౧. పఠమవగ్గో

౧. మారసుత్తం

౧౬౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా రాధో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాధో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘మారో, మారో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, మారో’’తి? ‘‘రూపే ఖో, రాధ, సతి మారో వా అస్స మారేతా వా యో వా పన మీయతి. తస్మాతిహ త్వం, రాధ, రూపం మారోతి పస్స, మారేతాతి పస్స, మీయతీతి పస్స, రోగోతి పస్స, గణ్డోతి పస్స, సల్లన్తి పస్స, అఘన్తి పస్స, అఘభూతన్తి పస్స. యే నం ఏవం పస్సన్తి తే సమ్మా పస్సన్తి. వేదనాయ సతి… సఞ్ఞాయ సతి… సఙ్ఖారేసు సతి… విఞ్ఞాణే సతి మారో వా అస్స మారేతా వా యో వా పన మీయతి. తస్మాతిహ త్వం, రాధ, విఞ్ఞాణం మారోతి పస్స, మారేతాతి పస్స, మీయతీతి పస్స, రోగోతి పస్స, గణ్డోతి పస్స, సల్లన్తి పస్స, అఘన్తి పస్స, అఘభూతన్తి పస్స. యే నం ఏవం పస్సన్తి, తే సమ్మా పస్సన్తీ’’తి.

‘‘సమ్మాదస్సనం పన, భన్తే, కిమత్థియ’’న్తి? ‘‘సమ్మాదస్సనం ఖో, రాధ, నిబ్బిదత్థం’’. ‘‘నిబ్బిదా పన, భన్తే, కిమత్థియా’’తి? ‘‘నిబ్బిదా ఖో, రాధ, విరాగత్థా’’. ‘‘విరాగో పన, భన్తే, కిమత్థియో’’తి? ‘‘విరాగో ఖో, రాధ, విముత్తత్థో’’. ‘‘విముత్తి పన, భన్తే, కిమత్థియా’’తి? ‘‘విముత్తి ఖో, రాధ, నిబ్బానత్థా’’. ‘‘నిబ్బానం పన, భన్తే, కిమత్థియ’’న్తి? ‘‘అచ్చయాసి [అచ్చసరా (సీ. స్యా. కం.), అస్స (పీ.), అచ్చయా (క.)], రాధ, పఞ్హం, నాసక్ఖి పఞ్హస్స పరియన్తం గహేతుం. నిబ్బానోగధఞ్హి, రాధ, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, నిబ్బానపరాయనం నిబ్బానపరియోసాన’’న్తి. పఠమం.

౨. సత్తసుత్తం

౧౬౧. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాధో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘సత్తో, సత్తో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సత్తోతి వుచ్చతీ’’తి? ‘‘రూపే ఖో, రాధ, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తత్ర సత్తో, తత్ర విసత్తో, తస్మా సత్తోతి వుచ్చతి. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తత్ర సత్తో, తత్ర విసత్తో, తస్మా సత్తోతి వుచ్చతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, రాధ, కుమారకా వా కుమారికాయో వా పంస్వాగారకేహి కీళన్తి. యావకీవఞ్చ తేసు పంస్వాగారకేసు అవిగతరాగా హోన్తి అవిగతచ్ఛన్దా అవిగతపేమా అవిగతపిపాసా అవిగతపరిళాహా అవిగతతణ్హా, తావ తాని పంస్వాగారకాని అల్లీయన్తి కేళాయన్తి ధనాయన్తి [మనాయన్తి (సీ. పీ. క.)] మమాయన్తి. యతో చ ఖో, రాధ, కుమారకా వా కుమారికాయో వా తేసు పంస్వాగారకేసు విగతరాగా హోన్తి విగతచ్ఛన్దా విగతపేమా విగతపిపాసా విగతపరిళాహా విగతతణ్హా, అథ ఖో తాని పంస్వాగారకాని హత్థేహి చ పాదేహి చ వికిరన్తి విధమన్తి విద్ధంసేన్తి వికీళనియం [వికీళనికం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కరోన్తి. ఏవమేవ ఖో, రాధ, తుమ్హేపి రూపం వికిరథ విధమథ విద్ధంసేథ వికీళనియం కరోథ తణ్హాక్ఖయాయ పటిపజ్జథ. వేదనం వికిరథ విధమథ విద్ధంసేథ వికీళనియం కరోథ తణ్హాక్ఖయాయ పటిపజ్జథ. సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే వికిరథ విధమథ విద్ధంసేథ వికీళనియం కరోథ తణ్హాక్ఖయాయ పటిపజ్జథ. విఞ్ఞాణం వికిరథ విధమథ విద్ధంసేథ వికీళనియం కరోథ తణ్హాక్ఖయాయ పటిపజ్జథ. తణ్హాక్ఖయో హి, రాధ, నిబ్బాన’’న్తి. దుతియం.

౩. భవనేత్తిసుత్తం

౧౬౨. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాధో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘భవనేత్తినిరోధో [భవనేత్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)], భవనేత్తినిరోధో’తి [భవనేత్తీతి (సీ. స్యా. కం.)], భన్తే, వుచ్చతి. కతమా ను ఖో, భన్తే, భవనేత్తి, కతమో భవనేత్తినిరోధో’’తి? ‘‘రూపే ఖో, రాధ, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా – అయం వుచ్చతి భవనేత్తి. తేసం నిరోధో [నిరోధా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భవనేత్తినిరోధో. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు … విఞ్ఞాణే యో ఛన్దో…పే… అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా – అయం వుచ్చతి భవనేత్తి. తేసం నిరోధో భవనేత్తినిరోధో’’తి. తతియం.

౪. పరిఞ్ఞేయ్యసుత్తం

౧౬౩. సావత్థినిదానం. ఆయస్మా రాధో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘పరిఞ్ఞేయ్యే చ, రాధ, ధమ్మే దేసేస్సామి పరిఞ్ఞఞ్చ పరిఞ్ఞాతావిం పుగ్గలఞ్చ. తం సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా రాధో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతమే చ, రాధ, పరిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా? రూపం ఖో, రాధ, పరిఞ్ఞేయ్యో ధమ్మో, వేదనా పరిఞ్ఞేయ్యో ధమ్మో, సఞ్ఞా పరిఞ్ఞేయ్యో ధమ్మో, సఙ్ఖారా పరిఞ్ఞేయ్యో ధమ్మో, విఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యో ధమ్మో. ఇమే వుచ్చన్తి, రాధ, పరిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా. కతమా చ, రాధ, పరిఞ్ఞా? యో ఖో, రాధ, రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో – అయం వుచ్చతి, రాధ, పరిఞ్ఞా. కతమో చ, రాధ, పరిఞ్ఞాతావీ పుగ్గలో? ‘అరహా’తిస్స వచనీయం. య్వాయం ఆయస్మా ఏవంనామో ఏవంగోత్తో – అయం వుచ్చతి, రాధ, పరిఞ్ఞాతావీ పుగ్గలో’’తి. చతుత్థం.

౫. సమణసుత్తం

౧౬౪. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమే, రాధ, ఉపాదానక్ఖన్ధా. కతమే పఞ్చ? రూపుపాదానక్ఖన్ధో, వేదనుపాదానక్ఖన్ధో, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. యే హి కేచి, రాధ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి; న మే తే, రాధ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా, న చ పన తే ఆయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. యే చ ఖో కేచి, రాధ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానన్తి; తే ఖో మే, రాధ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు చేవ సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు చ బ్రాహ్మణసమ్మతా, తే చ పనాయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసమణసుత్తం

౧౬౫. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమే, రాధ, ఉపాదానక్ఖన్ధా. కతమే పఞ్చ? రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. యే హి కేచి, రాధ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి…పే… సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సోతాపన్నసుత్తం

౧౬౬. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమే, రాధ, ఉపాదానక్ఖన్ధా. కతమే పఞ్చ? రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. యతో ఖో, రాధ, అరియసావకో ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానాతి – అయం వుచ్చతి, రాధ, అరియసావకో సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయనో’’తి. సత్తమం.

౮. అరహన్తసుత్తం

౧౬౭. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చిమే, రాధ, ఉపాదానక్ఖన్ధా. కతమే పఞ్చ? రూపుపాదానక్ఖన్ధో…పే… విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. యతో ఖో, రాధ, భిక్ఖు ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా అనుపాదావిముత్తో హోతి – అయం వుచ్చతి, రాధ, అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞావిముత్తో’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఛన్దరాగసుత్తం

౧౬౮. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘రూపే ఖో, రాధ, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తం పజహథ. ఏవం తం రూపం పహీనం భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావంకతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. వేదనాయ యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తం పజహథ. ఏవం సా వేదనా పహీనా భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తం పజహథ. ఏవం తే సఙ్ఖారా పహీనా భవిస్సన్తి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. విఞ్ఞాణే యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా, తం పజహథ. ఏవం తం విఞ్ఞాణం పహీనం భవిస్సతి…పే… అనుప్పాదధమ్మ’’న్తి. నవమం.

౧౦. దుతియఛన్దరాగసుత్తం

౧౬౯. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాధం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘రూపే ఖో, రాధ, యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా, తే పజహథ. ఏవం తం రూపం పహీనం భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావంకతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. వేదనాయ యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా, తే పజహథ. ఏవం సా వేదనా పహీనా భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా, తే పజహథ. ఏవం తే సఙ్ఖారా పహీనా భవిస్సన్తి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. విఞ్ఞాణే యో ఛన్దో యో రాగో యా నన్దీ యా తణ్హా యే ఉపయుపాదానా చేతసో అధిట్ఠానాభినివేసానుసయా, తే పజహథ. ఏవం తం విఞ్ఞాణం పహీనం భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావంకతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మ’’న్తి. దసమం.

రాధసంయుత్తస్స పఠమో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

మారో సత్తో భవనేత్తి, పరిఞ్ఞేయ్యా సమణా దువే;

సోతాపన్నో అరహా చ, ఛన్దరాగాపరే దువేతి.