౧. పబ్బతవగ్గో

౧. హిమవన్తసుత్తం

౧౮౨. సావత్థినిదానం. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, హిమవన్తం పబ్బతరాజానం నిస్సాయ నాగా కాయం వడ్ఢేన్తి, బలం గాహేన్తి; తే తత్థ కాయం వడ్ఢేత్వా బలం గాహేత్వా కుసోబ్భే ఓతరన్తి, కుసోబ్భే ఓతరిత్వా మహాసోబ్భే ఓతరన్తి, మహాసోబ్భే ఓతరిత్వా కున్నదియో ఓతరన్తి, కున్నదియో ఓతరిత్వా మహానదియో ఓతరన్తి, మహానదియో ఓతరిత్వా మహాసముద్దసాగరం ఓతరన్తి; తే తత్థ మహన్తత్తం వేపుల్లత్తం ఆపజ్జన్తి కాయేన; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో మహన్తత్తం వేపుల్లత్తం పాపుణాతి ధమ్మేసు. కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో మహన్తత్తం వేపుల్లత్తం పాపుణాతి ధమ్మేసూతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం; ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో మహన్తత్తం వేపుల్లత్తం పాపుణాతి ధమ్మేసూ’’తి. పఠమం.

౨. కాయసుత్తం

౧౮౩. సావత్థినిదానం. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అయం కాయో ఆహారట్ఠితికో, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠతి, అనాహారో నో తిట్ఠతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ నీవరణా ఆహారట్ఠితికా, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠన్తి, అనాహారా నో తిట్ఠన్తి.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా కామచ్ఛన్దస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా కామచ్ఛన్దస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ? అత్థి, భిక్ఖవే, సుభనిమిత్తం. తత్థ అయోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా కామచ్ఛన్దస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా కామచ్ఛన్దస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా బ్యాపాదస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా బ్యాపాదస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ? అత్థి, భిక్ఖవే, పటిఘనిమిత్తం. తత్థ అయోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా బ్యాపాదస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా బ్యాపాదస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా థినమిద్ధస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా థినమిద్ధస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ? అత్థి, భిక్ఖవే, అరతి తన్ది విజమ్భితా భత్తసమ్మదో చేతసో చ లీనత్తం. తత్థ అయోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా థినమిద్ధస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా థినమిద్ధస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ? అత్థి, భిక్ఖవే, చేతసో అవూపసమో. తత్థ అయోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చస్స భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నాయ వా విచికిచ్ఛాయ ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నాయ వా విచికిచ్ఛాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ? అత్థి, భిక్ఖవే, విచికిచ్ఛాట్ఠానీయా ధమ్మా. తత్థ అయోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నాయ వా విచికిచ్ఛాయ ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నాయ వా విచికిచ్ఛాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అయం కాయో ఆహారట్ఠితికో, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠతి, అనాహారో నో తిట్ఠతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే పఞ్చ నీవరణా ఆహారట్ఠితికా, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠన్తి, అనాహారా నో తిట్ఠన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అయం కాయో ఆహారట్ఠితికో, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠతి, అనాహారో నో తిట్ఠతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఆహారట్ఠితికా, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠన్తి, అనాహారా నో తిట్ఠన్తి.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయా ధమ్మా. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, కుసలాకుసలా ధమ్మా, సావజ్జానవజ్జా ధమ్మా, హీనపణీతా ధమ్మా, కణ్హసుక్కసప్పటిభాగా ధమ్మా. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, ఆరమ్భధాతు [ఆరబ్భధాతు (స్యా. క.)] నిక్కమధాతు పరక్కమధాతు. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయా ధమ్మా. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, కాయపస్సద్ధి, చిత్తపస్సద్ధి. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, సమథనిమిత్తం [సమాధినిమిత్తం (స్యా.)] అబ్యగ్గనిమిత్తం. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘కో చ, భిక్ఖవే, ఆహారో అనుప్పన్నస్స వా ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా? అత్థి, భిక్ఖవే, ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గట్ఠానీయా ధమ్మా. తత్థ యోనిసోమనసికారబహులీకారో – అయమాహారో అనుప్పన్నస్స వా ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉప్పాదాయ, ఉప్పన్నస్స వా ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స భావనాయ పారిపూరియా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అయం కాయో ఆహారట్ఠితికో, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠతి, అనాహారో నో తిట్ఠతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఆహారట్ఠితికా, ఆహారం పటిచ్చ తిట్ఠన్తి, అనాహారా నో తిట్ఠన్తీ’’తి. దుతియం.

౩. సీలసుత్తం

౧౮౪. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సీలసమ్పన్నా సమాధిసమ్పన్నా ఞాణసమ్పన్నా విముత్తిసమ్పన్నా విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నా, దస్సనమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం [బహూపకారం (స్యా.)] వదామి; సవనమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం వదామి; ఉపసఙ్కమనమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం వదామి; పయిరుపాసనమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం వదామి; అనుస్సతిమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం వదామి; అనుపబ్బజ్జమ్పాహం, భిక్ఖవే, తేసం భిక్ఖూనం బహుకారం వదామి. తం కిస్స హేతు? తథారూపానం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం ధమ్మం సుత్వా ద్వయేన వూపకాసేన వూపకట్ఠో [ద్వయేన వూపకట్ఠో (సీ. స్యా.)] విహరతి – కాయవూపకాసేన చ చిత్తవూపకాసేన చ. సో తథా వూపకట్ఠో విహరన్తో తం ధమ్మం అనుస్సరతి అనువితక్కేతి.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తథా వూపకట్ఠో విహరన్తో తం ధమ్మం అనుస్సరతి అనువితక్కేతి, సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. సో తథా సతో విహరన్తో తం ధమ్మం పఞ్ఞాయ పవిచినతి పవిచరతి పరివీమంసమాపజ్జతి.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తథా సతో విహరన్తో తం ధమ్మం పఞ్ఞాయ పవిచినతి పవిచరతి పరివీమంసమాపజ్జతి, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. తస్స తం ధమ్మం పఞ్ఞాయ పవిచినతో పవిచరతో పరివీమంసమాపజ్జతో ఆరద్ధం హోతి వీరియం అసల్లీనం.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో తం ధమ్మం పఞ్ఞాయ పవిచినతో పవిచరతో పరివీమంసమాపజ్జతో ఆరద్ధం హోతి వీరియం అసల్లీనం, వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. ఆరద్ధవీరియస్స ఉప్పజ్జతి పీతి నిరామిసా.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆరద్ధవీరియస్స ఉప్పజ్జతి పీతి నిరామిసా, పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. పీతిమనస్స కాయోపి పస్సమ్భతి, చిత్తమ్పి పస్సమ్భతి.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పీతిమనస్స కాయోపి పస్సమ్భతి చిత్తమ్పి పస్సమ్భతి, పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. పస్సద్ధకాయస్స సుఖినో చిత్తం సమాధియతి.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పస్సద్ధకాయస్స సుఖినో చిత్తం సమాధియతి, సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి. సో తథాసమాహితం చిత్తం సాధుకం అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి.

‘‘యస్మిం సమయే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తథాసమాహితం చిత్తం సాధుకం అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి, ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో ఆరద్ధో హోతి; ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం తస్మిం సమయే భిక్ఖు భావేతి; ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో తస్మిం సమయే భిక్ఖునో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, సత్తసు సమ్బోజ్ఝఙ్గేసు ఏవం బహులీకతేసు సత్త ఫలా సత్తానిసంసా పాటికఙ్ఖా. కతమే సత్త ఫలా సత్తానిసంసా? దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, అథ మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి, అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి, అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి, అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి. నో చే దిట్ఠేవ ధమ్మే పటికచ్చ అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే మరణకాలే అఞ్ఞం ఆరాధేతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అన్తరాపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉపహచ్చపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా అసఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి, నో చే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ససఙ్ఖారపరినిబ్బాయీ హోతి, అథ పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఉద్ధంసోతో హోతి అకనిట్ఠగామీ. ఏవం భావితేసు ఖో, భిక్ఖవే, సత్తసు బోజ్ఝఙ్గేసు ఏవం బహులీకతేసు ఇమే సత్త ఫలా సత్తానిసంసా పాటికఙ్ఖా’’తి. తతియం.

౪. వత్థసుత్తం

౧౮౫. ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తో సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖవో’’తి! ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘సత్తిమే, ఆవుసో, బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో, వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, ఆవుసో, సత్త బోజ్ఝఙ్గా. ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి పుబ్బణ్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన పుబ్బణ్హసమయం విహరామి; యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి మజ్ఝన్హికం సమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన మజ్ఝన్హికం సమయం విహరామి; యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి సాయన్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన సాయన్హసమయం విహరామి. సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి, తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి, తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, రఞ్ఞో వా రాజమహామత్తస్స వా నానారత్తానం దుస్సానం దుస్సకరణ్డకో పూరో అస్స. సో యఞ్ఞదేవ దుస్సయుగం ఆకఙ్ఖేయ్య పుబ్బణ్హసమయం పారుపితుం, తం తదేవ దుస్సయుగం పుబ్బణ్హసమయం పారుపేయ్య; యఞ్ఞదేవ దుస్సయుగం ఆకఙ్ఖేయ్య మజ్ఝన్హికం సమయం పారుపితుం, తం తదేవ దుస్సయుగం మజ్ఝన్హికం సమయం పారుపేయ్య; యఞ్ఞదేవ దుస్సయుగం ఆకఙ్ఖేయ్య సాయన్హసమయం పారుపితుం, తం తదేవ దుస్సయుగం సాయన్హసమయం పారుపేయ్య. ఏవమేవ ఖ్వాహం, ఆవుసో, ఇమేసం సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి పుబ్బణ్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన పుబ్బణ్హసమయం విహరామి; యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి మజ్ఝన్హికం సమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన మజ్ఝన్హికం సమయం విహరామి; యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి సాయన్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన సాయన్హసమయం విహరామి. సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి, తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి, తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామీ’’తి. చతుత్థం.

౫. భిక్ఖుసుత్తం

౧౮౬. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘బోజ్ఝఙ్గా, బోజ్ఝఙ్గా’తి, భన్తే, వుచ్చన్తి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ‘బోజ్ఝఙ్గా’తి వుచ్చన్తీ’’తి? ‘‘బోధాయ సంవత్తన్తీతి ఖో, భిక్ఖు, తస్మా ‘బోజ్ఝఙ్గా’తి వుచ్చన్తి. ఇధ, భిక్ఖు, సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. తస్సిమే సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావయతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. బోధాయ సంవత్తన్తీతి, భిక్ఖు, తస్మా ‘బోజ్ఝఙ్గా’తి వుచ్చన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. కుణ్డలియసుత్తం

౧౮౭. ఏకం సమయం భగవా సాకేతే విహరతి అఞ్జనవనే మిగదాయే. అథ ఖో కుణ్డలియో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కుణ్డలియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహమస్మి, భో గోతమ, ఆరామనిస్సయీ [ఆరామనిసాదీ (సీ.), ఆరామనియాదీ (స్యా.)] పరిసావచరో. తస్స మయ్హం, భో గోతమ, పచ్ఛాభత్తం భుత్తపాతరాసస్స అయమాచారో [అయమాహారో (స్యా. క.)] హోతి – ఆరామేన ఆరామం ఉయ్యానేన ఉయ్యానం అనుచఙ్కమామి అనువిచరామి. సో తత్థ పస్సామి ఏకే సమణబ్రాహ్మణే ఇతివాదప్పమోక్ఖానిసంసఞ్చేవ కథం కథేన్తే ఉపారమ్భానిసంసఞ్చ – ‘భవం పన గోతమో కిమానిసంసో విహరతీ’’’తి? ‘‘విజ్జావిముత్తిఫలానిసంసో ఖో, కుణ్డలియ, తథాగతో విహరతీ’’తి.

‘‘కతమే పన, భో గోతమ, ధమ్మా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తీ’’తి? ‘‘సత్త ఖో, కుణ్డలియ, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తీ’’తి. ‘‘కతమే పన, భో గోతమ, ధమ్మా భావితా బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తీ’’తి? ‘‘చత్తారో ఖో, కుణ్డలియ, సతిపట్ఠానా భావితా బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తీ’’తి. ‘‘కతమే పన, భో గోతమ, ధమ్మా భావితా, బహులీకతా చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తీ’’తి? ‘‘తీణి ఖో, కుణ్డలియ, సుచరితాని భావితాని బహులీకతాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తీ’’తి. ‘‘కతమే పన, భో గోతమ, ధమ్మా భావితా బహులీకతా తీణి సుచరితాని పరిపూరేన్తీ’’తి? ‘‘ఇన్ద్రియసంవరో ఖో, కుణ్డలియ, భావితో బహులీకతో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతీ’’తి.

‘‘కథం భావితో చ, కుణ్డలియ, ఇన్ద్రియసంవరో కథం బహులీకతో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతీతి? ఇధ, కుణ్డలియ, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా మనాపం నాభిజ్ఝతి నాభిహంసతి, న రాగం జనేతి. తస్స ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం. చక్ఖునా ఖో పనేవ రూపం దిస్వా అమనాపం న మఙ్కు హోతి అప్పతిట్ఠితచిత్తో అదీనమానసో అబ్యాపన్నచేతసో. తస్స ఠితో చ కాయో హోతి ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం.

‘‘పున చపరం, కుణ్డలియ, భిక్ఖు సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ మనాపం నాభిజ్ఝతి నాభిహంసతి, న రాగం జనేతి. తస్స ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం. మనసా ఖో పనేవ ధమ్మం విఞ్ఞాయ అమనాపం న మఙ్కు హోతి అప్పతిట్ఠితచిత్తో అదీనమానసో అబ్యాపన్నచేతసో. తస్స ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం.

‘‘యతో ఖో, కుణ్డలియ, భిక్ఖునో చక్ఖునా రూపం దిస్వా మనాపామనాపేసు రూపేసు ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం. సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ మనాపామనాపేసు ధమ్మేసు ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తం సుసణ్ఠితం సువిముత్తం. ఏవం భావితో ఖో, కుణ్డలియ, ఇన్ద్రియసంవరో ఏవం బహులీకతో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతి.

‘‘కథం భావితాని చ, కుణ్డలియ, తీణి సుచరితాని కథం బహులీకతాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తి? ఇధ, కుణ్డలియ, భిక్ఖు కాయదుచ్చరితం పహాయ కాయసుచరితం భావేతి, వచీదుచ్చరితం పహాయ వచీసుచరితం భావేతి, మనోదుచ్చరితం పహాయ మనోసుచరితం భావేతి. ఏవం భావితాని ఖో, కుణ్డలియ, తీణి సుచరితాని ఏవం బహులీకతాని చత్తారో సతిపట్ఠానే పరిపూరేన్తి.

‘‘కథం భావితా చ, కుణ్డలియ, చత్తారో సతిపట్ఠానా కథం బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తి? ఇధ, కుణ్డలియ, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ఏవం భావితా ఖో, కుణ్డలియ, చత్తారో సతిపట్ఠానా ఏవం బహులీకతా సత్త బోజ్ఝఙ్గే పరిపూరేన్తి.

‘‘కథం భావితా చ, కుణ్డలియ, సత్త బోజ్ఝఙ్గా కథం బహులీకతా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తి? ఇధ, కుణ్డలియ, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం భావితా ఖో, కుణ్డలియ, సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఏవం బహులీకతా విజ్జావిముత్తిం పరిపూరేన్తీ’’తి.

ఏవం వుత్తే కుణ్డలియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవ భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. కూటాగారసుత్తం

౧౮౮. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కూటాగారస్స యా కాచి గోపానసియో, సబ్బా తా కూటనిన్నా కూటపోణా కూటపబ్భారా; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో’’తి. సత్తమం.

౮. ఉపవానసుత్తం

౧౮౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఉపవానో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో కోసమ్బియం విహరన్తి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఉపవానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఉపవానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం ఉపవానం ఏతదవోచ –

‘‘జానేయ్య ను ఖో, ఆవుసో ఉపవాన, భిక్ఖు ‘పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా ఏవం సుసమారద్ధా మే సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఫాసువిహారాయ సంవత్తన్తీ’’’తి? ‘‘జానేయ్య ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, భిక్ఖు ‘పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా ఏవం సుసమారద్ధా మే సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఫాసువిహారాయ సంవత్తన్తీ’’’తి.

‘‘సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఆరబ్భమానో పజానాతి ‘చిత్తఞ్చ మే సువిముత్తం, థినమిద్ధఞ్చ మే సుసమూహతం, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చఞ్చ మే సుప్పటివినీతం, ఆరద్ధఞ్చ మే వీరియం, అట్ఠింకత్వా మనసి కరోమి, నో చ లీన’న్తి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం ఆవుసో, భిక్ఖు ఆరబ్భమానో పజానాతి ‘చిత్తఞ్చ మే సువిముత్తం, థినమిద్ధఞ్చ మే సుసమూహతం, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చఞ్చ మే సుప్పటివినీతం, ఆరద్ధఞ్చ మే వీరియం, అట్ఠింకత్వా మనసి కరోమి, నో చ లీన’న్తి. ఏవం ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, భిక్ఖు జానేయ్య ‘పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా ఏవం సుసమారద్ధా మే సత్త బోజ్ఝఙ్గా ఫాసువిహారాయ సంవత్తన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమఉప్పన్నసుత్తం

౧౯౦. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి. నవమం.

౧౦. దుతియఉప్పన్నసుత్తం

౧౯౧. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే, బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా’’తి. దసమం.

పబ్బతవగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

హిమవన్తం కాయం సీలం, వత్థం భిక్ఖు చ కుణ్డలి;

కూటఞ్చ ఉపవానఞ్చ, ఉప్పన్నా అపరే దువేతి.