౭. సోణసుత్తం

౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో సోణో గహపతిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి …పే… ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సోణం గహపతిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘యే హి కేచి, సోణ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనిచ్చేన రూపేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా? అనిచ్చాయ వేదనాయ దుక్ఖాయ విపరిణామధమ్మాయ ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా? అనిచ్చాయ సఞ్ఞాయ… అనిచ్చేహి సఙ్ఖారేహి దుక్ఖేహి విపరిణామధమ్మేహి ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా? అనిచ్చేన విఞ్ఞాణేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తి వా సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స అదస్సనా?

‘‘యే చ ఖో కేచి, సోణ, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అనిచ్చేన రూపేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స దస్సనా? అనిచ్చాయ వేదనాయ… అనిచ్చాయ సఞ్ఞాయ… అనిచ్చేహి సఙ్ఖారేహి… అనిచ్చేన విఞ్ఞాణేన దుక్ఖేన విపరిణామధమ్మేన ‘సేయ్యోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; ‘సదిసోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; ‘హీనోహమస్మీ’తిపి న సమనుపస్సన్తి; కిమఞ్ఞత్ర యథాభూతస్స దస్సనా?

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, సోణ, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’… ‘‘సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తస్మాతిహ, సోణ, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘యా కాచి వేదనా… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం.

‘‘ఏవం పస్సం, సోణ, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి, సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి, సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి, విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. సత్తమం.