౫. నత్థిదిన్నసుత్తం

౨౧౦. సావత్థినిదానం. ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భిక్ఖవే, సతి కిం ఉపాదాయ, కిం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం [సుక్కటదుక్కటానం (సీ. పీ.)] కమ్మానం ఫలం విపాకో; నత్థి అయం లోకో, నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా, నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా; నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా [సమగ్గతా (క.)] సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తి. చాతుమహాభూతికో [చాతుమ్మహాభూతికో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అయం పురిసో యదా కాలఙ్కరోతి పథవీ పథవీకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, ఆపో ఆపోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, తేజో తేజోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి, వాయో వాయోకాయం అనుపేతి అనుపగచ్ఛతి. ఆకాసం ఇన్ద్రియాని సఙ్కమన్తి. ఆసన్దిపఞ్చమా పురిసా మతం ఆదాయ గచ్ఛన్తి. యావ ఆళాహనా పదాని పఞ్ఞాయన్తి. కాపోతకాని అట్ఠీని భవన్తి. భస్సన్తా ఆహుతియో. దత్తుపఞ్ఞత్తం యదిదం దానం [దత్తుపఞ్ఞత్తమిదం దానం నామ (సబ్బత్థ)]. తేసం తుచ్ఛం ముసా విలాపో యే కేచి అత్థికవాదం వదన్తి. బాలే చ పణ్డితే చ కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా…పే… ‘‘రూపే ఖో, భిక్ఖవే, సతి, రూపం ఉపాదాయ, రూపం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’తి. వేదనాయ సతి…పే… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి, విఞ్ఞాణం ఉపాదాయ, విఞ్ఞాణం అభినివిస్స ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘యమ్పిదం దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా తమ్పి నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… అపి ను తం అనుపాదాయ ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జేయ్య – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం…పే… యే కేచి అత్థికవాదం వదన్తి; బాలే చ పణ్డితే చ కాయస్స భేదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి వినస్సన్తి న హోన్తి పరం మరణా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకస్స ఇమేసు చ ఠానేసు కఙ్ఖా పహీనా హోతి, దుక్ఖేపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి…పే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయపిస్స కఙ్ఖా పహీనా హోతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. పఞ్చమం.