౮. లక్ఖణసంయుత్తం
౧. పఠమవగ్గో
౧. అట్ఠిసుత్తం
౨౦౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా చ లక్ఖణో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో [మహామోగ్గలానో (క.)] గిజ్ఝకూటే పబ్బతే విహరన్తి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేనాయస్మా లక్ఖణో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం లక్ఖణం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయామావుసో [ఏహి ఆవుసో (స్యా. కం. క.)] లక్ఖణ, రాజగహం పిణ్డాయ పవిసిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా లక్ఖణో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే సితం పాత్వాకాసి. అథ ఖో ఆయస్మా లక్ఖణో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు కో పచ్చయో సితస్స పాతుకమ్మాయా’’తి? ‘‘అకాలో ఖో, ఆవుసో లక్ఖణ, ఏతస్స పఞ్హస్స. భగవతో మం సన్తికే ఏతం పఞ్హం పుచ్ఛా’’తి.
అథ ఖో ఆయస్మా చ లక్ఖణో ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా లక్ఖణో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాయస్మా మహామోగ్గల్లానో గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే సితం పాత్వాకాసి. కో ను ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు కో పచ్చయో సితస్స పాతుకమ్మాయా’’తి?
‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం అట్ఠికసఙ్ఖలికం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా ఫాసుళన్తరికాహి వితుదేన్తి వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి [వితుదేన్తి (సీ.), వితచ్ఛేన్తి విభజేన్తి (పీ. క.)]. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, ఏతదహోసి – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! ఏవరూపోపి నామ సత్తో భవిస్సతి! ఏవరూపోపి నామ యక్ఖో భవిస్సతి! ఏవరూపోపి నామ అత్తభావపటిలాభో భవిస్సతీ’’’తి!!
అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి; ఞాణభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి, యత్ర హి నామ సావకో ఏవరూపం ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా సక్ఖిం వా కరిస్సతి. పుబ్బేవ మే సో, భిక్ఖవే, సత్తో దిట్ఠో అహోసి, అపి చాహం న బ్యాకాసిం. అహఞ్చేతం [అహమేవేతం (సీ.)] బ్యాకరేయ్యం, పరే చ మే [పరే మే (సీ.)] న సద్దహేయ్యుం. యే మే న సద్దహేయ్యుం, తేసం తం అస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ. ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే గోఘాతకో అహోసి. సో తస్స కమ్మస్స విపాకేన బహూని వస్సాని బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఏవరూపం అత్తభావపటిలాభం పటిసంవేదయతీ’’తి. (సబ్బేసం సుత్తన్తానం ఏసేవ పేయ్యాలో). పఠమం.
౨. పేసిసుత్తం
౨౦౩. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం మంసపేసిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి [విరాజేన్తి (సీ. స్యా. కం.), విభజేన్తి (పీ. క.)]. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే గోఘాతకో అహోసి…పే…. దుతియం.
౩. పిణ్డసుత్తం
౨౦౪. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం మంసపిణ్డం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే సాకుణికో అహోసి…పే…. తతియం.
౪. నిచ్ఛవిసుత్తం
౨౦౫. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం నిచ్ఛవిం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే ఓరబ్భికో అహోసి…పే…. చతుత్థం.
౫. అసిలోమసుత్తం
౨౦౬. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం అసిలోమం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స తే అసీ ఉప్పతిత్వా ఉప్పతిత్వా తస్సేవ కాయే నిపతన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే సూకరికో అహోసి…పే…. పఞ్చమం.
౬. సత్తిసుత్తం
౨౦౭. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం సత్తిలోమం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స తా సత్తియో ఉప్పతిత్వా ఉప్పతిత్వా తస్సేవ కాయే నిపతన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే మాగవికో అహోసి…పే…. ఛట్ఠం.
౭. ఉసులోమసుత్తం
౨౦౮. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం ఉసులోమం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స తే ఉసూ ఉప్పతిత్వా ఉప్పతిత్వా తస్సేవ కాయే నిపతన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే కారణికో అహోసి…పే…. సత్తమం.
౮. సూచిలోమసుత్తం
౨౦౯. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం సూచిలోమం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స తా సూచియో ఉప్పతిత్వా ఉప్పతిత్వా తస్సేవ కాయే నిపతన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే సూతో [సారథికో (క. వినయేపి)] అహోసి…పే…. అట్ఠమం.
౯. దుతియసూచిలోమసుత్తం
౨౧౦. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం సూచిలోమం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స తా సూచియో సీసే పవిసిత్వా ముఖతో నిక్ఖమన్తి; ముఖే పవిసిత్వా ఉరతో నిక్ఖమన్తి; ఉరే పవిసిత్వా ఉదరతో నిక్ఖమన్తి; ఉదరే పవిసిత్వా ఊరూహి నిక్ఖమన్తి; ఊరూసు పవిసిత్వా జఙ్ఘాహి నిక్ఖమన్తి; జఙ్ఘాసు పవిసిత్వా పాదేహి నిక్ఖమన్తి; సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే సూచకో అహోసి…పే…. నవమం.
౧౦. కుమ్భణ్డసుత్తం
౨౧౧. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం కుమ్భణ్డం పురిసం వేహాసం గచ్ఛన్తం. సో గచ్ఛన్తోపి తేవ అణ్డే ఖన్ధే ఆరోపేత్వా గచ్ఛతి. నిసీదన్తోపి తేస్వేవ అణ్డేసు నిసీదతి. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే గామకూటకో అహోసి…పే…. దసమం.
పఠమో వగ్గో.
తస్సుద్దానం –
అట్ఠి పేసి ఉభో గావఘాతకా,
పిణ్డో సాకుణియో నిచ్ఛవోరబ్భి;
అసి సూకరికో సత్తిమాగవి,
ఉసు కారణికో సూచి సారథి;
యో చ సిబ్బియతి సూచకో హి సో,
అణ్డభారి అహు గామకూటకోతి.
౨. దుతియవగ్గో
౧. ససీసకసుత్తం
౨౧౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం రాజగహే వేళువనే. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం పురిసం గూథకూపే ససీసకం నిముగ్గం…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే పారదారికో అహోసి…పే…. పఠమం.
౨. గూథఖాదసుత్తం
౨౧౩. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం పురిసం గూథకూపే నిముగ్గం ఉభోహి హత్థేహి గూథం ఖాదన్తం…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే దుట్ఠబ్రాహ్మణో అహోసి. సో కస్సపస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పావచనే భిక్ఖుసఙ్ఘం భత్తేన నిమన్తేత్వా దోణియో [దోణియా (స్యా. కం. పీ. క.)] గూథస్స పూరాపేత్వా ఏతదవోచ – అహో భోన్తో, యావదత్థం భుఞ్జన్తు చేవ హరన్తు చాతి…పే…. దుతియం.
౩. నిచ్ఛవిత్థిసుత్తం
౨౧౪. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం నిచ్ఛవిం ఇత్థిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసా, భిక్ఖవే, ఇత్థీ ఇమస్మింయేవ రాజగహే అతిచారినీ అహోసి…పే…. తతియం.
౪. మఙ్గులిత్థిసుత్తం
౨౧౫. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం ఇత్థిం దుగ్గన్ధం మఙ్గులిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసా, భిక్ఖవే, ఇత్థీ ఇమస్మింయేవ రాజగహే ఇక్ఖణికా అహోసి…పే…. చతుత్థం.
౫. ఓకిలినీసుత్తం
౨౧౬. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం ఇత్థిం ఉప్పక్కం ఓకిలినిం ఓకిరినిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసా, భిక్ఖవే, ఇత్థీ కలిఙ్గస్స రఞ్ఞో అగ్గమహేసీ అహోసి. సా ఇస్సాపకతా సపత్తిం అఙ్గారకటాహేన ఓకిరి…పే…. పఞ్చమం.
౬. అసీసకసుత్తం
౨౧౭. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం అసీసకం కబన్ధం [కవన్ధం (సీ. పీ.)] వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స ఉరే అక్ఖీని చేవ హోన్తి ముఖఞ్చ. తమేనం గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేన్తి విరాజేన్తి. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, సత్తో ఇమస్మింయేవ రాజగహే హారికో నామ చోరఘాతకో అహోసి…పే…. ఛట్ఠం.
౭. పాపభిక్ఖుసుత్తం
౨౧౮. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం భిక్ఖుం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా సమ్పజ్జలితా సజోతిభూతా [సఞ్జోతిభూతా (స్యా. కం.)], పత్తోపి ఆదిత్తో సమ్పజ్జలితో సజోతిభూతో, కాయబన్ధనమ్పి ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం, కాయోపి ఆదిత్తో సమ్పజ్జలితో సజోతిభూతో. సో సుదం అట్టస్సరం కరోతి…పే… ఏసో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కస్సపస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పావచనే పాపభిక్ఖు అహోసి…పే…. సత్తమం.
౮. పాపభిక్ఖునీసుత్తం
౨౧౯. ‘‘అద్దసం భిక్ఖునిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తస్సా సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా…పే… పాపభిక్ఖునీ అహోసి…పే…. అట్ఠమం.
౯. పాపసిక్ఖమానసుత్తం
౨౨౦. ‘‘అద్దసం సిక్ఖమానం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తస్సా సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా…పే… పాపసిక్ఖమానా అహోసి…పే…. నవమం.
౧౦. పాపసామణేరసుత్తం
౨౨౧. ‘‘అద్దసం సామణేరం వేహాసం గచ్ఛన్తం. తస్స సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా…పే… పాపసామణేరో అహోసి…పే…. దసమం.
౧౧. పాపసామణేరీసుత్తం
౨౨౨. ‘‘ఇధాహం, ఆవుసో, గిజ్ఝకూటా పబ్బతా ఓరోహన్తో అద్దసం సామణేరిం వేహాసం గచ్ఛన్తిం. తస్సా సఙ్ఘాటిపి ఆదిత్తా సమ్పజ్జలితా సజోతిభూతా, పత్తోపి ఆదిత్తో సమ్పజ్జలితో సజోతిభూతో, కాయబన్ధనమ్పి ఆదిత్తం సమ్పజ్జలితం సజోతిభూతం, కాయోపి ఆదిత్తో సమ్పజ్జలితో సజోతిభూతో. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతి. తస్స మయ్హం, ఆవుసో, ఏతదహోసి – ‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో! ఏవరూపోపి నామ సత్తో భవిస్సతి! ఏవరూపోపి నామ యక్ఖో భవిస్సతి! ఏవరూపోపి నామ అత్తభావపటిలాభో భవిస్సతీ’’’తి!!
అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి; ఞాణభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి, యత్ర హి నామ సావకో ఏవరూపం ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా సక్ఖిం వా కరిస్సతి. పుబ్బేవ మే సా, భిక్ఖవే, సామణేరీ దిట్ఠా అహోసి. అపి చాహం న బ్యాకాసిం. అహఞ్చేతం బ్యాకరేయ్యం, పరే చ మే న సద్దహేయ్యుం. యే మే న సద్దహేయ్యుం, తేసం తం అస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ. ఏసా, భిక్ఖవే, సామణేరీ కస్సపస్స సమ్మాసమ్బుద్ధస్స పావచనే పాపసామణేరీ అహోసి. సా తస్స కమ్మస్స విపాకేన బహూని వస్సాని బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఏవరూపం అత్తభావపటిలాభం పటిసంవేదయతీ’’తి. ఏకాదసమం.
దుతియో వగ్గో.
తస్సుద్దానం –
కూపే నిముగ్గో హి సో పారదారికో;
గూథఖాది అహు దుట్ఠబ్రాహ్మణో.
నిచ్ఛవిత్థి అతిచారినీ అహు;
మఙ్గులిత్థి అహు ఇక్ఖణిత్థికా.
ఓకిలిని సపత్తఙ్గారోకిరి;
సీసచ్ఛిన్నో అహు చోరఘాతకో.
భిక్ఖు భిక్ఖునీ సిక్ఖమానా;
సామణేరో అథ సామణేరికా.
కస్సపస్స వినయస్మిం పబ్బజ్జం;
పాపకమ్మం కరింసు తావదేతి.
లక్ఖణసంయుత్తం సమత్తం.