత్థియం విహరతి సలళాగారే. తత్ర ఖో ఆయస్మా అనురుద్ధో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి…పే… ఏతదవోచ – ‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, గఙ్గా నదీ పాచీననిన్నా పాచీనపోణా పాచీనపబ్భారా. అథ మహాజనకాయో ఆగచ్ఛేయ్య కుద్దాలపిటకం [కుద్దాలపిటకం (బహూసు)] ఆదాయ – ‘మయం ఇమం గఙ్గానదిం పచ్ఛానిన్నం కరిస్సామ పచ్ఛాపోణం పచ్ఛాపబ్భార’న్తి. తం కిం మఞ్ఞథావుసో, అపి ను సో మహాజనకాయో గఙ్గానదిం పచ్ఛానిన్నం కరేయ్య పచ్ఛాపోణం పచ్ఛాపబ్భార’’న్తి? ‘‘నో హేతం, ఆవుసో’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘గఙ్గా, ఆవుసో, నదీ పాచీననిన్నా పాచీనపోణా పాచీనపబ్భారా. సా న సుకరా పచ్ఛానిన్నం కాతుం పచ్ఛాపోణం పచ్ఛాపబ్భారం. యావదేవ చ పన సో మహాజనకాయో కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సా’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుం చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేన్తం చత్తారో సతిపట్ఠానే బహులీకరోన్తం రాజానో వా రాజమహామత్తా వా మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా భోగేహి అభిహట్ఠుం పవారేయ్యుం – ‘ఏహమ్భో పురిస, కిం తే ఇమే కాసావా అనుదహన్తి? కిం ముణ్డో కపాలమనుసఞ్చరసి? ఏహి హీనాయావత్తిత్వా భోగే చ భుఞ్జస్సు పుఞ్ఞాని చ కరోహీ’’’తి.

‘‘సో వత, ఆవుసో, భిక్ఖు చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేన్తో చత్తారో సతిపట్ఠానే బహులీకరోన్తో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? యఞ్హి తం, ఆవుసో, చిత్తం దీఘరత్తం వివేకనిన్నం వివేకపోణం వివేకపబ్భారం తం వత హీనాయావత్తిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. కథఞ్చావుసో, భిక్ఖు చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేతి, చత్తారో సతిపట్ఠానే బహులీకరోతీతి? ఇధావుసో, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి…పే… వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏవం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేతి, చత్తారో సతిపట్ఠానే బహులీకరోతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. అమ్బపాలివనసుత్తం

౯౦౭. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ అనురుద్ధో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో వేసాలియం విహరన్తి అమ్బపాలివనే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచ –

‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో అనురుద్ధ, ఇన్ద్రియాని, పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. కతమేనాయస్మా అనురుద్ధో విహారేన ఏతరహి బహులం విహరతీ’’తి? ‘‘చతూసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో ఏతరహి బహులం విహరామి. కతమేసు చతూసు? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమేసు ఖ్వాహం, ఆవుసో, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో ఏతరహి బహులం విహరామి. యో సో, ఆవుసో, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సో ఇమేసు చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో బహులం విహరతీ’’తి.

‘‘లాభా వత నో, ఆవుసో, సులద్ధం వత నో, ఆవుసో! యే మయం ఆయస్మతో అనురుద్ధస్స సమ్ముఖావ అస్సుమ్హ ఆసభిం వాచం భాసమానస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. బాళ్హగిలానసుత్తం

౯౦౮. ఏకం సమయం ఆయస్మా అనురుద్ధో సావత్థియం విహరతి అన్ధవనస్మిం ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేనాయస్మా అనురుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచుం –

‘‘కతమేనాయస్మతో అనురుద్ధస్స విహారేన విహరతో ఉప్పన్నా సారీరికా దుక్ఖా వేదనా చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠన్తీ’’తి? ‘‘చతూసు ఖో మే, ఆవుసో, సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తస్స విహరతో ఉప్పన్నా సారీరికా దుక్ఖా వేదనా చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠన్తి. కతమేసు చతూసు? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి…పే… వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమేసు ఖో మే, ఆవుసో, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తస్స విహరతో ఉప్పన్నా సారీరికా దుక్ఖా వేదనా చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠన్తీ’’తి. దసమం.

రహోగతవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

రహోగతేన ద్వే వుత్తా, సుతను కణ్డకీ తయో;

తణ్హక్ఖయసలళాగారం, అమ్బపాలి చ గిలానన్తి.

౨. దుతియవగ్గో

౧. కప్పసహస్ససుత్తం

౯౦౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా అనురుద్ధో సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేనాయస్మా అనురుద్ధో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా అనురుద్ధేన సద్ధిం…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఏతదవోచుం –

‘‘కతమేసం ఆయస్మా అనురుద్ధో ధమ్మానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో’’తి? ‘‘చతున్నం ఖ్వాహం, ఆవుసో, సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. కతమేసం చతున్నం? ఇధాహం, ఆవుసో, కాయే కాయానుపస్సీ విహరామి…పే… వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరామి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా మహాభిఞ్ఞతం పత్తో. ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా కప్పసహస్సం అనుస్సరామీ’’తి. పఠమం.

౨. ఇద్ధివిధసుత్తం

౯౧౦. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోమి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోమి…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేమీ’’తి. దుతియం.

౩. దిబ్బసోతసుత్తం

౯౧౧. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణామి దిబ్బే చ మానుసే చ యే దూరే సన్తికే చా’’తి. తతియం.

౪. చేతోపరియసుత్తం

౯౧౨. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానామి…పే… అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానామీ’’తి. చతుత్థం.

౫. ఠానసుత్తం

౯౧౩. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఠానఞ్చ ఠానతో అట్ఠానఞ్చ అట్ఠానతో యథాభూతం పజానామీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. కమ్మసమాదానసుత్తం

౯౧౪. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం పజానామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సబ్బత్థగామినిసుత్తం

౯౧౫. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సబ్బత్థగామినిప్పటిపదం యథాభూతం పజానామీ’’తి. సత్తమం.

౮. నానాధాతుసుత్తం

౯౧౬. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా అనేకధాతునానాధాతులోకం యథాభూతం పజానామీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. నానాధిముత్తిసుత్తం

౯౧౭. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం పజానామీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఇన్ద్రియపరోపరియత్తసుత్తం

౯౧౮. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం పజానామీ’’తి. దసమం.

౧౧. ఝానాదిసుత్తం

౯౧౯. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం యథాభూతం పజానామీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. పుబ్బేనివాససుత్తం

౯౨౦. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామీ’’తి. ద్వాదసమం.

౧౩. దిబ్బచక్ఖుసుత్తం

౯౨౧. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే…పే… ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామీ’’తి. తేరసమం.

౧౪. ఆసవక్ఖయసుత్తం

౯౨౨. ‘‘ఇమేసఞ్చ పనాహం, ఆవుసో, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావితత్తా బహులీకతత్తా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠే ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరామీ’’తి. చుద్దసమం.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

మహాభిఞ్ఞం ఇద్ధి దిబ్బం, చేతోపరియం ఠానం కమ్మం;

సబ్బత్థధాతుధిముత్తి, ఇన్ద్రియం ఝానం తిస్సో విజ్జాతి.

అనురుద్ధసంయుత్తం అట్ఠమం.