౧. మగ్గసంయుత్తం

౧. అవిజ్జావగ్గో

౧. అవిజ్జాసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అవిజ్జా, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, అన్వదేవ [అనుదేవ (సీ. పీ. క.)] అహిరికం అనోత్తప్పం. అవిజ్జాగతస్స, భిక్ఖవే, అవిద్దసునో మిచ్ఛాదిట్ఠి పహోతి; మిచ్ఛాదిట్ఠిస్స మిచ్ఛాసఙ్కప్పో పహోతి; మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచా పహోతి; మిచ్ఛావాచస్స మిచ్ఛాకమ్మన్తో పహోతి; మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవో పహోతి; మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామో పహోతి; మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతి పహోతి; మిచ్ఛాసతిస్స మిచ్ఛాసమాధి పహోతి.

‘‘విజ్జా చ ఖో, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా కుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా, అన్వదేవ హిరోత్తప్పం. విజ్జాగతస్స, భిక్ఖవే, విద్దసునో సమ్మాదిట్ఠి పహోతి; సమ్మాదిట్ఠిస్స సమ్మాసఙ్కప్పో పహోతి; సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచా పహోతి; సమ్మావాచస్స సమ్మాకమ్మన్తో పహోతి; సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవో పహోతి; సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామో పహోతి; సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతి పహోతి; సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధి పహోతీ’’తి. పఠమం.

౨. ఉపడ్ఢసుత్తం

౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్యేసు విహరతి నగరకం నామ [నాగరకం నామ (సీ.), సక్కరం నామ (స్యా. క.)] సక్యానం నిగమో. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఉపడ్ఢమిదం, భన్తే, బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి.

‘‘మా హేవం, ఆనన్ద, మా హేవం, ఆనన్ద! సకలమేవిదం, ఆనన్ద, బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. కల్యాణమిత్తస్సేతం, ఆనన్ద, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స – అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేస్సతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరిస్సతి.

‘‘కథఞ్చానన్ద, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి? ఇధానన్ద, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం; సమ్మాసఙ్కప్పం భావేతి వివేకనిస్సితం …పే… సమ్మావాచం భావేతి …పే… సమ్మాకమ్మన్తం భావేతి…పే… సమ్మాఆజీవం భావేతి…పే… సమ్మావాయామం భావేతి…పే… సమ్మాసతిం భావేతి…పే… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి.

‘‘తదమినాపేతం, ఆనన్ద, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమేవిదం బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. మమఞ్హి, ఆనన్ద, కల్యాణమిత్తం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి; జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి; మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి; సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. ఇమినా ఖో ఏతం, ఆనన్ద, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమేవిదం బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి. దుతియం.

౩. సారిపుత్తసుత్తం

౩. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సకలమిదం, భన్తే, బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి.

‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త! సకలమిదం, సారిపుత్త, బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. కల్యాణమిత్తస్సేతం, సారిపుత్త, భిక్ఖునో పాటికఙ్ఖం కల్యాణసహాయస్స కల్యాణసమ్పవఙ్కస్స – అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేస్సతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరిస్సతి. కథఞ్చ, సారిపుత్త, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి?

‘‘ఇధ, సారిపుత్త, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, సారిపుత్త, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి.

‘‘తదమినాపేతం, సారిపుత్త, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమిదం బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. మమఞ్హి, సారిపుత్త, కల్యాణమిత్తం ఆగమ్మ జాతిధమ్మా సత్తా జాతియా పరిముచ్చన్తి; జరాధమ్మా సత్తా జరాయ పరిముచ్చన్తి; మరణధమ్మా సత్తా మరణేన పరిముచ్చన్తి; సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా సత్తా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి పరిముచ్చన్తి. ఇమినా ఖో ఏతం, సారిపుత్త, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా సకలమిదం బ్రహ్మచరియం, యదిదం – కల్యాణమిత్తతా కల్యాణసహాయతా కల్యాణసమ్పవఙ్కతా’’తి. తతియం.

౪. జాణుస్సోణిబ్రాహ్మణసుత్తం

౪. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం సబ్బసేతేన వళవాభిరథేన [వళభీరథేన (సీ.)] సావత్థియా నియ్యాయన్తం. సేతా సుదం అస్సా యుత్తా హోన్తి సేతాలఙ్కారా, సేతో రథో, సేతపరివారో, సేతా రస్మియో, సేతా పతోదలట్ఠి, సేతం ఛత్తం, సేతం ఉణ్హీసం, సేతాని వత్థాని, సేతా ఉపాహనా, సేతాయ సుదం వాలబీజనియా బీజీయతి. తమేనం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘‘బ్రహ్మం వత, భో, యానం! బ్రహ్మయానరూపం వత, భో’’తి!!

అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసిం. అద్దసం ఖ్వాహం, భన్తే, జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం సబ్బసేతేన వళవాభిరథేన సావత్థియా నియ్యాయన్తం. సేతా సుదం అస్సా యుత్తా హోన్తి సేతాలఙ్కారా, సేతో రథో, సేతపరివారో, సేతా రస్మియో, సేతా పతోదలట్ఠి, సేతం ఛత్తం, సేతం ఉణ్హీసం, సేతాని వత్థాని, సేతా ఉపాహనా, సేతాయ సుదం వాలబీజనియా బీజీయతి. తమేనం జనో దిస్వా ఏవమాహ – ‘బ్రహ్మం వత, భో, యానం! బ్రహ్మయానరూపం వత, భో’తి!! సక్కా ను ఖో, భన్తే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే బ్రహ్మయానం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి?

‘‘సక్కా, ఆనన్దా’’తి భగవా అవోచ – ‘‘ఇమస్సేవ ఖో ఏతం, ఆనన్ద, అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స అధివచనం – ‘బ్రహ్మయానం’ ఇతిపి, ‘ధమ్మయానం’ ఇతిపి, ‘అనుత్తరో సఙ్గామవిజయో’ ఇతిపీ’’తి.

‘‘సమ్మాదిట్ఠి, ఆనన్ద, భావితా బహులీకతా రాగవినయపరియోసానా హోతి, దోసవినయపరియోసానా హోతి, మోహవినయపరియోసానా హోతి. సమ్మాసఙ్కప్పో, ఆనన్ద, భావితో బహులీకతో రాగవినయపరియోసానో హోతి, దోసవినయపరియోసానో హోతి, మోహవినయపరియోసానో హోతి. సమ్మావాచా, ఆనన్ద, భావితా బహులీకతా రాగవినయపరియోసానా హోతి, దోస…పే… మోహవినయపరియోసానా హోతి. సమ్మాకమ్మన్తో, ఆనన్ద, భావితో బహులీకతో రాగవినయపరియోసానో హోతి, దోస… మోహవినయపరియోసానో హోతి. సమ్మాఆజీవో, ఆనన్ద, భావితో బహులీకతో రాగవినయపరియోసానో హోతి, దోస… మోహవినయపరియోసానో హోతి. సమ్మావాయామో, ఆనన్ద, భావితో బహులీకతో రాగవినయపరియోసానో హోతి, దోస… మోహవినయపరియోసానో హోతి. సమ్మాసతి, ఆనన్ద, భావితా బహులీకతా రాగవినయపరియోసానా హోతి, దోస… మోహవినయపరియోసానా హోతి. సమ్మాసమాధి, ఆనన్ద, భావితో బహులీకతో రాగవినయపరియోసానో హోతి, దోస… మోహవినయపరియోసానో హోతి.

‘‘ఇమినా ఖో ఏతం, ఆనన్ద, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఇమస్సేవేతం అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స అధివచనం – ‘బ్రహ్మయానం’ ఇతిపి, ‘ధమ్మయానం’ ఇతిపి, ‘అనుత్తరో సఙ్గామవిజయో’ ఇతిపీ’’తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘యస్స సద్ధా చ పఞ్ఞా చ, ధమ్మా యుత్తా సదా ధురం;

హిరీ ఈసా మనో యోత్తం, సతి ఆరక్ఖసారథి.

‘‘రథో సీలపరిక్ఖారో, ఝానక్ఖో చక్కవీరియో;

ఉపేక్ఖా ధురసమాధి, అనిచ్ఛా పరివారణం.

‘‘అబ్యాపాదో అవిహింసా, వివేకో యస్స ఆవుధం;

తితిక్ఖా చమ్మసన్నాహో [వమ్మసన్నాహో (సీ.)], యోగక్ఖేమాయ వత్తతి.

‘‘ఏతదత్తని సమ్భూతం, బ్రహ్మయానం అనుత్తరం;

నియ్యన్తి ధీరా లోకమ్హా, అఞ్ఞదత్థు జయం జయ’’న్తి. చతుత్థం;

౫. కిమత్థియసుత్తం

౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు…పే… ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ నో, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అమ్హే ఏవం పుచ్ఛన్తి – ‘కిమత్థియం, ఆవుసో, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి? ఏవం పుట్ఠా మయం, భన్తే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరోమ – ‘దుక్ఖస్స ఖో, ఆవుసో, పరిఞ్ఞత్థం భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతీ’తి. కచ్చి మయం, భన్తే, ఏవం పుట్ఠా ఏవం బ్యాకరమానా వుత్తవాదినో చేవ భగవతో హోమ, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖామ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోమ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’’తి?

‘‘తగ్ఘ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏవం పుట్ఠా ఏవం బ్యాకరమానా వుత్తవాదినో చేవ మే హోథ, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖథ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోథ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి. దుక్ఖస్స హి పరిఞ్ఞత్థం మయి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి. సచే వో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘అత్థి పనావుసో, మగ్గో, అత్థి పటిపదా ఏతస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయా’తి, ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, భిక్ఖవే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరేయ్యాథ – ‘అత్థి ఖో, ఆవుసో, మగ్గో, అత్థి పటిపదా ఏతస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయా’’’తి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, మగ్గో, కతమా పటిపదా ఏతస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయాతి? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం, భిక్ఖవే, మగ్గో, అయం పటిపదా ఏతస్స దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయాతి. ఏవం పుట్ఠా తుమ్హే, భిక్ఖవే, తేసం అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఏవం బ్యాకరేయ్యాథా’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమఅఞ్ఞతరభిక్ఖుసుత్తం

౬. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘బ్రహ్మచరియం, బ్రహ్మచరియ’న్తి, భన్తే, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, భన్తే, బ్రహ్మచరియం, కతమం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి?

‘‘అయమేవ ఖో, భిక్ఖు, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో బ్రహ్మచరియం, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. యో ఖో, భిక్ఖు, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – ఇదం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియఅఞ్ఞతరభిక్ఖుసుత్తం

౭. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘రాగవినయో దోసవినయో మోహవినయో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిస్స ను ఖో ఏతం, భన్తే, అధివచనం – ‘రాగవినయో దోసవినయో మోహవినయో’’’తి? ‘‘నిబ్బానధాతుయా ఖో ఏతం, భిక్ఖు, అధివచనం – ‘రాగవినయో దోసవినయో మోహవినయో’తి. ఆసవానం ఖయో తేన వుచ్చతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘అమతం, అమత’న్తి, భన్తే, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, భన్తే, అమతం, కతమో అమతగామిమగ్గో’’తి? ‘‘యో ఖో, భిక్ఖు, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – ఇదం వుచ్చతి అమతం. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అమతగామిమగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధీ’’తి. సత్తమం.

౮. విభఙ్గసుత్తం

౮. సావత్థినిదానం. ‘‘అరియం వో, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గికం మగ్గం దేసేస్సామి విభజిస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠి? యం ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో? యో ఖో, భిక్ఖవే, నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో, అబ్యాపాదసఙ్కప్పో, అవిహింసాసఙ్కప్పో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మావాచా? యా ఖో, భిక్ఖవే, ముసావాదా వేరమణీ, పిసుణాయ వాచాయ వేరమణీ, ఫరుసాయ వాచాయ వేరమణీ, సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మావాచా.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాకమ్మన్తో? యా ఖో, భిక్ఖవే, పాణాతిపాతా వేరమణీ, అదిన్నాదానా వేరమణీ, అబ్రహ్మచరియా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాకమ్మన్తో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాఆజీవో? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో మిచ్ఛాఆజీవం పహాయ సమ్మాఆజీవేన జీవితం కప్పేతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాఆజీవో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మావాయామో? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి…పే… అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి…పే… ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మావాయామో.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా, వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాసతి.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాసమాధి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాసమాధీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. సూకసుత్తం

౯. సావత్థినిదానం. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాలిసూకం వా యవసూకం వా మిచ్ఛాపణిహితం హత్థేన వా పాదేన వా అక్కన్తం హత్థం వా పాదం వా భిన్దిస్సతి [భేచ్ఛతి (క.)], లోహితం వా ఉప్పాదేస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? మిచ్ఛాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, సూకస్స. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు మిచ్ఛాపణిహితాయ దిట్ఠియా మిచ్ఛాపణిహితాయ మగ్గభావనాయ అవిజ్జం భిన్దిస్సతి, విజ్జం ఉప్పాదేస్సతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? మిచ్ఛాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, దిట్ఠియా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాలిసూకం వా యవసూకం వా సమ్మాపణిహితం హత్థేన వా పాదేన వా అక్కన్తం హత్థం వా పాదం వా భిన్దిస్సతి, లోహితం వా ఉప్పాదేస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? సమ్మాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, సూకస్స. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు సమ్మాపణిహితాయ దిట్ఠియా సమ్మాపణిహితాయ మగ్గభావనాయ అవిజ్జం భిన్దిస్సతి, విజ్జం ఉప్పాదేస్సతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? సమ్మాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, దిట్ఠియా.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మాపణిహితాయ దిట్ఠియా సమ్మాపణిహితాయ మగ్గభావనాయ అవిజ్జం భిన్దతి, విజ్జం ఉప్పాదేతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం…పే… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మాపణిహితాయ దిట్ఠియా సమ్మాపణిహితాయ మగ్గభావనాయ అవిజ్జం భిన్దతి, విజ్జం ఉప్పాదేతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీ’’తి. నవమం.

౧౦. నన్దియసుత్తం

౧౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో నన్దియో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో నన్దియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, భో గోతమ, ధమ్మా భావితా బహులీకతా నిబ్బానఙ్గమా హోన్తి నిబ్బానపరాయనా నిబ్బానపరియోసానా’’తి?

‘‘అట్ఠిమే ఖో, నన్దియ, ధమ్మా భావితా బహులీకతా నిబ్బానఙ్గమా హోన్తి నిబ్బానపరాయనా నిబ్బానపరియోసానా. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, నన్దియ, అట్ఠ ధమ్మా భావితా బహులీకతా నిబ్బానఙ్గమా హోన్తి నిబ్బానపరాయనా నిబ్బానపరియోసానా’’తి. ఏవం వుత్తే నన్దియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ …పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దసమం.

అవిజ్జావగ్గో పఠమో.

తస్సుద్దానం –

అవిజ్జఞ్చ ఉపడ్ఢఞ్చ, సారిపుత్తో చ బ్రాహ్మణో;

కిమత్థియో చ ద్వే భిక్ఖూ, విభఙ్గో సూకనన్దియాతి.

౨. విహారవగ్గో

౧. పఠమవిహారసుత్తం

౧౧. సావత్థినిదానం. ‘‘ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే, అడ్ఢమాసం పటిసల్లియితుం. నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో, అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేనా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుత్వా నాస్సుధ కోచి భగవన్తం ఉపసఙ్కమతి, అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేన.

అథ ఖో భగవా తస్స అడ్ఢమాసస్స అచ్చయేన పటిసల్లానా వుట్ఠితో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యేన స్వాహం, భిక్ఖవే, విహారేన పఠమాభిసమ్బుద్ధో విహరామి, తస్స పదేసేన విహాసిం. సో ఏవం పజానామి – ‘మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయాపి వేదయితం; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయాపి వేదయితం…పే… మిచ్ఛాసమాధిపచ్చయాపి వేదయితం; సమ్మాసమాధిపచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దపచ్చయాపి వేదయితం; వితక్కపచ్చయాపి వేదయితం; సఞ్ఞాపచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దో చ అవూపసన్తో హోతి, వితక్కో చ అవూపసన్తో హోతి, సఞ్ఞా చ అవూపసన్తా హోతి, తప్పచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దో చ వూపసన్తో హోతి, వితక్కో చ వూపసన్తో హోతి, సఞ్ఞా చ వూపసన్తా హోతి, తప్పచ్చయాపి వేదయితం; అప్పత్తస్స పత్తియా అత్థి ఆయామం [వాయామం (సీ. స్యా.)], తస్మిమ్పి ఠానే అనుప్పత్తే తప్పచ్చయాపి వేదయిత’’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియవిహారసుత్తం

౧౨. సావత్థినిదానం. ‘‘ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే, తేమాసం పటిసల్లియితుం. నమ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో, అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేనా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుత్వా నాస్సుధ కోచి భగవన్తం ఉపసఙ్కమతి, అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేన.

అథ ఖో భగవా తస్స తేమాసస్స అచ్చయేన పటిసల్లానా వుట్ఠితో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యేన స్వాహం, భిక్ఖవే, విహారేన పఠమాభిసమ్బుద్ధో విహరామి, తస్స పదేసేన విహాసిం. సో ఏవం పజానామి – ‘మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయాపి వేదయితం; మిచ్ఛాదిట్ఠివూపసమపచ్చయాపి వేదయితం; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయాపి వేదయితం; సమ్మాదిట్ఠివూపసమపచ్చయాపి వేదయితం…పే… మిచ్ఛాసమాధిపచ్చయాపి వేదయితం; మిచ్ఛాసమాధివూపసమపచ్చయాపి వేదయితం, సమ్మాసమాధిపచ్చయాపి వేదయితం; సమ్మాసమాధివూపసమపచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దపచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దవూపసమపచ్చయాపి వేదయితం; వితక్కపచ్చయాపి వేదయితం; వితక్కవూపసమపచ్చయాపి వేదయితం; సఞ్ఞాపచ్చయాపి వేదయితం; సఞ్ఞావూపసమపచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దో చ అవూపసన్తో హోతి, వితక్కో చ అవూపసన్తో హోతి, సఞ్ఞా చ అవూపసన్తా హోతి, తప్పచ్చయాపి వేదయితం; ఛన్దో చ వూపసన్తో హోతి, వితక్కో చ వూపసన్తో హోతి, సఞ్ఞా చ వూపసన్తా హోతి, తప్పచ్చయాపి వేదయితం; అప్పత్తస్స పత్తియా అత్థి ఆయామం [వాయామం (సీ. స్యా.)], తస్మిమ్పి ఠానే అనుప్పత్తే తప్పచ్చయాపి వేదయిత’’’న్తి. దుతియం.

౩. సేక్ఖసుత్తం

౧౩. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘సేక్ఖో, సేక్ఖో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సేక్ఖో హోతీ’’తి?

‘‘ఇధ, భిక్ఖు, సేక్ఖాయ సమ్మాదిట్ఠియా సమన్నాగతో హోతి…పే… సేక్ఖేన సమ్మాసమాధినా సమన్నాగతో హోతి. ఏత్తావతా ఖో, భిక్ఖు, సేక్ఖో హోతీ’’తి. తతియం.

౪. పఠమఉప్పాదసుత్తం

౧౪. సావత్థినిదానం. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ధమ్మా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి. చతుత్థం.

౫. దుతియఉప్పాదసుత్తం

౧౫. సావత్థినిదానం. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ధమ్మా భావితా బహులీకతా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా’’తి. పఞ్చమం.

౬. పఠమపరిసుద్ధసుత్తం

౧౬. సావత్థినిదానం. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా పరిసుద్ధా పరియోదాతా అనఙ్గణా విగతూపక్కిలేసా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ధమ్మా పరిసుద్ధా పరియోదాతా అనఙ్గణా విగతూపక్కిలేసా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర తథాగతస్స పాతుభావా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. దుతియపరిసుద్ధసుత్తం

౧౭. సావత్థినిదానం. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా పరిసుద్ధా పరియోదాతా అనఙ్గణా విగతూపక్కిలేసా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ధమ్మా పరిసుద్ధా పరియోదాతా అనఙ్గణా విగతూపక్కిలేసా అనుప్పన్నా ఉప్పజ్జన్తి, నాఞ్ఞత్ర సుగతవినయా’’తి. సత్తమం.

౮. పఠమకుక్కుటారామసుత్తం

౧౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా చ ఆనన్దో ఆయస్మా చ భద్దో పాటలిపుత్తే విహరన్తి కుక్కుటారామే. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భద్దో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ –

‘‘‘అబ్రహ్మచరియం, అబ్రహ్మచరియ’న్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, అబ్రహ్మచరియ’’న్తి? ‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘అబ్రహ్మచరియం, అబ్రహ్మచరియన్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, అబ్రహ్మచరియ’’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘అయమేవ ఖో, ఆవుసో, అట్ఠఙ్గికో మిచ్ఛామగ్గో అబ్రహ్మచరియం, సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియకుక్కుటారామసుత్తం

౧౯. పాటలిపుత్తనిదానం. ‘‘‘బ్రహ్మచరియం, బ్రహ్మచరియ’న్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, బ్రహ్మచరియం, కతమం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి? ‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘బ్రహ్మచరియం, బ్రహ్మచరియన్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, బ్రహ్మచరియం, కతమం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘అయమేవ ఖో, ఆవుసో, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో బ్రహ్మచరియం, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. యో ఖో, ఆవుసో, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – ఇదం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి. నవమం.

౧౦. తతియకుక్కుటారామసుత్తం

౨౦. పాటలిపుత్తనిదానం. ‘‘‘బ్రహ్మచరియం, బ్రహ్మచరియ’న్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, బ్రహ్మచరియం, కతమో బ్రహ్మచారీ, కతమం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి? ‘‘సాధు సాధు, ఆవుసో భద్ద! భద్దకో ఖో తే, ఆవుసో భద్ద, ఉమ్మఙ్గో, భద్దకం పటిభానం, కల్యాణీ పరిపుచ్ఛా. ఏవఞ్హి త్వం, ఆవుసో భద్ద, పుచ్ఛసి – ‘బ్రహ్మచరియం, బ్రహ్మచరియన్తి, ఆవుసో ఆనన్ద, వుచ్చతి. కతమం ను ఖో, ఆవుసో, బ్రహ్మచరియం, కతమో బ్రహ్మచారీ, కతమం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’’న్తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘అయమేవ ఖో, ఆవుసో, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో బ్రహ్మచరియం, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. యో ఖో, ఆవుసో, ఇమినా అరియేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సమన్నాగతో – అయం వుచ్చతి బ్రహ్మచారీ. యో ఖో, ఆవుసో, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – ఇదం బ్రహ్మచరియపరియోసాన’’న్తి. దసమం.

తీణి సుత్తన్తాని ఏకనిదానాని.విహారవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే విహారా చ సేక్ఖో చ, ఉప్పాదా అపరే దువే;

పరిసుద్ధేన ద్వే వుత్తా, కుక్కుటారామేన తయోతి.

౩. మిచ్ఛత్తవగ్గో

౧. మిచ్ఛత్తసుత్తం

౨౧. సావత్థినిదానం. ‘‘మిచ్ఛత్తఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సమ్మత్తఞ్చ. తం సుణాథ. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛత్తం? సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మిచ్ఛత్తం. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సమ్మత్తం? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. అకుసలధమ్మసుత్తం

౨౨. సావత్థినిదానం. ‘‘అకుసలే చ ఖో, భిక్ఖవే, ధమ్మే దేసేస్సామి, కుసలే చ ధమ్మే. తం సుణాథ. కతమే చ, భిక్ఖవే, అకుసలా ధమ్మా? సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, అకుసలా ధమ్మా. కతమే చ, భిక్ఖవే, కుసలా ధమ్మా? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, కుసలా ధమ్మా’’తి. దుతియం.

౩. పఠమపటిపదాసుత్తం

౨౩. సావత్థినిదానం. ‘‘మిచ్ఛాపటిపదఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సమ్మాపటిపదఞ్చ. తం సుణాథ. కతమా చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపదా? సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపదా. కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపదా? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపదా’’తి. తతియం.

౪. దుతియపటిపదాసుత్తం

౨౪. సావత్థినిదానం. ‘‘గిహినో వాహం, భిక్ఖవే, పబ్బజితస్స వా మిచ్ఛాపటిపదం న వణ్ణేమి. గిహి వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా మిచ్ఛాపటిపన్నో మిచ్ఛాపటిపత్తాధికరణహేతు నారాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసలం’’.

‘‘కతమా చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపదా? సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపదా. గిహినో వాహం, భిక్ఖవే, పబ్బజితస్స వా మిచ్ఛాపటిపదం న వణ్ణేమి. గిహి వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా మిచ్ఛాపటిపన్నో మిచ్ఛాపటిపత్తాధికరణహేతు నారాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసలం.

‘‘గిహినో వాహం, భిక్ఖవే, పబ్బజితస్స వా సమ్మాపటిపదం వణ్ణేమి. గిహి వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా సమ్మాపటిపన్నో సమ్మాపటిపత్తాధికరణహేతు ఆరాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసలం. కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపదా? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపదా. గిహినో వాహం, భిక్ఖవే, పబ్బజితస్స వా సమ్మాపటిపదం వణ్ణేమి. గిహి వా, భిక్ఖవే, పబ్బజితో వా సమ్మాపటిపన్నో సమ్మాపటిపత్తాధికరణహేతు ఆరాధకో హోతి ఞాయం ధమ్మం కుసల’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమఅసప్పురిససుత్తం

౨౫. సావత్థినిదానం. ‘‘అసప్పురిసఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సప్పురిసఞ్చ. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, మిచ్ఛావాచో, మిచ్ఛాకమ్మన్తో, మిచ్ఛాఆజీవో, మిచ్ఛావాయామో, మిచ్ఛాసతి, మిచ్ఛాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో’’.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సప్పురిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమ్మాదిట్ఠికో హోతి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచో, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సప్పురిసో’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఅసప్పురిససుత్తం

౨౬. సావత్థినిదానం. ‘‘అసప్పురిసఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, అసప్పురిసేన అసప్పురిసతరఞ్చ. సప్పురిసఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి సప్పురిసేన సప్పురిసతరఞ్చ. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి…పే… మిచ్ఛాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అసప్పురిసో’’.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అసప్పురిసేన అసప్పురిసతరో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి…పే… మిచ్ఛాసమాధి, మిచ్ఛాఞాణీ, మిచ్ఛావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అసప్పురిసేన అసప్పురిసతరో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సప్పురిసో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమ్మాదిట్ఠికో హోతి…పే… సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సప్పురిసో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, సప్పురిసేన సప్పురిసతరో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమ్మాదిట్ఠికో హోతి…పే… సమ్మాసమాధి, సమ్మాఞాణీ, సమ్మావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సప్పురిసేన సప్పురిసతరో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. కుమ్భసుత్తం

౨౭. సావత్థినిదానం. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుమ్భో అనాధారో సుప్పవత్తియో హోతి, సాధారో దుప్పవత్తియో హోతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చిత్తం అనాధారం సుప్పవత్తియం హోతి, సాధారం దుప్పవత్తియం హోతి. కో చ, భిక్ఖవే, చిత్తస్స ఆధారో? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం చిత్తస్స ఆధారో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుమ్భో అనాధారో సుప్పవత్తియో హోతి, సాధారో దుప్పవత్తియో హోతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చిత్తం అనాధారం సుప్పవత్తియం హోతి, సాధారం దుప్పవత్తియం హోతీ’’తి. సత్తమం.

౮. సమాధిసుత్తం

౨౮. సావత్థినిదానం. ‘‘అరియం వో, భిక్ఖవే, సమ్మాసమాధిం దేసేస్సామి సఉపనిసం సపరిక్ఖారం. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, అరియో సమ్మాసమాధి సఉపనిసో సపరిక్ఖారో? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసతి [సమ్మాసమాధి (సీ. స్యా. కం. క.)]. యా ఖో, భిక్ఖవే, ఇమేహి సత్తహఙ్గేహి చిత్తస్స ఏకగ్గతా సపరిక్ఖారతా [సపరిక్ఖతా (సీ. పీ.)] – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియో సమ్మాసమాధి సఉపనిసో ఇతిపి సపరిక్ఖారో ఇతిపీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. వేదనాసుత్తం

౨౯. సావత్థినిదానం. ‘‘తిస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, వేదనా. కతమా తిస్సో? సుఖా వేదనా, దుక్ఖా వేదనా, అదుక్ఖమసుఖా వేదనా – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సో వేదనా. ఇమాసం ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సన్నం వేదనానం పరిఞ్ఞాయ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావేతబ్బో. కతమో అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమాసం ఖో, భిక్ఖవే, తిస్సన్నం వేదనానం పరిఞ్ఞాయ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావేతబ్బో’’తి. నవమం.

౧౦. ఉత్తియసుత్తం

౩౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా ఉత్తియో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉత్తియో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘పఞ్చ కామగుణా వుత్తా భగవతా. కతమే ను ఖో పఞ్చ కామగుణా వుత్తా భగవతా’’’తి? ‘‘సాధు సాధు, ఉత్తియ! పఞ్చిమే ఖో, ఉత్తియ, కామగుణా వుత్తా మయా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా – ఇమే ఖో, ఉత్తియ, పఞ్చ కామగుణా వుత్తా మయా. ఇమేసం ఖో, ఉత్తియ, పఞ్చన్నం కామగుణానం పహానాయ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావేతబ్బో. కతమో అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమేసం ఖో, ఉత్తియ, పఞ్చన్నం కామగుణానం పహానాయ అయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావేతబ్బో’’తి. దసమం.

మిచ్ఛత్తవగ్గో తతియో.

తస్సుద్దానం –

మిచ్ఛత్తం అకుసలం ధమ్మం, దువే పటిపదాపి చ;

అసప్పురిసేన ద్వే కుమ్భో, సమాధి వేదనుత్తియేనాతి.

౪. పటిపత్తివగ్గో

౧. పఠమపటిపత్తిసుత్తం

౩౧. సావత్థినిదానం. ‘‘మిచ్ఛాపటిపత్తిఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సమ్మాపటిపత్తిఞ్చ. తం సుణాథ. కతమా చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపత్తి? సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… మిచ్ఛాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపత్తి. కతమా చ, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపత్తి? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపత్తీ’’తి. పఠమం.

౨. దుతియపటిపత్తిసుత్తం

౩౨. సావత్థినిదానం. ‘‘మిచ్ఛాపటిపన్నఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సమ్మాపటిపన్నఞ్చ. తం సుణాథ. కతమో చ, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపన్నో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో మిచ్ఛాదిట్ఠికో హోతి…పే… మిచ్ఛాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, మిచ్ఛాపటిపన్నో. కతమో చ, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపన్నో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో సమ్మాదిట్ఠికో హోతి…పే… సమ్మాసమాధి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సమ్మాపటిపన్నో’’తి. దుతియం.

౩. విరద్ధసుత్తం

౩౩. సావత్థినిదానం. ‘‘యేసం కేసఞ్చి, భిక్ఖవే, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో విరద్ధో, విరద్ధో తేసం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ. యేసం కేసఞ్చి, భిక్ఖవే, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో ఆరద్ధో, ఆరద్ధో తేసం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ. కతమో చ, భిక్ఖవే, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. యేసం కేసఞ్చి, భిక్ఖవే, అయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో విరద్ధో, విరద్ధో తేసం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ. యేసం కేసఞ్చి, భిక్ఖవే, అయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో ఆరద్ధో, ఆరద్ధో తేసం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామీ’’తి. తతియం.

౪. పారఙ్గమసుత్తం

౩౪. సావత్థినిదానం. ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా అపారా పారం గమనాయ సంవత్తన్తి. కతమే అట్ఠ? సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠ ధమ్మా భావితా బహులీకతా అపారా పారం గమనాయ సంవత్తన్తీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘అప్పకా తే మనుస్సేసు, యే జనా పారగామినో;

అథాయం ఇతరా పజా, తీరమేవానుధావతి.

‘‘యే చ ఖో సమ్మదక్ఖాతే, ధమ్మే ధమ్మానువత్తినో;

తే జనా పారమేస్సన్తి, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

‘‘కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయ, సుక్కం భావేథ పణ్డితో;

ఓకా అనోకమాగమ్మ, వివేకే యత్థ దూరమం.

‘‘తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య, హిత్వా కామే అకిఞ్చనో;

పరియోదపేయ్య అత్తానం, చిత్తక్లేసేహి పణ్డితో.

‘‘యేసం సమ్బోధియఙ్గేసు, సమ్మా చిత్తం సుభావితం;

ఆదానపటినిస్సగ్గే, అనుపాదాయ యే రతా;

ఖీణాసవా జుతిమన్తో, తే లోకే పరినిబ్బుతా’’తి. చతుత్థం;

౫. పఠమసామఞ్ఞసుత్తం

౩౫. సావత్థినిదానం. ‘‘సామఞ్ఞఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సామఞ్ఞఫలాని చ. తం సుణాథ. కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞం. కతమాని చ, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞఫలాని? సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిఫలం, అనాగామిఫలం, అరహత్తఫలం – ఇమాని వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞఫలానీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసామఞ్ఞసుత్తం

౩౬. సావత్థినిదానం. ‘‘సామఞ్ఞఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి, సామఞ్ఞత్థఞ్చ. తం సుణాథ. కతమఞ్చ ఖో, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞం. కతమో చ, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞత్థో? యో ఖో, భిక్ఖవే, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సామఞ్ఞత్థో’’తి. ఛట్ఠం.