౨. దుతియగమనవగ్గో

౧. వాతసుత్తం

౨౨౪. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా, ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి…పే… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య ‘న వాతా వాయన్తి…పే… ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘న వాతా వాయన్తి, న నజ్జో సన్దన్తి, న గబ్భినియో విజాయన్తి, న చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా, ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’’తి. పఠమం.

౨౨౫-౨౪౦. (పురిమవగ్గే వియ అట్ఠారస వేయ్యాకరణాని విత్థారేతబ్బానీతి.) సత్తరసమం.

౧౮. నేవహోతిననహోతిసుత్తం

౨౪౧. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా … సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నేవ హోతి, న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’’తి. అట్ఠారసమం.

౧౯. రూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౨. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘వేదనా…పే… ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘రూపీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణా’’’తి. ఏకూనవీసతిమం.

౨౦. అరూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౩. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి, కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అరూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? (పేయ్యాలో) వీసతిమం.

౨౧. రూపీచఅరూపీచఅత్తాసుత్తం

౨౪౪. సావత్థినిదానం. ‘‘రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. ఏకవీసతిమం.

౨౨. నేవరూపీనారూపీఅత్తాసుత్తం

౨౪౫. ‘‘నేవ రూపీ నారూపీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. బావీసతిమం.

౨౩. ఏకన్తసుఖీసుత్తం

౨౪౬. ‘‘ఏకన్తసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. తేవీసతిమం.

౨౪. ఏకన్తదుక్ఖీసుత్తం

౨౪౭. ‘‘ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. చతువీసతిమం.

౨౫. సుఖదుక్ఖీసుత్తం

౨౪౮. ‘‘సుఖదుక్ఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి…పే…. పఞ్చవీసతిమం.

౨౬. అదుక్ఖమసుఖీసుత్తం

౨౪౯. ‘‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… విపరిణామధమ్మం, అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, దుక్ఖే సతి, దుక్ఖం ఉపాదాయ, దుక్ఖం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’’తి. ఛబ్బీసతిమం.

దుతియపేయ్యాలో.

తస్సుద్దానం –

వాతం ఏతం మమ సో, అత్తా నో చ మే సియా;

నత్థి కరోతో హేతు చ, మహాదిట్ఠేన అట్ఠమం.

సస్సతో అసస్సతో చేవ, అన్తానన్తవా చ వుచ్చతి;

తం జీవం అఞ్ఞం జీవఞ్చ, తథాగతేన చత్తారో.

రూపీ అత్తా హోతి, అరూపీ చ అత్తా హోతి;

రూపీ చ అరూపీ చ అత్తా హోతి;

నేవ రూపీ నారూపీ అత్తా హోతి, ఏకన్తసుఖీ అత్తా హోతి.

ఏకన్తదుక్ఖీ అత్తా హోతి, సుఖదుక్ఖీ అత్తా హోతి;

అదుక్ఖమసుఖీ అత్తా హోతి, అరోగో పరం మరణాతి;

ఇమే ఛబ్బీసతి సుత్తా, దుతియవారేన దేసితా.