౭. అరహన్తవగ్గో

౧. ఉపాదియమానసుత్తం

౬౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘ఉపాదియమానో ఖో, భిక్ఖు, బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా, అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, ఉపాదియమానో బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం ఉపాదియమానో బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో. సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే … విఞ్ఞాణం ఉపాదియమానో బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, ఉపాదియమానో బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం ఉపాదియమానో బద్ధో మారస్స; అనుపాదియమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సో భిక్ఖు ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. పఠమం.

౨. మఞ్ఞమానసుత్తం

౬౪. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు…పే… ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘మఞ్ఞమానో ఖో, భిక్ఖు, బద్ధో మారస్స; అమఞ్ఞమానో ముత్తో పాపిమతో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా, అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, మఞ్ఞమానో బద్ధో మారస్స; అమఞ్ఞమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం మఞ్ఞమానో బద్ధో మారస్స; అమఞ్ఞమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, మఞ్ఞమానో బద్ధో మారస్స; అమఞ్ఞమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం మఞ్ఞమానో బద్ధో మారస్స; అమఞ్ఞమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. దుతియం.

౩. అభినన్దమానసుత్తం

౬౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన…పే… పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘అభినన్దమానో ఖో, భిక్ఖు, బద్ధో మారస్స; అనభినన్దమానో ముత్తో పాపిమతో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా, అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, అభినన్దమానో బద్ధో మారస్స; అనభినన్దమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అభినన్దమానో బద్ధో మారస్స; అనభినన్దమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, అభినన్దమానో బద్ధో మారస్స; అనభినన్దమానో ముత్తో పాపిమతో. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే … విఞ్ఞాణం అభినన్దమానో బద్ధో మారస్స; అనభినన్దమానో ముత్తో పాపిమతో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. తతియం.

౪. అనిచ్చసుత్తం

౬౬. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు…పే… ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా; అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, అనిచ్చం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనిచ్చం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, అనిచ్చం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా అనిచ్చా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనిచ్చం; తత్ర ఖో తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. చతుత్థం.

౫. దుక్ఖసుత్తం

౬౭. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు…పే… ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా; అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, దుక్ఖం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం దుక్ఖం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో భిక్ఖు, దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం దుక్ఖం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. పఞ్చమం.

౬. అనత్తసుత్తం

౬౮. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు…పే… ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యో ఖో, భిక్ఖు, అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం, భగవా; అఞ్ఞాతం, సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, అనత్తా; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనత్తా; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనత్తా; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. ఛట్ఠం.

౭. అనత్తనియసుత్తం

౬౯. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు…పే… విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తనియం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం, భగవా; అఞ్ఞాతం, సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, అనత్తనియం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనత్తనియం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, అనత్తనియం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా … సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం అనత్తనియం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. సత్తమం.

౮. రజనీయసణ్ఠితసుత్తం

౭౦. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా…పే… విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, రజనీయసణ్ఠితం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం, భగవా; అఞ్ఞాతం, సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం ఖో, భన్తే, రజనీయసణ్ఠితం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం రజనీయసణ్ఠితం; తత్ర మే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం ఖో, భిక్ఖు, రజనీయసణ్ఠితం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం రజనీయసణ్ఠితం; తత్ర తే ఛన్దో పహాతబ్బో. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. అట్ఠమం.

౯. రాధసుత్తం

౭౧. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా రాధో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో, కథం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా న హోన్తీ’’తి? ‘‘యం కిఞ్చి, రాధ, రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం…పే… యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. ఏవం ఖో, రాధ, జానతో ఏవం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా న హోన్తీ’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా రాధో అరహతం అహోసీతి. నవమం.

౧౦. సురాధసుత్తం

౭౨. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా సురాధో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి, విధా సమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్త’’న్తి? ‘‘యం కిఞ్చి, సురాధ, రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం…పే… యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా అనుపాదావిముత్తో హోతి. యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం – ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా అనుపాదావిముత్తో హోతి. ఏవం ఖో, సురాధ, జానతో ఏవం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధా సమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్త’’న్తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా సురాధో అరహతం అహోసీతి. దసమం.

అరహన్తవగ్గో సత్తమో.

తస్సుద్దానం –

ఉపాదియమఞ్ఞమానా, అథాభినన్దమానో చ;

అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా చ, అనత్తనీయం రజనీయసణ్ఠితం;

రాధసురాధేన తే దసాతి.