౪. నతుమ్హాకంవగ్గో

౧. నతుమ్హాకంసుత్తం

౩౩. సావత్థినిదానం. ‘‘యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? రూపం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. వేదనా న తుమ్హాకం, తం పజహథ. సా వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సఞ్ఞా న తుమ్హాకం… సఙ్ఖారా న తుమ్హాకం, తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. విఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఇమస్మిం జేతవనే తిణకట్ఠసాఖాపలాసం తం జనో హరేయ్య వా డహేయ్య వా యథాపచ్చయం వా కరేయ్య. అపి ను తుమ్హాకం ఏవమస్స – ‘అమ్హే జనో హరతి వా డహతి వా యథాపచ్చయం వా కరోతీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘న హి నో ఏతం, భన్తే, అత్తా వా అత్తనియం వా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, రూపం న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. వేదనా న తుమ్హాకం, తం పజహథ. సా వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సఞ్ఞా న తుమ్హాకం… సఙ్ఖారా న తుమ్హాకం… విఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. పఠమం.

౨. దుతియనతుమ్హాకంసుత్తం

౩౪. సావత్థినిదానం. ‘‘యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? రూపం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. వేదనా న తుమ్హాకం… సఞ్ఞా న తుమ్హాకం… సఙ్ఖారా న తుమ్హాకం… విఞ్ఞాణం న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. దుతియం.

౩. అఞ్ఞతరభిక్ఖుసుత్తం

౩౫. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు; యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో, అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, అనుసేతి, తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి; యం నానుసేతి, న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతీ’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం, భగవా; అఞ్ఞాతం, సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం చే, భన్తే, అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. సఞ్ఞం చే అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. సఙ్ఖారే చే అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. విఞ్ఞాణం చే అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. రూపం చే, భన్తే, నానుసేతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే… సఞ్ఞం చే… సఙ్ఖారే చే… విఞ్ఞాణం చే నానుసేతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం చే, భిక్ఖు, అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే… సఞ్ఞం చే… సఙ్ఖారే చే… విఞ్ఞాణం చే అనుసేతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. రూపం చే, భిక్ఖు, నానుసేతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే… సఞ్ఞం చే… సఙ్ఖారే చే… విఞ్ఞాణం చే నానుసేతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన, భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో సో భిక్ఖు ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. తతియం.

౪. దుతియఅఞ్ఞతరభిక్ఖుసుత్తం

౩౬. సావత్థినిదానం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి. ‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, అనుసేతి తం అనుమీయతి; యం అనుమీయతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. యం నానుసేతి న తం అనుమీయతి; యం నానుమీయతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతీ’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం, భగవా; అఞ్ఞాతం, సుగతా’’తి.

‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసీ’’తి? ‘‘రూపం చే, భన్తే, అనుసేతి తం అనుమీయతి; యం అనుమీయతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే అనుసేతి… సఞ్ఞం చే అనుసేతి… సఙ్ఖారే చే అనుసేతి… విఞ్ఞాణం చే అనుసేతి తం అనుమీయతి; యం అనుమీయతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. రూపం చే, భన్తే, నానుసేతి న తం అనుమీయతి; యం నానుమీయతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే నానుసేతి… సఞ్ఞం చే నానుసేతి… సఙ్ఖారే చే నానుసేతి… విఞ్ఞాణం చే నానుసేతి న తం అనుమీయతి; యం నానుమీయతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామీ’’తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖు! సాధు ఖో త్వం, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానాసి. రూపం చే, భిక్ఖు, అనుసేతి తం అనుమీయతి; యం అనుమీయతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే, భిక్ఖు… సఞ్ఞం చే, భిక్ఖు… సఙ్ఖారే చే, భిక్ఖు… విఞ్ఞాణం చే, భిక్ఖు, అనుసేతి తం అనుమీయతి; యం అనుమీయతి తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. రూపం చే, భిక్ఖు, నానుసేతి న తం అనుమీయతి; యం నానుమీయతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. వేదనం చే నానుసేతి… సఞ్ఞం చే నానుసేతి… సఙ్ఖారే చే నానుసేతి… విఞ్ఞాణం చే నానుసేతి న తం అనుమీయతి; యం నానుమీయతి న తేన సఙ్ఖం గచ్ఛతి. ఇమస్స ఖో, భిక్ఖు, మయా సంఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి…పే… అఞ్ఞతరో చ పన సో భిక్ఖు అరహతం అహోసీతి. చతుత్థం.

౫. ఆనన్దసుత్తం

౩౭. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సచే తం, ఆనన్ద, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కతమేసం, ఆవుసో ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స [ఠితానం (స్యా. కం. పీ. క.)] అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి? ఏవం పుట్ఠో త్వం, ఆనన్ద, కిన్తి బ్యాకరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కతమేసం, ఆవుసో ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘రూపస్స ఖో, ఆవుసో, ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారానం… విఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్య’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద! రూపస్స ఖో, ఆనన్ద, ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారానం… విఞ్ఞాణస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. ఇమేసం ఖో, ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీతి. ఏవం పుట్ఠో త్వం, ఆనన్ద, ఏవం బ్యాకరేయ్యాసీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియఆనన్దసుత్తం

౩౮. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సచే తం, ఆనన్ద, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కతమేసం, ఆవుసో ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ? కతమేసం ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి? కతమేసం ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి? ఏవం పుట్ఠో త్వం, ఆనన్ద, కిన్తి బ్యాకరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కతమేసం, ఆవుసో ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ? కతమేసం ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి? కతమేసం ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘యం ఖో, ఆవుసో, రూపం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. యా వేదనా అతీతా నిరుద్ధా విపరిణతా; తస్సా ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితాయ అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. యా సఞ్ఞా… యే సఙ్ఖారా అతీతా నిరుద్ధా విపరిణతా; తేసం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. యం విఞ్ఞాణం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ’’’.

‘‘యం ఖో, ఆవుసో, రూపం అజాతం అపాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. యా వేదనా అజాతా అపాతుభూతా; తస్సా ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితాయ అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. యా సఞ్ఞా…పే… యే సఙ్ఖారా అజాతా అపాతుభూతా; తేసం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. యం విఞ్ఞాణం అజాతం అపాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి.

‘‘యం ఖో, ఆవుసో, రూపం జాతం పాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. యా వేదనా జాతా పాతుభూతా…పే… యా సఞ్ఞా… యే సఙ్ఖారా జాతా పాతుభూతా; తేసం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. యం విఞ్ఞాణం జాతం పాతుభూతం తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్య’’న్తి.

‘‘సాధు, సాధు, ఆనన్ద! యం ఖో, ఆనన్ద, రూపం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. యా వేదనా … యా సఞ్ఞా… యే సఙ్ఖారా… యం విఞ్ఞాణం అతీతం నిరుద్ధం విపరిణతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ. ఇమేసం ఖో, ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిత్థ, వయో పఞ్ఞాయిత్థ, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిత్థ.

‘‘యం ఖో, ఆనన్ద, రూపం అజాతం అపాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. యా వేదనా… యా సఞ్ఞా… యే సఙ్ఖారా… యం విఞ్ఞాణం అజాతం అపాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి. ఇమేసం ఖో, ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయిస్సతి, వయో పఞ్ఞాయిస్సతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయిస్సతి.

‘‘యం ఖో, ఆనన్ద, రూపం జాతం పాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. యా వేదనా జాతా పాతుభూతా… యా సఞ్ఞా… యే సఙ్ఖారా… యం విఞ్ఞాణం జాతం పాతుభూతం; తస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి. ఇమేసం ఖో, ఆనన్ద, ధమ్మానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీతి. ఏవం పుట్ఠో త్వం, ఆనన్ద, ఏవం బ్యాకరేయ్యాసీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. అనుధమ్మసుత్తం

౩౯. సావత్థినిదానం. ‘‘ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అయమనుధమ్మో హోతి యం రూపే నిబ్బిదాబహులో [నిబ్బిదాబహులం (పీ. క.)] విహరేయ్య, వేదనాయ నిబ్బిదాబహులో విహరేయ్య, సఞ్ఞా నిబ్బిదాబహులో విహరేయ్య, సఙ్ఖారేసు నిబ్బిదాబహులో విహరేయ్య, విఞ్ఞాణే నిబ్బిదాబహులో విహరేయ్య. యో రూపే నిబ్బిదాబహులో విహరన్తో, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు నిబ్బిదాబహులో విహరన్తో, విఞ్ఞాణే నిబ్బిదాబహులో విహరన్తో రూపం పరిజానాతి, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం పరిజానాతి, సో రూపం పరిజానం, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం పరిజానం పరిముచ్చతి రూపమ్హా, పరిముచ్చతి వేదనా, పరిముచ్చతి సఞ్ఞాయ, పరిముచ్చతి సఙ్ఖారేహి, పరిముచ్చతి విఞ్ఞాణమ్హా, పరిముచ్చతి జాతియా జరామరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియఅనుధమ్మసుత్తం

౪౦. సావత్థినిదానం. ‘‘ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అయమనుధమ్మో హోతి యం రూపే అనిచ్చానుపస్సీ విహరేయ్య…పే… పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. తతియఅనుధమ్మసుత్తం

౪౧. సావత్థినిదానం. ‘‘ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అయమనుధమ్మో హోతి యం రూపే దుక్ఖానుపస్సీ విహరేయ్య…పే… పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. నవమం.

౧౦. చతుత్థఅనుధమ్మసుత్తం

౪౨. సావత్థినిదానం. ‘‘ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో అయమనుధమ్మో హోతి యం రూపే అనత్తానుపస్సీ విహరేయ్య, వేదనాయ… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే అనత్తానుపస్సీ విహరేయ్య. యో రూపే అనత్తానుపస్సీ విహరన్తో…పే… రూపం పరిజానాతి, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం పరిజానాతి, సో రూపం పరిజానం, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం పరిజానం పరిముచ్చతి రూపమ్హా, పరిముచ్చతి వేదనాయ, పరిముచ్చతి సఞ్ఞాయ, పరిముచ్చతి సఙ్ఖారేహి, పరిముచ్చతి విఞ్ఞాణమ్హా, పరిముచ్చతి జాతియా జరామరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. దసమం.

నతుమ్హాకంవగ్గో చతుత్థో.

తస్సుద్దానం –

నతుమ్హాకేన ద్వే వుత్తా, భిక్ఖూహి అపరే దువే;

ఆనన్దేన చ ద్వే వుత్తా, అనుధమ్మేహి ద్వే దుకాతి.