౫. అమతవగ్గో

౧. అమతసుత్తం

౪౦౭. సావత్థినిదానం. ‘‘చతూసు, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా విహరథ. మా వో అమతం పనస్స. కతమేసు చతూసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసు, భిక్ఖవే, చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా విహరథ. మా వో అమతం పనస్సా’’తి. పఠమం.

౨. సముదయసుత్తం

౪౦౮. ‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, సతిపట్ఠానానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ దేసేస్సామి. తం సుణాథ. కో చ, భిక్ఖవే, కాయస్స సముదయో? ఆహారసముదయా కాయస్స సముదయో; ఆహారనిరోధా కాయస్స అత్థఙ్గమో. ఫస్ససముదయా వేదనానం సముదయో; ఫస్సనిరోధా వేదనానం అత్థఙ్గమో. నామరూపసముదయా చిత్తస్స సముదయో; నామరూపనిరోధా చిత్తస్స అత్థఙ్గమో. మనసికారసముదయా ధమ్మానం సముదయో; మనసికారనిరోధా ధమ్మానం అత్థఙ్గమో’’తి. దుతియం.

౩. మగ్గసుత్తం

౪౦౯. సావత్థినిదానం. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం ఉరువేలాయం విహరామి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే అజపాలనిగ్రోధే పఠమాభిసమ్బుద్ధో. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘ఏకాయనో అయం మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా’’’.

‘‘కతమే చత్తారో? కాయే వా భిక్ఖు కాయానుపస్సీ విహరేయ్య ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు వా భిక్ఖు వేదనానుపస్సీ విహరేయ్య…పే… చిత్తే వా భిక్ఖు చిత్తానుపస్సీ విహరేయ్య…పే… ధమ్మేసు వా భిక్ఖు ధమ్మానుపస్సీ విహరేయ్య ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏకాయనో అయం మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి మమ చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో మమ పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేనాహం తేనఞ్జలిం పణామేత్వా మం ఏతదవోచ – ‘ఏవమేతం, భగవా, ఏవమేతం, సుగత! ఏకాయనో అయం, భన్తే, మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా’’’.

‘‘కతమే చత్తారో? కాయే వా, భన్తే, భిక్ఖు కాయానుపస్సీ విహరేయ్య ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు వా…పే… చిత్తే వా …పే… ధమ్మేసు వా, భన్తే, భిక్ఖు ధమ్మానుపస్సీ విహరేయ్య ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏకాయనో అయం, భన్తే, మగ్గో సత్తానం విసుద్ధియా సోకపరిదేవానం సమతిక్కమాయ దుక్ఖదోమనస్సానం అత్థఙ్గమాయ ఞాయస్స అధిగమాయ నిబ్బానస్స సచ్ఛికిరియాయ, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తి.

‘‘ఇదమవోచ, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి. ఇదం వత్వా అథాపరం ఏతదవోచ –

‘ఏకాయనం జాతిఖయన్తదస్సీ, మగ్గం పజానాతి హితానుకమ్పీ;

ఏతేన మగ్గేన తరింసు పుబ్బే, తరిస్సన్తి యే చ తరన్తి ఓఘ’’’న్తి. తతియం;

౪. సతిసుత్తం

౪౧౦. ‘‘సతో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు విహరేయ్య. అయం వో అమ్హాకం అనుసాసనీ. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతో హోతి. సతో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు విహరేయ్య. అయం వో అమ్హాకం అనుసాసనీ’’తి. చతుత్థం.

౫. కుసలరాసిసుత్తం

౪౧౧. ‘‘‘కుసలరాసీ’తి, భిక్ఖవే, వదమానో చత్తారో సతిపట్ఠానే సమ్మా వదమానో వదేయ్య. కేవలో హాయం, భిక్ఖవే, కుసలరాసి, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా.

‘‘కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… చిత్తానుపస్సీ…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ‘కుసలరాసీ’తి, భిక్ఖవే, వదమానో ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే సమ్మా వదమానో వదేయ్య. కేవలో హాయం, భిక్ఖవే, కుసలరాసి, యదిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా’’తి. పఞ్చమం.

౬. పాతిమోక్ఖసంవరసుత్తం

౪౧౨. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘తస్మాతిహ త్వం, భిక్ఖు, ఆదిమేవ విసోధేహి కుసలేసు ధమ్మేసు. కో చాది కుసలానం ధమ్మానం? ఇధ త్వం, భిక్ఖు, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరాహి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖస్సు సిక్ఖాపదేసు. యతో ఖో త్వం, భిక్ఖు, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరిస్ససి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ సమాదాయ సిక్ఖిస్సు సిక్ఖాపదేసు; తతో త్వం, భిక్ఖు, సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేయ్యాసి’’.

‘‘కతమే చత్తారో? ఇధ త్వం, భిక్ఖు, కాయే కాయానుపస్సీ విహరాహి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరాహి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. యతో ఖో త్వం, భిక్ఖు, సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానే ఏవం భావేస్ససి, తతో తుయ్హం, భిక్ఖు, యా రత్తి వా దివసో వా ఆగమిస్సతి వుద్ధియేవ పాటికఙ్ఖా కుసలేసు ధమ్మేసు, నో పరిహానీ’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సో భిక్ఖు ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. ఛట్ఠం.

౭. దుచ్చరితసుత్తం

౪౧౩. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘తస్మాతిహ త్వం, భిక్ఖు, ఆదిమేవ విసోధేహి కుసలేసు ధమ్మేసు. కో చాది కుసలానం ధమ్మానం? ఇధ త్వం, భిక్ఖు, కాయదుచ్చరితం పహాయ కాయసుచరితం భావేస్ససి. వచీదుచ్చరితం పహాయ వచీసుచరితం భావేస్ససి. మనోదుచ్చరితం పహాయ మనోసుచరితం భావేస్ససి. యతో ఖో త్వం, భిక్ఖు, కాయదుచ్చరితం పహాయ కాయసుచరితం భావేస్ససి, వచీదుచ్చరితం పహాయ వచీసుచరితం భావేస్ససి, మనోదుచ్చరితం పహాయ మనోసుచరితం భావేస్ససి, తతో త్వం, భిక్ఖు, సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేయ్యాసి’’.

౮. మిత్తసుత్తం

౪౧౪. ‘‘యే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ ఖో సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా, తే వో, భిక్ఖవే, చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావనాయ సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా.

‘‘కతమేసం, చతున్నం? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. యే, భిక్ఖవే, అనుకమ్పేయ్యాథ, యే చ సోతబ్బం మఞ్ఞేయ్యుం మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా, తే వో, భిక్ఖవే, ఇమేసం చతున్నం సతిపట్ఠానానం భావనాయ సమాదపేతబ్బా నివేసేతబ్బా పతిట్ఠాపేతబ్బా’’తి. అట్ఠమం.

౯. వేదనాసుత్తం

౪౧౫. ‘‘తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, వేదనా. కతమా తిస్సో? సుఖా వేదనా, దుక్ఖా వేదనా, అదుక్ఖమసుఖా వేదనా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో వేదనా. ఇమాసం ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సన్నం వేదనానం పరిఞ్ఞాయ చత్తారో సతిపట్ఠానా భావేతబ్బా.

‘‘కతమే చత్తారో? ఇధ భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమాసం ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సన్నం వేదనానం పరిఞ్ఞాయ ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానా భావేతబ్బా’’తి. నవమం.

౧౦. ఆసవసుత్తం

౪౧౬. ‘‘తయోమే, భిక్ఖవే ఆసవా. కతమే తయో? కామాసవో, భవాసవో, అవిజ్జాసవో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో ఆసవా. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణన్నం ఆసవానం పహానాయ చత్తారో సతిపట్ఠానా భావేతబ్బా.

‘‘కతమే చత్తారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణన్నం ఆసవానం పహానాయ ఇమే చత్తారో సతిపట్ఠానా భావేతబ్బా’’తి. దసమం.

అమతవగ్గో పఞ్చమో.

తస్సుద్దానం –

అమతం సముదయో మగ్గో, సతి కుసలరాసి చ;

పాతిమోక్ఖం దుచ్చరితం, మిత్తవేదనా ఆసవేన చాతి.