౭. సారిపుత్తసంయుత్తం

౧. వివేకజసుత్తం

౩౩౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తో సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన అన్ధవనం తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. అన్ధవనం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన జేతవనం అనాథపిణ్డికస్స ఆరామో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఇన్ద్రియాని; పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. కతమేనాయస్మా సారిపుత్తో అజ్జ విహారేన విహాసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, న ఏవం హోతి – ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం పఠమా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. ‘‘తథా హి పనాయస్మతో సారిపుత్తస్స దీఘరత్తం అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా సుసమూహతా. తస్మా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స న ఏవం హోతి – ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం పఠమం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం పఠమా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. పఠమం.

౨. అవితక్కసుత్తం

౩౩౩. సావత్థినిదానం. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఇన్ద్రియాని; పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. కతమేనాయస్మా సారిపుత్తో అజ్జ విహారేన విహాసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, న ఏవం హోతి – ‘అహం దుతియం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం దుతియం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం దుతియా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. ‘‘తథా హి పనాయస్మతో సారిపుత్తస్స దీఘరత్తం అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా సుసమూహతా. తస్మా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స న ఏవం హోతి – ‘అహం దుతియం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం దుతియం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం దుతియా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. దుతియం.

౩. పీతిసుత్తం

౩౩౪. సావత్థినిదానం. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఇన్ద్రియాని; పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. కతమేనాయస్మా సారిపుత్తో అజ్జ విహారేన విహాసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసిం సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేమి; యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, న ఏవం హోతి – ‘అహం తతియం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం తతియం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం తతియా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. ‘‘తథా హి పనాయస్మతో సారిపుత్తస్స దీఘరత్తం అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా సుసమూహతా. తస్మా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స న ఏవం హోతి – ‘అహం తతియం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం తతియం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం తతియా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. తతియం.

౪. ఉపేక్ఖాసుత్తం

౩౩౫. సావత్థినిదానం. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఇన్ద్రియాని; పరిసుద్ధో ముఖవణ్ణో పరియోదాతో. కతమేనాయస్మా సారిపుత్తో అజ్జ విహారేన విహాసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, న ఏవం హోతి – ‘అహం చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం చతుత్థం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం చతుత్థా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. ‘‘తథా హి పనాయస్మతో సారిపుత్తస్స దీఘరత్తం అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా సుసమూహతా. తస్మా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స న ఏవం హోతి – ‘అహం చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం చతుత్థం ఝానం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం చతుత్థా ఝానా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. చతుత్థం.

౫. ఆకాసానఞ్చాయతనసుత్తం

౩౩౬. సావత్థినిదానం. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా అనన్తో ఆకాసోతి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి…పే… వుట్ఠితోతి వా’’తి. పఞ్చమం.

౬. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసుత్తం

౩౩౭. సావత్థినిదానం. అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ అనన్తం విఞ్ఞాణన్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి…పే… వుట్ఠితోతి వా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసుత్తం

౩౩౮. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో…పే… ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ, నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి…పే… వుట్ఠితోతి వా’’తి. సత్తమం.

౮. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసుత్తం

౩౩౯. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో…పే… ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి…పే… వుట్ఠితోతి వా’’తి. అట్ఠమం.

౯. నిరోధసమాపత్తిసుత్తం

౩౪౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో…పే…. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరామి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, న ఏవం హోతి – ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. ‘‘తథా హి పనాయస్మతో సారిపుత్తస్స దీఘరత్తం అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా సుసమూహతా. తస్మా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స న ఏవం హోతి – ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపజ్జామీ’తి వా ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో’తి వా ‘అహం సఞ్ఞావేదయితనిరోధా వుట్ఠితో’తి వా’’తి. నవమం.

౧౦. సూచిముఖీసుత్తం

౩౪౧. ఏకం సమయం ఆయస్మా సారిపుత్తో రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహే పిణ్డాయ పావిసి. రాజగహే సపదానం పిణ్డాయ చరిత్వా తం పిణ్డపాతం అఞ్ఞతరం కుట్టమూలం [కుడ్డమూలం (సీ. స్యా. కం.), కుడ్డం (పీ.)] నిస్సాయ పరిభుఞ్జతి. అథ ఖో సూచిముఖీ పరిబ్బాజికా యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కిం ను ఖో, సమణ, అధోముఖో భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, భగిని, అధోముఖో భుఞ్జామీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమణ, ఉబ్భముఖో [ఉద్ధంముఖో (సీ. అట్ఠ.)] భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, భగిని, ఉబ్భముఖో భుఞ్జామీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమణ, దిసాముఖో భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, భగిని, దిసాముఖో భుఞ్జామీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమణ, విదిసాముఖో భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం, భగిని, విదిసాముఖో భుఞ్జామీ’’తి.

‘‘‘కిం ను, సమణ, అధోముఖో భుఞ్జసీ’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘న ఖ్వాహం, భగిని, అధోముఖో భుఞ్జామీ’తి వదేసి. ‘తేన హి, సమణ, ఉబ్భముఖో భుఞ్జసీ’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘న ఖ్వాహం, భగిని, ఉబ్భముఖో భుఞ్జామీ’తి వదేసి. ‘తేన హి, సమణ, దిసాముఖో భుఞ్జసీ’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘న ఖ్వాహం, భగిని, దిసాముఖో భుఞ్జామీ’తి వదేసి. ‘తేన హి, సమణ, విదిసాముఖో భుఞ్జసీ’తి ఇతి పుట్ఠో సమానో ‘న ఖ్వాహం, భగిని, విదిసాముఖో భుఞ్జామీ’తి వదేసి’’.

‘‘కథఞ్చరహి, సమణ, భుఞ్జసీ’’తి? ‘‘యే హి కేచి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా [సమణా వా బ్రాహ్మణా వా (సీ.) నిగమనవాక్యే పన సబ్బత్థాపి సమాసోయేవ దిస్సతి] వత్థువిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం [జీవితం (క.)] కప్పేన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా ‘అధోముఖా భుఞ్జన్తీ’తి. యే హి కేచి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా నక్ఖత్తవిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా ‘ఉబ్భముఖా భుఞ్జన్తీ’తి. యే హి కేచి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగాయ [… నుయోగా (సీ. స్యా. కం. పీ.), … నుయోగేన (?)] మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా ‘దిసాముఖా భుఞ్జన్తీ’తి. యే హి కేచి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా అఙ్గవిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేన్తి, ఇమే వుచ్చన్తి, భగిని, సమణబ్రాహ్మణా ‘విదిసాముఖా భుఞ్జన్తీ’’’తి.

‘‘సో ఖ్వాహం, భగిని, న వత్థువిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేమి, న నక్ఖత్తవిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేమి, న దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేమి, న అఙ్గవిజ్జాతిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవికం కప్పేమి. ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసామి; ధమ్మేన భిక్ఖం పరియేసిత్వా భుఞ్జామీ’’తి.

అథ ఖో సూచిముఖీ పరిబ్బాజికా రాజగహే రథియాయ రథియం, సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమారోచేసి – ‘‘ధమ్మికం సమణా సక్యపుత్తియా ఆహారం ఆహారేన్తి; అనవజ్జం [అనవజ్జేన (క.)] సమణా సక్యపుత్తియా ఆహారం ఆహారేన్తి. దేథ సమణానం సక్యపుత్తియానం పిణ్డ’’న్తి. దసమం.

సారిపుత్తసంయుత్తం సమత్తం.