౬. సప్పఞ్ఞవగ్గో

౧. సగాథకసుత్తం

౧౦౪౭. ‘‘చతూహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘యస్స సద్ధా తథాగతే, అచలా సుప్పతిట్ఠితా;

సీలఞ్చ యస్స కల్యాణం, అరియకన్తం పసంసితం.

‘‘సఙ్ఘే పసాదో యస్సత్థి, ఉజుభూతఞ్చ దస్సనం;

అదలిద్దోతి తం ఆహు, అమోఘం తస్స జీవితం.

‘‘తస్మా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ, పసాదం ధమ్మదస్సనం;

అనుయుఞ్జేథ మేధావీ, సరం బుద్ధానసాసన’’న్తి. పఠమం;

౨. వస్సంవుత్థసుత్తం

౧౦౪౮. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు సావత్థియం వస్సంవుత్థో కపిలవత్థుం అనుప్పత్తో హోతి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసుం ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా – ‘‘అఞ్ఞతరో కిర భిక్ఖు సావత్థియం వస్సంవుత్థో కపిలవత్థుం అనుప్పత్తో’’తి.

అథ ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా యేన సో భిక్ఖు తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తం భిక్ఖుం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కచ్చి, భన్తే, భగవా అరోగో చేవ బలవా చా’’తి? ‘‘అరోగో చావుసో, భగవా బలవా చా’’తి. ‘‘కచ్చి పన, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానా అరోగా చేవ బలవన్తో చా’’తి? ‘‘సారిపుత్తమోగ్గల్లానాపి ఖో, ఆవుసో, అరోగా చేవ బలవన్తో చా’’తి. ‘‘కచ్చి పన, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘో అరోగో చ బలవా చా’’తి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో, ఆవుసో, అరోగో చ బలవా చా’’తి. ‘‘అత్థి పన తే, భన్తే, కిఞ్చి ఇమినా అన్తరవస్సేన భగవతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహిత’’న్తి? ‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘అప్పకా తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యే ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. అథ ఖో ఏతేవ బహుతరా భిక్ఖూ యే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా’’’తి.

‘‘అపరమ్పి ఖో మే, ఆవుసో, భగవతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘అప్పకా తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యే పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినో అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా. అథ ఖో ఏతేవ బహుతరా భిక్ఖూ యే తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తీ’’’తి.

‘‘అపరమ్పి ఖో మే, ఆవుసో, భగవతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘అప్పకా తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ యే తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినో, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి. అథ ఖో ఏతేవ బహుతరా భిక్ఖూ యే తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’’’తి. దుతియం.

౩. ధమ్మదిన్నసుత్తం

౧౦౪౯. ఏకం సమయం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. అథ ఖో ధమ్మదిన్నో ఉపాసకో పఞ్చహి ఉపాసకసతేహి సద్ధిం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ధమ్మదిన్నో ఉపాసకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఓవదతు నో, భన్తే, భగవా; అనుసాసతు నో, భన్తే, భగవా యం అమ్హాకం అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

‘‘తస్మాతిహ వో, ధమ్మదిన్నం, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘యే తే సుత్తన్తా తథాగతభాసితా గమ్భీరా గమ్భీరత్థా లోకుత్తరా సుఞ్ఞతపటిసంయుత్తా తే కాలేన కాలం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, ధమ్మదిన్న, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. ‘‘న ఖో నేతం, భన్తే, సుకరం అమ్హేహి పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసన్తేహి కాసికచన్దనం పచ్చనుభోన్తేహి మాలాగన్ధవిలేపనం ధారయన్తేహి జాతరూపరజతం సాదియన్తేహి – యే తే సుత్తన్తా తథాగతభాసితా గమ్భీరా గమ్భీరత్థా లోకుత్తరా సుఞ్ఞతపటిసంయుత్తా తే కాలేన కాలం ఉపసమ్పజ్జ విహరితుం. తేసం నో, భన్తే, భగవా అమ్హాకం పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు ఠితానం ఉత్తరిధమ్మం దేసేతూ’’తి.

‘‘తస్మాతిహ వో, ధమ్మదిన్న, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా భవిస్సామ – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతా భవిస్సామ అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహీ’తి. ఏవఞ్హి వో, ధమ్మదిన్న, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

‘‘యానిమాని, భన్తే, భగవతా చత్తారి సోతాపత్తియఙ్గాని దేసితాని, సంవిజ్జన్తే తే ధమ్మా అమ్హేసు, మయఞ్చ తేసు ధమ్మేసు సన్దిస్సామ. మయఞ్హి భన్తే, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా – ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతా అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహీ’’తి. ‘‘లాభా వో, ధమ్మదిన్న, సులద్ధం వో, ధమ్మదిన్న! సోతాపత్తిఫలం తుమ్హేహి బ్యాకత’’న్తి. తతియం.

౪. గిలానసుత్తం

౧౦౫౦. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – ‘‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి. అస్సోసి ఖో మహానామో సక్కో – ‘‘సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – ‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’’తి. అథ ఖో మహానామో సక్కో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతమేతం, భన్తే – ‘సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’తి. న ఖో నేతం [న ఖో తే ఏతం (సీ. పీ.)], భన్తే, భగవతో సమ్ముఖా సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం సప్పఞ్ఞేన ఉపాసకేన సప్పఞ్ఞో ఉపాసకో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో ఓవదితబ్బో’’తి.

‘‘సప్పఞ్ఞేన మహానామ, ఉపాసకేన సప్పఞ్ఞో ఉపాసకో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో చతూహి అస్సాసనీయేహి ధమ్మేహి అస్సాసేతబ్బో – ‘అస్సాసతాయస్మా – అత్థాయస్మతో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదో ఇతిపి సో భగవా…పే… సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవాతి. అస్సాసతాయస్మా – అత్థాయస్మతో ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తాని సీలాని అఖణ్డాని…పే… సమాధిసంవత్తనికానీ’’’తి.

‘‘సప్పఞ్ఞేన, మహానామ, ఉపాసకేన సప్పఞ్ఞో ఉపాసకో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో ఇమేహి చతూహి అస్సాసనీయేహి ధమ్మేహి అస్సాసేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘అత్థాయస్మతో మాతాపితూసు అపేక్ఖా’తి? సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘అత్థి మే మాతాపితూసు అపేక్ఖా’తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘ఆయస్మా ఖో మారిసో మరణధమ్మో. సచే పాయస్మా మాతాపితూసు అపేక్ఖం కరిస్సతి, మరిస్సతేవ; నో చే పాయస్మా మాతాపితూసు అపేక్ఖం కరిస్సతి, మరిస్సతేవ. సాధాయస్మా, యా తే మాతాపితూసు అపేక్ఖా తం పజహా’’’తి.

‘‘సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘యా మే మాతాపితూసు అపేక్ఖా సా పహీనా’తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘అత్థి పనాయస్మతో పుత్తదారేసు అపేక్ఖా’తి? సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘అత్థి మే పుత్తదారేసు అపేక్ఖా’తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘ఆయస్మా ఖో మారిసో మరణధమ్మో. సచే పాయస్మా పుత్తదారేసు అపేక్ఖం కరిస్సతి, మరిస్సతేవ; నో చే పాయస్మా పుత్తదారేసు అపేక్ఖం కరిస్సతి, మరిస్సతేవ. సాధాయస్మా, యా తే పుత్తదారేసు అపేక్ఖా తం పజహా’’’తి.

‘‘సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘యా మే పుత్తదారేసు అపేక్ఖా సా పహీనా’తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘అత్థి పనాయస్మతో మానుసకేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అపేక్ఖా’తి? సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘అత్థి మే మానుసకేసు పఞ్చసు కామగుణేసు అపేక్ఖా’తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘మానుసకేహి ఖో, ఆవుసో, కామేహి దిబ్బా కామా అభిక్కన్తతరా చ పణీతతరా చ. సాధాయస్మా, మానుసకేహి కామేహి చిత్తం వుట్ఠాపేత్వా చాతుమహారాజికేసు [చాతుమ్మహారాజికేసు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] దేవేసు చిత్తం అధిమోచేహీ’’’తి.

‘‘సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘మానుసకేహి మే కామేహి చిత్తం వుట్ఠితం, చాతుమహారాజికేసు దేవేసు చిత్తం అధిమోచిత’న్తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘చాతుమహారాజికేహి ఖో, ఆవుసో, దేవేహి తావతింసా దేవా అభిక్కన్తతరా చ పణీతతరా చ. సాధాయస్మా, చాతుమహారాజికేహి దేవేహి చిత్తం వుట్ఠాపేత్వా తావతింసేసు దేవేసు చిత్తం అధిమోచేహీ’’’తి.

‘‘సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘చాతుమహారాజికేహి మే దేవేహి చిత్తం వుట్ఠితం, తావతింసేసు దేవేసు చిత్తం అధిమోచిత’న్తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘తావతింసేహి ఖో, ఆవుసో, దేవేహి యామా దేవా…పే… తుసితా దేవా…పే… నిమ్మానరతీ దేవా…పే… పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవా…పే… పరనిమ్మితవసవత్తీహి ఖో, ఆవుసో, దేవేహి బ్రహ్మలోకో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చ. సాధాయస్మా, పరనిమ్మితవసవత్తీహి దేవేహి చిత్తం వుట్ఠాపేత్వా బ్రహ్మలోకే చిత్తం అధిమోచేహీ’తి. సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘పరనిమ్మితవసవత్తీహి మే దేవేహి చిత్తం వుట్ఠితం, బ్రహ్మలోకే చిత్తం అధిమోచిత’న్తి, సో ఏవమస్స వచనీయో – ‘బ్రహ్మలోకోపి ఖో, ఆవుసో, అనిచ్చో అద్ధువో సక్కాయపరియాపన్నో. సాధాయస్మా, బ్రహ్మలోకా చిత్తం వుట్ఠాపేత్వా సక్కాయనిరోధే చిత్తం ఉపసంహరాహీ’’’తి.

‘‘సో చే ఏవం వదేయ్య – ‘బ్రహ్మలోకా మే చిత్తం వుట్ఠితం, సక్కాయనిరోధే చిత్తం ఉపసంహరామీ’తి; ఏవం విముత్తచిత్తస్స ఖో, మహానామ, ఉపాసకస్స ఆసవా [వస్ససత (సీ. స్యా.)] విముత్తచిత్తేన భిక్ఖునా న కిఞ్చి నానాకరణం వదామి, యదిదం – విముత్తియా విముత్త’’న్తి. చతుత్థం.

౫. సోతాపత్తిఫలసుత్తం

౧౦౫౧. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? సప్పురిససంసేవో, సద్ధమ్మస్సవనం, యోనిసోమనసికారో, ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారో ధమ్మా భావితా బహులీకతా సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సకదాగామిఫలసుత్తం

౧౦౫౨. ‘‘చత్తారోమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి. కతమే చత్తారో? …పే… సంవత్తన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. అనాగామిఫలసుత్తం

౧౦౫౩. …పే… అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ…పే… సంవత్తన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. అరహత్తఫలసుత్తం

౧౦౫౪. …పే… అరహత్తఫలసచ్ఛికిరియాయ…పే… సంవత్తన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఞ్ఞాపటిలాభసుత్తం

౧౦౫౫. …పే… పఞ్ఞాపటిలాభాయ…పే… సంవత్తన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. పఞ్ఞావుద్ధిసుత్తం

౧౦౫౬. …పే… పఞ్ఞావుద్ధియా …పే… సంవత్తన్తీ’’తి. దసమం.

౧౧. పఞ్ఞావేపుల్లసుత్తం

౧౦౫౭. …పే…. పఞ్ఞావేపుల్లాయ…పే… సంవత్తన్తీ’’తి. ఏకాదసమం.

సప్పఞ్ఞవగ్గో ఛట్ఠో.

తస్సుద్దానం –

సగాథకం వస్సంవుత్థం, ధమ్మదిన్నఞ్చ గిలానం;

చతురో ఫలా పటిలాభో, వుద్ధి వేపుల్లతాయ చాతి.