౨. దుతియవగ్గో

౧. చక్ఖుసుత్తం

౧౯౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం రాహులం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖుం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘సోతం…పే… ఘానం… జివ్హా… కాయో… మనో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం, దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… సోతస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… ఘానస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి … జివ్హాయపి నిబ్బిన్దతి… కాయస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. ఏతేన పేయ్యాలేన దస సుత్తన్తా కాతబ్బా. పఠమం.

౨-౧౦. రూపాదిసుత్తనవకం

౧౯౯. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా….

‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం…పే… సోతవిఞ్ఞాణం… ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హావిఞ్ఞాణం… కాయవిఞ్ఞాణం… మనోవిఞ్ఞాణం….

‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సో…పే… సోతసమ్ఫస్సో… ఘానసమ్ఫస్సో… జివ్హాసమ్ఫస్సో… కాయసమ్ఫస్సో… మనోసమ్ఫస్సో….

‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా…పే… సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా….

‘‘రూపసఞ్ఞా…పే… సద్దసఞ్ఞా… గన్ధసఞ్ఞా… రససఞ్ఞా… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా… ధమ్మసఞ్ఞా….

‘‘రూపసఞ్చేతనా…పే… సద్దసఞ్చేతనా… గన్ధసఞ్చేతనా… రససఞ్చేతనా… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా… ధమ్మసఞ్చేతనా….

‘‘రూపతణ్హా …పే… సద్దతణ్హా… గన్ధతణ్హా… రసతణ్హా… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా… ధమ్మతణ్హా….

‘‘పథవీధాతు…పే… ఆపోధాతు… తేజోధాతు… వాయోధాతు… ఆకాసధాతు … విఞ్ఞాణధాతు….

‘‘రూపం …పే… వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? అనిచ్చం, భన్తే…పే… ఏవం పస్సం రాహుల…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతీతి. దసమం.

౧౧. అనుసయసుత్తం

౨౦౦. సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా న హోన్తీ’’తి? ‘‘యం కిఞ్చి, రాహుల, రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. యా కాచి వేదనా…పే… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి. ఏవం ఖో, రాహుల, జానతో ఏవం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానానుసయా న హోన్తీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. అపగతసుత్తం

౨౦౧. సావత్థినిదానం. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం ను ఖో, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో ఇమస్మిం చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధా సమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్త’’న్తి? ‘‘యం కిఞ్చి, రాహుల, రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా అనుపాదా విముత్తో హోతి’’.

‘‘యా కాచి వేదనా…పే… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా అనుపాదా విముత్తో హోతి. ఏవం ఖో, రాహుల, జానతో ఏవం పస్సతో ఇమస్మిఞ్చ సవిఞ్ఞాణకే కాయే బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేసు అహఙ్కారమమఙ్కారమానాపగతం మానసం హోతి విధా సమతిక్కన్తం సన్తం సువిముత్త’’న్తి. ద్వాదసమం.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

చక్ఖు రూపఞ్చ విఞ్ఞాణం, సమ్ఫస్సో వేదనాయ చ;

సఞ్ఞా సఞ్చేతనా తణ్హా, ధాతు ఖన్ధేన తే దస;

అనుసయం అపగతఞ్చేవ, వగ్గో తేన పవుచ్చతీతి.

రాహులసంయుత్తం సమత్తం.