౧. ఖేమాసుత్తం

౪౧౦. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఖేమా భిక్ఖునీ కోసలేసు చారికం చరమానా అన్తరా చ సావత్థిం అన్తరా చ సాకేతం తోరణవత్థుస్మిం వాసం ఉపగతా హోతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో సాకేతా సావత్థిం గచ్ఛన్తో, అన్తరా చ సాకేతం అన్తరా చ సావత్థిం తోరణవత్థుస్మిం ఏకరత్తివాసం ఉపగచ్ఛి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, తోరణవత్థుస్మిం తథారూపం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా జాన యమహం అజ్జ పయిరుపాసేయ్య’’న్తి.

‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో సో పురిసో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పటిస్సుత్వా కేవలకప్పం తోరణవత్థుం ఆహిణ్డన్తో [అన్వాహిణ్డన్తో (సీ.)] నాద్దస తథారూపం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా యం రాజా పసేనది కోసలో పయిరుపాసేయ్య. అద్దసా ఖో సో పురిసో ఖేమం భిక్ఖునిం తోరణవత్థుస్మిం వాసం ఉపగతం. దిస్వాన యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ –

‘‘నత్థి ఖో, దేవ, తోరణవత్థుస్మిం తథారూపో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా యం దేవో పయిరుపాసేయ్య. అత్థి చ ఖో, దేవ, ఖేమా నామ భిక్ఖునీ, తస్స భగవతో సావికా అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. తస్సా ఖో పన అయ్యాయ ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితా, వియత్తా మేధావినీ బహుస్సుతా చిత్తకథా కల్యాణపటిభానా’తి. తం దేవో పయిరుపాసతూ’’తి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన ఖేమా భిక్ఖునీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఖేమం భిక్ఖునిం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఖేమం భిక్ఖునిం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, అయ్యే, హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, భగవతా – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పనయ్యే, న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, అయ్యే, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, భగవతా – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పనయ్యే, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి. ‘‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం భగవతా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘‘కిం ను ఖో, అయ్యే, హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, ఇతి పుట్ఠా సమానా – ‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, భగవతా – హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి. ‘కిం పనయ్యే, న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి పుట్ఠా సమానా – ‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం భగవతా – న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి. ‘కిం ను ఖో, అయ్యే, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి పుట్ఠా సమానా – ‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, భగవతా – హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి. ‘కిం పనయ్యే, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి పుట్ఠా సమానా – ‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం భగవతా – నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి. ‘కో ను ఖో, అయ్యే, హేతు, కో పచ్చయో యేనేతం అబ్యాకతం భగవతా’’’తి?

‘‘తేన హి, మహారాజ, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి. యథా తే ఖమేయ్య తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, అత్థి తే కోచి గణకో వా ముద్దికో వా సఙ్ఖాయకో వా యో పహోతి గఙ్గాయ వాలుకం [వాలికం (సీ. స్యా. కం.)] గణేతుం – ఏత్తకా [ఏత్తికా (సీ.)] వాలుకా ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలుకసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలుకసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలుకసతసహస్సాని ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, అయ్యే’’. ‘‘అత్థి పన తే కోచి గణకో వా ముద్దికో వా సఙ్ఖాయకో వా యో పహోతి మహాసముద్దే ఉదకం గణేతుం – ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకాని ఇతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతసహస్సాని ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, అయ్యే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘మహాయ్యే, సముద్దో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యేన రూపే తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య తం రూపం తథాగతస్స పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. రూపసఙ్ఖాయవిముత్తో ఖో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి.

‘‘యాయ వేదనాయ తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య, సా వేదనా తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావఙ్కతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. వేదనాసఙ్ఖాయవిముత్తో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి.

‘‘యాయ సఞ్ఞా తథాగతం…పే… యేహి సఙ్ఖారేహి తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య, తే సఙ్ఖారా తథాగతస్స పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావఙ్కతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. సఙ్ఖారసఙ్ఖాయవిముత్తో ఖో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి.

‘‘యేన విఞ్ఞాణే తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య తం విఞ్ఞాణం తథాగతస్స పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. విఞ్ఞాణసఙ్ఖాయవిముత్తో ఖో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఖేమాయ భిక్ఖునియా భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఖేమం భిక్ఖునిం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అపరేన సమయేన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, మయా – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం మయా – ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, మయా – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి? ‘‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం మయా – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘అబ్యాకతం ఖో ఏతం, మహారాజ, మయా – హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి…పే…. ‘‘‘కిం పన, భన్తే, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో – ‘‘‘ఏతమ్పి ఖో, మహారాజ, అబ్యాకతం మయా – నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వదేసి. కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో, యేనేతం అబ్యాకతం భగవతా’’తి?

‘‘తేన హి, మహారాజ, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి. యథా తే ఖమేయ్య తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, అత్థి తే కోచి గణకో వా ముద్దికో వా సఙ్ఖాయకో వా యో పహోతి గఙ్గాయ వాలుకం గణేతుం – ఏత్తకా వాలుకా ఇతి వా…పే… ఏత్తకాని వాలుకసతసహస్సాని ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘అత్థి పన తే కోచి గణకో వా ముద్దికో వా సఙ్ఖాయకో వా యో పహోతి మహాసముద్దే ఉదకం గణేతుం – ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకాని ఇతి వా…పే… ఏత్తకాని ఉదకాళ్హకసతసహస్సాని ఇతి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘మహా, భన్తే, సముద్దో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యేన రూపేన తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య, తం రూపం తథాగతస్స పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. రూపసఙ్ఖాయవిముత్తో ఖో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి. యాయ వేదనాయ…పే… యాయ సఞ్ఞాయ…పే… యేహి సఙ్ఖారేహి…పే…’’.

‘‘యేన విఞ్ఞాణేన తథాగతం పఞ్ఞాపయమానో పఞ్ఞాపేయ్య, తం విఞ్ఞాణం తథాగతస్స పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావఙ్కతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. విఞ్ఞాణసఙ్ఖాయవిముత్తో ఖో, మహారాజ, తథాగతో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుప్పరియోగాహో – సేయ్యథాపి మహాసముద్దో. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి న ఉపేతీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యత్ర హి నామ సత్థు చేవ [సత్థునో చేవ (సీ.)] సావికాయ చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి, సమేస్సతి, న విరోధయిస్సతి [విహాయిస్సతి (సీ. స్యా. కం.), విగాయిస్సతి (క.)] యదిదం అగ్గపదస్మిం. ఏకమిదాహం, భన్తే, సమయం ఖేమం భిక్ఖునిం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం అపుచ్ఛిం. సాపి మే అయ్యా ఏతేహి పదేహి ఏతేహి బ్యఞ్జనేహి ఏతమత్థం బ్యాకాసి, సేయ్యథాపి భగవా. అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యత్ర హి నామ సత్థు చేవ సావికాయ చ అత్థేన అత్థో బ్యఞ్జనేన బ్యఞ్జనం సంసన్దిస్సతి, సమేస్సతి, న విరోధయిస్సతి యదిదం అగ్గపదస్మిం. హన్ద దాని మయం, భన్తే, గచ్ఛామ. బహుకిచ్చా మయం బహుకరణీయా’’తి. ‘‘యస్స దాని త్వం, మహారాజ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామీతి. పఠమం.