౧. పఠమవగ్గో

౧. చక్ఖుసుత్తం

౧౮౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతు, యమహం భగవతో ధమ్మం సుత్వా ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరేయ్య’’న్తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖుం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘సోతం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే…. ‘‘ఘానం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘జివ్హా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘కాయో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’ …పే… ‘‘మనో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి …పే… సోతస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… ఘానస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… జివ్హాయపి నిబ్బిన్దతి… కాయస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… మనస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. పఠమం.

౨. రూపసుత్తం

౧౮౯. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా నిచ్చా వా అనిచ్చా వాతి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి… సద్దేసుపి నిబ్బిన్దతి… గన్ధేసుపి నిబ్బిన్దతి… రసేసుపి నిబ్బిన్దతి… ఫోట్ఠబ్బేసుపి నిబ్బిన్దతి… ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి…పే… పజానాతీ’’తి. దుతియం.

౩. విఞ్ఞాణసుత్తం

౧౯౦. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖువిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘సోతవిఞ్ఞాణం…పే… ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హావిఞ్ఞాణం… కాయవిఞ్ఞాణం… మనోవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’ …పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో చక్ఖువిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… సోతవిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… ఘానవిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… జివ్హావిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… కాయవిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… మనోవిఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి…పే… పజానాతీ’’తి. తతియం.

౪. సమ్ఫస్ససుత్తం

౧౯౧. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖుసమ్ఫస్సో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’…పే… ‘‘సోతసమ్ఫస్సో…పే… ఘానసమ్ఫస్సో… జివ్హాసమ్ఫస్సో… కాయసమ్ఫస్సో… మనోసమ్ఫస్సో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… సోతసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… ఘానసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… జివ్హాసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… కాయసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి… మనోసమ్ఫస్సస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి…పే… పజానాతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. వేదనాసుత్తం

౧౯౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా…పే… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుసమ్ఫస్సజాయ వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… సోత… ఘాన… జివ్హా… కాయ… మనోసమ్ఫస్సజాయ వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… పజానాతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సఞ్ఞాసుత్తం

౧౯౩. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపసఞ్ఞా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘సద్దసఞ్ఞా…పే… గన్ధసఞ్ఞా… రససఞ్ఞా… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా… ధమ్మసఞ్ఞా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో రూపసఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… సద్దసఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి… గన్ధసఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి… రససఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి… ధమ్మసఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… పజానాతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సఞ్చేతనాసుత్తం

౧౯౪. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపసఞ్చేతనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘సద్దసఞ్చేతనా…పే… గన్ధసఞ్చేతనా… రససఞ్చేతనా … ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా… ధమ్మసఞ్చేతనా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో రూపసఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… సద్దసఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి… గన్ధసఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి… రససఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి… ధమ్మసఞ్చేతనాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… పజానాతీ’’తి. సత్తమం.

౮. తణ్హాసుత్తం

౧౯౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపతణ్హా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘సద్దతణ్హా…పే… గన్ధతణ్హా… రసతణ్హా… ఫోట్ఠబ్బతణ్హా… ధమ్మతణ్హా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో రూపతణ్హాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… సద్దతణ్హాయపి నిబ్బిన్దతి… గన్ధతణ్హాయపి నిబ్బిన్దతి… రసతణ్హాయపి నిబ్బిన్దతి… ఫోట్ఠబ్బతణ్హాయ నిబ్బిన్దతి… ధమ్మతణ్హాయపి నిబ్బిన్దతి …పే… పజానాతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. ధాతుసుత్తం

౧౯౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, పథవీధాతు నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఆపోధాతు…పే… తేజోధాతు… వాయోధాతు… ఆకాసధాతు… విఞ్ఞాణధాతు నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో పథవీధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి…పే… ఆపోధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి… తేజోధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి… వాయోధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి… ఆకాసధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి… విఞ్ఞాణధాతుయాపి నిబ్బిన్దతి…పే… పజానాతీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఖన్ధసుత్తం

౧౯౭. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’…పే… ‘‘ఏవం పస్సం, రాహుల, సుతవా అరియసావకో రూపస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… వేదనాయపి నిబ్బిన్దతి… సఞ్ఞాయపి నిబ్బిన్దతి… సఙ్ఖారేసుపి నిబ్బిన్దతి… విఞ్ఞాణస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి; నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

చక్ఖు రూపఞ్చ విఞ్ఞాణం, సమ్ఫస్సో వేదనాయ చ;

సఞ్ఞా సఞ్చేతనా తణ్హా, ధాతు ఖన్ధేన తే దసాతి.