౧౦. పుప్ఫవగ్గో

౧. నదీసుత్తం

౯౩. సావత్థినిదానం. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, నదీ పబ్బతేయ్యా ఓహారినీ దూరఙ్గమా సీఘసోతా. తస్సా ఉభోసు తీరేసు [ఉభతో తీరే (సీ.), ఉభతో తీరేసు (స్యా. కం.)] కాసా చేపి జాతా అస్సు, తే నం అజ్ఝోలమ్బేయ్యుం; కుసా చేపి జాతా అస్సు, తే నం అజ్ఝోలమ్బేయ్యుం; పబ్బజా [బబ్బజా (సీ. పీ.)] చేపి జాతా అస్సు, తే నం అజ్ఝోలమ్బేయ్యుం; బీరణా చేపి జాతా అస్సు, తే నం అజ్ఝోలమ్బేయ్యుం; రుక్ఖా చేపి జాతా అస్సు, తే నం అజ్ఝోలమ్బేయ్యుం. తస్సా పురిసో సోతేన వుయ్హమానో కాసే చేపి గణ్హేయ్య, తే పలుజ్జేయ్యుం. సో తతోనిదానం అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్య. కుసే చేపి గణ్హేయ్య, పబ్బజే చేపి గణ్హేయ్య, బీరణే చేపి గణ్హేయ్య, రుక్ఖే చేపి గణ్హేయ్య, తే పలుజ్జేయ్యుం. సో తతోనిదానం అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్య. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, రూపవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం. తస్స తం రూపం పలుజ్జతి. సో తతోనిదానం అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. తస్స తం విఞ్ఞాణం పలుజ్జతి. సో తతోనిదానం అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం భన్తే’’. ‘‘తస్మాతిహ…పే… ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి. పఠమం.

౨. పుప్ఫసుత్తం

౯౪. సావత్థినిదానం. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, లోకేన వివదామి, లోకోవ మయా వివదతి. న, భిక్ఖవే, ధమ్మవాదీ కేనచి లోకస్మిం వివదతి. యం, భిక్ఖవే, నత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం, అహమ్పి తం ‘నత్థీ’తి వదామి. యం, భిక్ఖవే, అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం, అహమ్పి తం ‘అత్థీ’తి వదామి’’.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, నత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం, యమహం ‘నత్థీ’తి వదామి? రూపం, భిక్ఖవే, నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం నత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘నత్థీ’తి వదామి. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం నత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘నత్థీ’తి వదామి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, నత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘నత్థీ’తి వదామి’’.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం, యమహం ‘అత్థీ’తి వదామి? రూపం, భిక్ఖవే, అనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘అత్థీ’తి వదామి. వేదనా అనిచ్చా…పే… విఞ్ఞాణం అనిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘అత్థీ’తి వదామి. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, అత్థిసమ్మతం లోకే పణ్డితానం; అహమ్పి తం ‘అత్థీ’తి వదామి’’.

‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, లోకే లోకధమ్మో, తం తథాగతో అభిసమ్బుజ్ఝతి అభిసమేతి; అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా అభిసమేత్వా తం ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి.

‘‘కిఞ్చ, భిక్ఖవే, లోకే లోకధమ్మో, తం తథాగతో అభిసమ్బుజ్ఝతి అభిసమేతి, అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా అభిసమేత్వా ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి? రూపం, భిక్ఖవే, లోకే లోకధమ్మో తం తథాగతో అభిసమ్బుజ్ఝతి అభిసమేతి. అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా అభిసమేత్వా ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి.

‘‘యో, భిక్ఖవే, తథాగతేన ఏవం ఆచిక్ఖియమానే దేసియమానే పఞ్ఞపియమానే పట్ఠపియమానే వివరియమానే విభజియమానే ఉత్తానీకరియమానే న జానాతి న పస్సతి తమహం, భిక్ఖవే, బాలం పుథుజ్జనం అన్ధం అచక్ఖుకం అజానన్తం అపస్సన్తం కిన్తి కరోమి! వేదనా, భిక్ఖవే, లోకే లోకధమ్మో…పే… సఞ్ఞా, భిక్ఖవే… సఙ్ఖారా, భిక్ఖవే… విఞ్ఞాణం, భిక్ఖవే, లోకే లోకధమ్మో తం తథాగతో అభిసమ్బుజ్ఝతి అభిసమేతి. అభిసమ్బుజ్ఝిత్వా అభిసమేత్వా ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి.

‘‘యో, భిక్ఖవే, తథాగతేన ఏవం ఆచిక్ఖియమానే దేసియమానే పఞ్ఞపియమానే పట్ఠపియమానే వివరియమానే విభజియమానే ఉత్తానీకరియమానే న జానాతి న పస్సతి తమహం, భిక్ఖవే, బాలం పుథుజ్జనం అన్ధం అచక్ఖుకం అజానన్తం అపస్సన్తం కిన్తి కరోమి!

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉప్పలం వా పదుమం వా పుణ్డరీకం వా ఉదకే జాతం ఉదకే సంవడ్ఢం ఉదకా అచ్చుగ్గమ్మ ఠాతి [తిట్ఠన్తం (క.)] అనుపలిత్తం ఉదకేన; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతో లోకే జాతో లోకే సంవడ్ఢో లోకం అభిభుయ్య విహరతి అనుపలిత్తో లోకేనా’’తి. దుతియం.

౩. ఫేణపిణ్డూపమసుత్తం

౯౫. ఏకం సమయం భగవా అయుజ్ఝాయం [అయోజ్ఝాయం (సీ. పీ.)] విహరతి గఙ్గాయ నదియా తీరే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అయం గఙ్గా నదీ మహన్తం ఫేణపిణ్డం ఆవహేయ్య. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, ఫేణపిణ్డే సారో? ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం…పే… యం దూరే సన్తికే వా తం భిక్ఖు పస్సతి నిజ్ఝాయతి యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయతి, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయతి. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, రూపే సారో?

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సరదసమయే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే ఉదకే ఉదకపుబ్బుళం [ఉదకబుబ్బుళం (సీ. పీ.)] ఉప్పజ్జతి చేవ నిరుజ్ఝతి చ. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, ఉదకపుబ్బుళే సారో? ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యా కాచి వేదనా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా…పే… యా దూరే సన్తికే వా తం భిక్ఖు పస్సతి నిజ్ఝాయతి యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయతి, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయతి. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, వేదనాయ సారో?

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసే ఠితే మజ్ఝన్హికే కాలే మరీచికా ఫన్దతి. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య…పే… కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, మరీచికాయ సారో? ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యా కాచి సఞ్ఞా…పే….

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో తిణ్హం కుఠారిం [కుధారిం (స్యా. కం. క.)] ఆదాయ వనం పవిసేయ్య. సో తత్థ పస్సేయ్య మహన్తం కదలిక్ఖన్ధం ఉజుం నవం అకుక్కుకజాతం [అకుక్కజాతం (క. సీ. పీ.), అకుసజాతం (క. సీ.), అకుక్కుజకజాతం (క.)]. తమేనం మూలే ఛిన్దేయ్య; మూలే ఛేత్వా అగ్గే ఛిన్దేయ్య, అగ్గే ఛేత్వా పత్తవట్టిం వినిబ్భుజేయ్య. సో తస్స పత్తవట్టిం వినిబ్భుజన్తో ఫేగ్గుమ్పి నాధిగచ్ఛేయ్య, కుతో సారం! తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, కదలిక్ఖన్ధే సారో? ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే కేచి సఙ్ఖారా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా…పే… యే దూరే సన్తికే వా తం భిక్ఖు పస్సతి నిజ్ఝాయతి యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయతి, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయతి. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారేసు సారో?

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మాయాకారో వా మాయాకారన్తేవాసీ వా చతుమహాపథే [చాతుమ్మహాపథే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మాయం విదంసేయ్య. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో పస్సేయ్య నిజ్ఝాయేయ్య యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్య. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయేయ్య. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, మాయాయ సారో? ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం…పే… యం దూరే సన్తికే వా, తం భిక్ఖు పస్సతి నిజ్ఝాయతి యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి. తస్స తం పస్సతో నిజ్ఝాయతో యోనిసో ఉపపరిక్ఖతో రిత్తకఞ్ఞేవ ఖాయతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ ఖాయతి, అసారకఞ్ఞేవ ఖాయతి. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణే సారో?

‘‘ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి, వేదనాయపి… సఞ్ఞాయపి… సఙ్ఖారేసుపి … విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతి’’.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఫేణపిణ్డూపమం రూపం, వేదనా బుబ్బుళూపమా [బుబ్బులూపమా (సీ.), పుబ్బుళోపమా (క.)];

మరీచికూపమా సఞ్ఞా, సఙ్ఖారా కదలూపమా;

మాయూపమఞ్చ విఞ్ఞాణం, దేసితాదిచ్చబన్ధునా.

‘‘యథా యథా నిజ్ఝాయతి, యోనిసో ఉపపరిక్ఖతి;

రిత్తకం తుచ్ఛకం హోతి, యో నం పస్సతి యోనిసో.

‘‘ఇమఞ్చ కాయం ఆరబ్భ, భూరిపఞ్ఞేన దేసితం;

పహానం తిణ్ణం ధమ్మానం, రూపం పస్సథ [పస్సేథ (సీ.)] ఛడ్డితం.

‘‘ఆయు ఉస్మా చ విఞ్ఞాణం, యదా కాయం జహన్తిమం;

అపవిద్ధో [అపవిట్ఠో (స్యా. కం.)] తదా సేతి, పరభత్తం అచేతనం.

‘‘ఏతాదిసాయం సన్తానో, మాయాయం బాలలాపినీ;

వధకో ఏస అక్ఖాతో, సారో ఏత్థ న విజ్జతి.

‘‘ఏవం ఖన్ధే అవేక్ఖేయ్య, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో;

దివా వా యది వా రత్తిం, సమ్పజానో పటిస్సతో.

‘‘జహేయ్య సబ్బసంయోగం, కరేయ్య సరణత్తనో;

చరేయ్యాదిత్తసీసోవ, పత్థయం అచ్చుతం పద’’న్తి. తతియం;

౪. గోమయపిణ్డసుత్తం

౯౬. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, కిఞ్చి రూపం యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కాచి వేదనా యా వేదనా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కాచి సఞ్ఞా యా సఞ్ఞా…పే… అత్థి ను ఖో, భన్తే, కేచి సఙ్ఖారా యే సఙ్ఖారా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి? ‘‘నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కిఞ్చి రూపం, యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కాచి వేదనా… కాచి సఞ్ఞా… కేచి సఙ్ఖారా… కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా పరిత్తం గోమయపిణ్డం పాణినా గహేత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘ఏత్తకోపి ఖో, భిక్ఖు, అత్తభావపటిలాభో నత్థి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. ఏత్తకో చేపి, భిక్ఖు, అత్తభావపటిలాభో అభవిస్స నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో, నయిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖు, ఏత్తకోపి అత్తభావపటిలాభో నత్థి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ.

‘‘భూతపుబ్బాహం, భిక్ఖు, రాజా అహోసిం ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతినగరసహస్సాని అహేసుం కుసావతీ రాజధానిప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతిపాసాదసహస్సాని అహేసుం ధమ్మపాసాదప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతికూటాగారసహస్సాని అహేసుం మహాబ్యూహకూటాగారప్పముఖాని [మహావియూహకూటాగారప్పముఖాని (దీ. ని. ౨.౨౬౩)]. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతిపల్లఙ్కసహస్సాని అహేసుం దన్తమయాని సారమయాని సోవణ్ణమయాని గోణకత్థతాని పటికత్థతాని పటలికత్థతాని కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని [కాదలిమిగపవరపచ్చత్థరణాని (సీ.)] సఉత్తరచ్ఛదాని ఉభతోలోహితకూపధానాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతినాగసహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణద్ధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని ఉపోసథనాగరాజప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతిఅస్ససహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణద్ధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వలాహకఅస్సరాజప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతిరథసహస్సాని అహేసుం సోవణ్ణాలఙ్కారాని సోవణ్ణద్ధజాని హేమజాలపటిచ్ఛన్నాని వేజయన్తరథప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు, రఞ్ఞో సతో ఖత్తియస్స ముద్ధావసిత్తస్స చతురాసీతిమణిసహస్సాని అహేసుం మణిరతనప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు…పే… చతురాసీతిఇత్థిసహస్సాని అహేసుం సుభద్దాదేవిప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు…పే… చతురాసీతిఖత్తియసహస్సాని అహేసుం అనుయన్తాని పరిణాయకరతనప్పముఖాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు…పే… చతురాసీతిధేనుసహస్సాని అహేసుం దుకూలసన్దనాని కంసూపధారణాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు…పే… చతురాసీతివత్థకోటిసహస్సాని అహేసుం ఖోమసుఖుమాని కోసేయ్యసుఖుమాని కమ్బలసుఖుమాని కప్పాసికసుఖుమాని. తస్స మయ్హం, భిక్ఖు…పే… చతురాసీతిథాలిపాకసహస్సాని అహేసుం; సాయం పాతం భత్తాభిహారో అభిహరియిత్థ.

‘‘తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా నగరసహస్సానం ఏకఞ్ఞేవ తం నగరం హోతి యమహం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి – కుసావతీ రాజధానీ. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా పాసాదసహస్సానం ఏకోయేవ సో పాసాదో హోతి యమహం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి – ధమ్మో పాసాదో. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా కూటాగారసహస్సానం ఏకఞ్ఞేవ తం కూటాగారం హోతి యమహం తేన సమయేన అజ్ఝావసామి – మహాబ్యూహం కూటాగారం. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా పల్లఙ్కసహస్సానం ఏకోయేవ సో పల్లఙ్కో హోతి యమహం తేన సమయేన పరిభుఞ్జామి – దన్తమయో వా సారమయో వా సోవణ్ణమయో వా రూపియమయో వా. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా నాగసహస్సానం ఏకోయేవ సో నాగో హోతి యమహం తేన సమయేన అభిరుహామి – ఉపోసథో నాగరాజా. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా అస్ససహస్సానం ఏకోయేవ సో అస్సో హోతి యమహం తేన సమయేన అభిరుహామి – వలాహకో అస్సరాజా. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా రథసహస్సానం ఏకోయేవ సో రథో హోతి యమహం తేన సమయేన అభిరుహామి – వేజయన్తో రథో. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా ఇత్థిసహస్సానం ఏకాయేవ సా ఇత్థీ హోతి యా మం తేన సమయేన పచ్చుపట్ఠాతి – ఖత్తియానీ వా వేలామికా వా. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా వత్థకోటిసహస్సానం ఏకఞ్ఞేవ తం వత్థయుగం హోతి యమహం తేన సమయేన పరిదహామి – ఖోమసుఖుమం వా కోసేయ్యసుఖుమం వా కమ్బలసుఖుమం వా కప్పాసికసుఖుమం వా. తేసం ఖో పన, భిక్ఖు, చతురాసీతియా థాలిపాకసహస్సానం ఏకోయేవ సో థాలిపాకో హోతి యతో నాళికోదనపరమం భుఞ్జామి తదుపియఞ్చ సూపేయ్యం [సూపబ్యఞ్జనం (స్యా. కం.)]. ఇతి ఖో, భిక్ఖు, సబ్బే తే సఙ్ఖారా అతీతా నిరుద్ధా విపరిణతా. ఏవం అనిచ్చా ఖో, భిక్ఖు, సఙ్ఖారా. ఏవం అద్ధువా ఖో, భిక్ఖు, సఙ్ఖారా. ఏవం అనస్సాసికా ఖో, భిక్ఖు, సఙ్ఖారా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖు, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి. చతుత్థం.

౫. నఖసిఖాసుత్తం

౯౭. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, కిఞ్చి రూపం యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కాచి వేదనా యా వేదనా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కాచి సఞ్ఞా…పే… కేచి సఙ్ఖారా, యే సఙ్ఖారా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి? ‘‘నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కిఞ్చి రూపం, యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కాచి వేదనా… కాచి సఞ్ఞా… కేచి సఙ్ఖారా…పే… కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా పరిత్తం నఖసిఖాయం పంసుం ఆరోపేత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘ఏత్తకమ్పి ఖో, భిక్ఖు, రూపం నత్థి నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. ఏత్తకం చేపి, భిక్ఖు, రూపం అభవిస్స నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం, నయిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖు, ఏత్తకమ్పి రూపం నత్థి నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ’’.

‘‘ఏత్తకాపి ఖో, భిక్ఖు, వేదనా నత్థి నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. ఏత్తకా చేపి, భిక్ఖు, వేదనా అభవిస్స నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా, న యిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖు, ఏత్తకాపి వేదనా నత్థి నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ.

‘‘ఏత్తకాపి ఖో, భిక్ఖు, సఞ్ఞా నత్థి…పే… ఏత్తకాపి ఖో, భిక్ఖు, సఙ్ఖారా నత్థి నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సన్తి. ఏత్తకా చేపి, భిక్ఖు, సఙ్ఖారా అభవిస్సంసు నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా, న యిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖు, ఏత్తకాపి సఙ్ఖారా నత్థి నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ.

‘‘ఏత్తకమ్పి ఖో, భిక్ఖు, విఞ్ఞాణం నత్థి నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. ఏత్తకమ్పి ఖో, భిక్ఖు, విఞ్ఞాణం అభవిస్స నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం, న యిదం బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయేథ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖు, ఏత్తకమ్పి విఞ్ఞాణం నత్థి నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం, తస్మా బ్రహ్మచరియవాసో పఞ్ఞాయతి సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, భిక్ఖు, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం భన్తే’’…పే… ‘‘తస్మాతిహ…పే… ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సుద్ధికసుత్తం

౯౮. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్థి ను ఖో, భన్తే, కిఞ్చి రూపం, యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి? అత్థి ను ఖో, భన్తే, కాచి వేదనా…పే… కాచి సఞ్ఞా… కేచి సఙ్ఖారా… కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి? ‘‘నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కిఞ్చి రూపం యం రూపం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతి. నత్థి ఖో, భిక్ఖు, కాచి వేదనా… కాచి సఞ్ఞా… కేచి సఙ్ఖారా… కిఞ్చి విఞ్ఞాణం, యం విఞ్ఞాణం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మం సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. గద్దులబద్ధసుత్తం

౯౯. సావత్థినిదానం. ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. హోతి సో, భిక్ఖవే, సమయో యం మహాసముద్దో ఉస్సుస్సతి విసుస్సతి న భవతి; న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం దుక్ఖస్స అన్తకిరియం వదామి. హోతి సో, భిక్ఖవే, సమయో యం సినేరు పబ్బతరాజా డయ్హతి వినస్సతి న భవతి; న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం దుక్ఖస్స అన్తకిరియం వదామి. హోతి సో, భిక్ఖవే, సమయో యం మహాపథవీ డయ్హతి వినస్సతి న భవతి; న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం దుక్ఖస్స అన్తకిరియం వదామి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సా గద్దులబద్ధో [గద్దూలబన్ధో (స్యా. కం.)] దళ్హే ఖీలే వా థమ్భే వా ఉపనిబద్ధో తమేవ ఖీలం వా థమ్భం వా అనుపరిధావతి అనుపరివత్తతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ…పే… సప్పురిసధమ్మే అవినీతో రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి…పే… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం; అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. సో రూపఞ్ఞేవ అనుపరిధావతి అనుపరివత్తతి, వేదనఞ్ఞేవ…పే… సఞ్ఞఞ్ఞేవ… సఙ్ఖారేయేవ… విఞ్ఞాణఞ్ఞేవ అనుపరిధావతి అనుపరివత్తతి. సో రూపం అనుపరిధావం అనుపరివత్తం, వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అనుపరిధావం అనుపరివత్తం, న పరిముచ్చతి రూపమ్హా, న పరిముచ్చతి వేదనాయ, న పరిముచ్చతి సఞ్ఞాయ, న పరిముచ్చతి సఙ్ఖారేహి, న పరిముచ్చతి విఞ్ఞాణమ్హా, న పరిముచ్చతి జాతియా జరామరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి. ‘న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మా’తి వదామి’’.

‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో అరియానం దస్సావీ…పే… సప్పురిసధమ్మే సువినీతో, న రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి…పే… న వేదనం… న సఞ్ఞం… న సఙ్ఖారే… న విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, న విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం; న అత్తని వా విఞ్ఞాణం, న విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం. సో రూపం నానుపరిధావతి నానుపరివత్తతి, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం నానుపరిధావతి నానుపరివత్తతి. సో రూపం అననుపరిధావం అననుపరివత్తం, వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అననుపరిధావం అననుపరివత్తం; పరిముచ్చతి రూపమ్హా, పరిముచ్చతి వేదనాయ, పరిముచ్చతి సఞ్ఞాయ, పరిముచ్చతి సఙ్ఖారేహి, పరిముచ్చతి విఞ్ఞాణమ్హా, పరిముచ్చతి జాతియా జరామరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి. ‘పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మా’తి వదామీ’’తి. సత్తమం.

౮. దుతియగద్దులబద్ధసుత్తం

౧౦౦. సావత్థినిదానం. ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సా గద్దులబద్ధో దళ్హే ఖీలే వా థమ్భే వా ఉపనిబద్ధో. సో గచ్ఛతి చేపి తమేవ ఖీలం వా థమ్భం వా ఉపగచ్ఛతి; తిట్ఠతి చేపి తమేవ ఖీలం వా థమ్భం వా ఉపతిట్ఠతి; నిసీదతి చేపి తమేవ ఖీలం వా థమ్భం వా ఉపనిసీదతి; నిపజ్జతి చేపి తమేవ ఖీలం వా థమ్భం వా ఉపనిపజ్జతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో రూపం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి. వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్సతి. సో గచ్ఛతి చేపి ఇమే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే ఉపగచ్ఛతి; తిట్ఠతి చేపి ఇమే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే ఉపతిట్ఠతి; నిసీదతి చేపి ఇమే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే ఉపనిసీదతి; నిపజ్జతి చేపి ఇమే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే ఉపనిపజ్జతి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, అభిక్ఖణం సకం చిత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘దీఘరత్తమిదం చిత్తం సంకిలిట్ఠం రాగేన దోసేన మోహేనా’తి. చిత్తసంకిలేసా, భిక్ఖవే, సత్తా సంకిలిస్సన్తి; చిత్తవోదానా సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘దిట్ఠం వో, భిక్ఖవే, చరణం నామ చిత్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘తమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, చరణం నామ చిత్తం చిత్తేనేవ చిత్తితం. తేనపి ఖో, భిక్ఖవే, చరణేన చిత్తేన చిత్తఞ్ఞేవ చిత్తతరం. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, అభిక్ఖణం సకం చిత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘దీఘరత్తమిదం చిత్తం సంకిలిట్ఠం రాగేన దోసేన మోహేనా’తి. చిత్తసంకిలేసా, భిక్ఖవే, సత్తా సంకిలిస్సన్తి; చిత్తవోదానా సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకనికాయమ్పి సమనుపస్సామి ఏవం చిత్తం. యథయిదం, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా, తేపి ఖో, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా చిత్తేనేవ చిత్తితా, తేహిపి ఖో, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతేహి పాణేహి చిత్తఞ్ఞేవ చిత్తతరం. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, అభిక్ఖణం సకం చిత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘దీఘరత్తమిదం చిత్తం సంకిలిట్ఠం రాగేన దోసేన మోహేనా’తి. చిత్తసంకిలేసా, భిక్ఖవే, సత్తా సంకిలిస్సన్తి; చిత్తవోదానా సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, రజకో వా చిత్తకారకో వా రజనాయ వా లాఖాయ వా హలిద్దియా వా నీలియా వా మఞ్జిట్ఠాయ [మఞ్జేట్ఠాయ (సీ. స్యా. కం.), మఞ్జేట్ఠియా (పీ.)] వా సుపరిమట్ఠే ఫలకే వా భిత్తియా వా దుస్సపట్టే వా ఇత్థిరూపం వా పురిసరూపం వా అభినిమ్మినేయ్య సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గిం; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో రూపఞ్ఞేవ అభినిబ్బత్తేన్తో అభినిబ్బత్తేతి, వేదనఞ్ఞేవ…పే… సఞ్ఞఞ్ఞేవ… సఙ్ఖారే యేవ… విఞ్ఞాణఞ్ఞేవ అభినిబ్బత్తేన్తో అభినిబ్బత్తేతి. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం…పే… ‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం పస్సం…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. వాసిజటసుత్తం

౧౦౧. సావత్థినిదానం. ‘‘జానతో అహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి’’.

‘‘భావనానుయోగం అననుయుత్తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో విహరతో కిఞ్చాపి ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చేయ్యా’తి, అథ ఖ్వస్స నేవ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చతి. తం కిస్స హేతు? ‘అభావితత్తా’ తిస్స వచనీయం. కిస్స అభావితత్తా? అభావితత్తా చతున్నం సతిపట్ఠానానం, అభావితత్తా చతున్నం సమ్మప్పధానానం, అభావితత్తా చతున్నం ఇద్ధిపాదానం, అభావితత్తా పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం, అభావితత్తా పఞ్చన్నం బలానం, అభావితత్తా సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం, అభావితత్తా అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా. తానస్సు కుక్కుటియా న సమ్మా అధిసయితాని, న సమ్మా పరిసేదితాని, న సమ్మా పరిభావితాని. కిఞ్చాపి తస్సా కుక్కుటియా ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో, వత మే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్యు’న్తి, అథ ఖో అభబ్బావ తే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జితుం. తం కిస్స హేతు? తథా హి పన, భిక్ఖవే, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా; తాని కుక్కుటియా న సమ్మా అధిసయితాని, న సమ్మా పరిసేదితాని, న సమ్మా పరిభావితాని. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భావనానుయోగం అననుయుత్తస్స భిక్ఖునో విహరతో కిఞ్చాపి ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో, వత మే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చేయ్యా’తి, అథ ఖ్వస్స నేవ అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చతి. తం కిస్స హేతు? ‘అభావితత్తా’తిస్స వచనీయం. కిస్స అభావితత్తా? అభావితత్తా చతున్నం సతిపట్ఠానానం…పే… అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స.

‘‘భావనానుయోగం అనుయుత్తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో విహరతో కిఞ్చాపి న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చేయ్యా’తి, అథ ఖ్వస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చతి. తం కిస్స హేతు? ‘భావితత్తా’తిస్స వచనీయం. కిస్స భావితత్తా? భావితత్తా చతున్నం సతిపట్ఠానానం, భావితత్తా చతున్నం సమ్మప్పధానానం, భావితత్తా చతున్నం ఇద్ధిపాదానం, భావితత్తా పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం, భావితత్తా పఞ్చన్నం బలానం, భావితత్తా సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం, భావితత్తా అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా. తానస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని, సమ్మా పరిసేదితాని, సమ్మా పరిభావితాని. కిఞ్చాపి తస్సా కుక్కుటియా న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్యు’న్తి, అథ ఖో భబ్బావ తే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జితుం. తం కిస్స హేతు? తథా హి పన, భిక్ఖవే, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా; తానస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని, సమ్మా పరిసేదితాని, సమ్మా పరిభావితాని. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భావనానుయోగం అనుయుత్తస్స భిక్ఖునో విహరతో కిఞ్చాపి న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చేయ్యా’తి, అథ ఖ్వస్స అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చతి. తం కిస్స హేతు? ‘భావితత్తా’తిస్స వచనీయం. కిస్స భావితత్తా? భావితత్తా చతున్నం సతిపట్ఠానానం…పే… భావితత్తా అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పలగణ్డస్స వా పలగణ్డన్తేవాసిస్స వా వాసిజటే దిస్సన్తేవ అఙ్గులిపదాని దిస్సతి అఙ్గుట్ఠపదం. నో చ ఖ్వస్స ఏవం ఞాణం హోతి – ‘ఏత్తకం వత మే అజ్జ వాసిజటస్స ఖీణం, ఏత్తకం హియ్యో, ఏత్తకం పరే’తి. అథ ఖ్వస్స ఖీణే ఖీణన్త్వేవ ఞాణం హోతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భావనానుయోగం అనుయుత్తస్స భిక్ఖునో విహరతో కిఞ్చాపి న ఏవం ఞాణం హోతి – ‘ఏత్తకం వత మే అజ్జ ఆసవానం ఖీణం, ఏత్తకం హియ్యో, ఏత్తకం పరే’తి, అథ ఖ్వస్స ఖీణే ఖీణన్త్వేవ ఞాణం హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాముద్దికాయ నావాయ వేత్తబన్ధనబద్ధాయ వస్సమాసాని ఉదకే పరియాదాయ హేమన్తికేన థలం ఉక్ఖిత్తాయ వాతాతపపరేతాని వేత్తబన్ధనాని. తాని పావుసకేన మేఘేన అభిప్పవుట్ఠాని అప్పకసిరేనేవ పటిప్పస్సమ్భన్తి పూతికాని భవన్తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భావనానుయోగం అనుయుత్తస్స భిక్ఖునో విహరతో అప్పకసిరేనేవ సంయోజనాని పటిప్పస్సమ్భన్తి పూతికాని భవన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. అనిచ్చసఞ్ఞాసుత్తం

౧౦౨. సావత్థినిదానం. ‘‘అనిచ్చసఞ్ఞా, భిక్ఖవే, భావితా బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి, సబ్బం రూపరాగం పరియాదియతి, సబ్బం భవరాగం పరియాదియతి, సబ్బం అవిజ్జం పరియాదియతి, సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి’’.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సరదసమయే కస్సకో మహానఙ్గలేన కసన్తో సబ్బాని మూలసన్తానకాని సమ్పదాలేన్తో కసతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి, సబ్బం రూపరాగం పరియాదియతి, సబ్బం భవరాగం పరియాదియతి, సబ్బం అవిజ్జం పరియాదియతి, సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పబ్బజలాయకో పబ్బజం లాయిత్వా అగ్గే గహేత్వా ఓధునాతి నిద్ధునాతి నిచ్ఛోటేతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అమ్బపిణ్డియా వణ్టచ్ఛిన్నాయ యాని తత్థ అమ్బాని వణ్టపటిబన్ధాని సబ్బాని తాని తదన్వయాని భవన్తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా భావితా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, కూటాగారస్స యా కాచి గోపానసియో సబ్బా తా కూటఙ్గమా కూటనిన్నా కూటసమోసరణా, కూటం తాసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా భావితా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి మూలగన్ధా కాళానుసారిగన్ధో తేసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి సారగన్ధా, లోహితచన్దనం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి పుప్ఫగన్ధా, వస్సికం తేసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి కుట్టరాజానో [కుడ్డరాజానో (సీ.)], సబ్బేతే రఞ్ఞో చక్కవత్తిస్స అనుయన్తా భవన్తి, రాజా తేసం చక్కవత్తి అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యా కాచి తారకరూపానం పభా, సబ్బా తా చన్దిమప్పభాయ కలం నాగ్ఘన్తి సోళసిం, చన్దప్పభా తాసం అగ్గమక్ఖాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఆదిచ్చో నతం అబ్భుస్సక్కమానో, సబ్బం ఆకాసగతం తమగతం అభివిహచ్చ భాసతే చ తపతే చ విరోచతే చ; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా భావితా బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి, సబ్బం రూపరాగం పరియాదియతి, సబ్బం భవరాగం పరియాదియతి, సబ్బం అవిజ్జం పరియాదియతి, సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి.

‘‘కథం భావితా చ, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా కథం బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి…పే… సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతి? ‘ఇతి రూపం, ఇతి రూపస్స సముదయో, ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో; ఇతి వేదనా… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం, ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో, ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమో’తి – ఏవం భావితా ఖో, భిక్ఖవే, అనిచ్చసఞ్ఞా ఏవం బహులీకతా సబ్బం కామరాగం పరియాదియతి, సబ్బం రూపరాగం పరియాదియతి, సబ్బం భవరాగం పరియాదియతి, సబ్బం అవిజ్జం పరియాదియతి, సబ్బం అస్మిమానం సమూహనతీ’’తి. దసమం.

పుప్ఫవగ్గో దసమో.

తస్సుద్దానం –

నదీ పుప్ఫఞ్చ ఫేణఞ్చ, గోమయఞ్చ నఖాసిఖం;

సుద్ధికం ద్వే చ గద్దులా, వాసీజటం అనిచ్చతాతి.

మజ్ఝిమపణ్ణాసకో సమత్తో.

తస్స మజ్ఝిమపణ్ణాసకస్స వగ్గుద్దానం –

ఉపయో అరహన్తో చ, ఖజ్జనీ థేరసవ్హయం;

పుప్ఫవగ్గేన పణ్ణాస, దుతియో తేన వుచ్చతీతి.