౧. పఠమవగ్గో

౧. తిణకట్ఠసుత్తం

౧౨౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అనమతగ్గోయం [అనమతగ్గాయం (పీ. క.)] భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో యం ఇమస్మిం జమ్బుదీపే తిణకట్ఠసాఖాపలాసం తం ఛేత్వా [తచ్ఛేత్వా (బహూసు)] ఏకజ్ఝం సంహరిత్వా చతురఙ్గులం చతురఙ్గులం ఘటికం కత్వా నిక్ఖిపేయ్య – ‘అయం మే మాతా, తస్సా మే మాతు అయం మాతా’తి, అపరియాదిన్నావ [అపరియాదిణ్ణావ (సీ.)] భిక్ఖవే, తస్స పురిసస్స మాతుమాతరో అస్సు, అథ ఇమస్మిం జమ్బుదీపే తిణకట్ఠసాఖాపలాసం పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. ఏవం దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, దుక్ఖం పచ్చనుభూతం తిబ్బం పచ్చనుభూతం బ్యసనం పచ్చనుభూతం, కటసీ [కటసి (సీ. పీ. క.) కటా ఛవా సయన్తి ఏత్థాతి కటసీ] వడ్ఢితా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం అలం విరజ్జితుం అలం విముచ్చితు’’న్తి. పఠమం.

౨. పథవీసుత్తం

౧౨౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఇమం మహాపథవిం కోలట్ఠిమత్తం కోలట్ఠిమత్తం మత్తికాగుళికం కరిత్వా నిక్ఖిపేయ్య – ‘అయం మే పితా, తస్స మే పితు అయం పితా’తి, అపరియాదిన్నావ భిక్ఖవే, తస్స పురిసస్స పితుపితరో అస్సు, అథాయం మహాపథవీ పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. ఏవం దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, దుక్ఖం పచ్చనుభూతం తిబ్బం పచ్చనుభూతం బ్యసనం పచ్చనుభూతం, కటసీ వడ్ఢితా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి. దుతియం.

౩. అస్సుసుత్తం

౧౨౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం, యం వా వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం అమనాపసమ్పయోగా మనాపవిప్పయోగా కన్దన్తానం రోదన్తానం [రుదన్తానం (సీ.)] అస్సు పస్సన్నం [పస్సన్దం (క. సీ.), పసన్దం (స్యా. కం.), పసన్నం (పీ. క.)] పగ్ఘరితం, యం వా చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి? ‘‘యథా ఖో మయం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామ, ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం యం నో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం అమనాపసమ్పయోగా మనాపవిప్పయోగా కన్దన్తానం రోదన్తానం అస్సు పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే, సాధు ఖో మే తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏవం ధమ్మం దేసితం ఆజానాథ. ఏతదేవ, భిక్ఖవే, బహుతరం యం వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం అమనాపసమ్పయోగా మనాపవిప్పయోగా కన్దన్తానం రోదన్తానం అస్సు పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, మాతుమరణం పచ్చనుభూతం; తేసం వా మాతుమరణం పచ్చనుభోన్తానం అమనాపసమ్పయోగా మనాపవిప్పయోగా కన్దన్తానం రోదన్తానం అస్సు పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, పితుమరణం పచ్చనుభూతం …పే… భాతుమరణం పచ్చనుభూతం… భగినిమరణం పచ్చనుభూతం… పుత్తమరణం పచ్చనుభూతం… ధీతుమరణం పచ్చనుభూతం… ఞాతిబ్యసనం పచ్చనుభూతం… భోగబ్యసనం పచ్చనుభూతం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, రోగబ్యసనం పచ్చనుభూతం, తేసం వో రోగబ్యసనం పచ్చనుభోన్తానం అమనాపసమ్పయోగా మనాపవిప్పయోగా కన్దన్తానం రోదన్తానం అస్సు పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో …పే… యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి. తతియం.

౪. ఖీరసుత్తం

౧౨౭. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం, యం వా వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం మాతుథఞ్ఞం పీతం, యం వా చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి? ‘‘యథా ఖో మయం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామ, ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం యం నో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం మాతుథఞ్ఞం పీతం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే, సాధు ఖో మే తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏవం ధమ్మం దేసితం ఆజానాథ. ఏతదేవ, భిక్ఖవే, బహుతరం యం వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం మాతుథఞ్ఞం పీతం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పబ్బతసుత్తం

౧౨౮. సావత్థియం విహరతి…పే… ఆరామే. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కీవదీఘో ను ఖో, భన్తే, కప్పో’’తి? ‘‘దీఘో ఖో, భిక్ఖు, కప్పో. సో న సుకరో సఙ్ఖాతుం ఏత్తకాని వస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వస్ససతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వస్ససహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వస్ససతసహస్సాని ఇతి వా’’తి.

‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, మహాసేలో పబ్బతో యోజనం ఆయామేన యోజనం విత్థారేన యోజనం ఉబ్బేధేన అచ్ఛిన్నో అసుసిరో ఏకగ్ఘనో. తమేనం పురిసో వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన కాసికేన వత్థేన సకిం సకిం పరిమజ్జేయ్య. ఖిప్పతరం ఖో సో, భిక్ఖు, మహాసేలో పబ్బతో ఇమినా ఉపక్కమేన పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య, న త్వేవ కప్పో. ఏవం దీఘో, భిక్ఖు, కప్పో. ఏవం దీఘానం ఖో, భిక్ఖు, కప్పానం నేకో కప్పో సంసితో, నేకం కప్పసతం సంసితం, నేకం కప్పసహస్సం సంసితం, నేకం కప్పసతసహస్సం సంసితం. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖు, సంసారో. పుబ్బా కోటి…పే… యావఞ్చిదం, భిక్ఖు, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. సాసపసుత్తం

౧౨౯. సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు యేన భగవా…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కీవదీఘో, ను ఖో, భన్తే, కప్పో’’తి? ‘‘దీఘో ఖో, భిక్ఖు, కప్పో. సో న సుకరో సఙ్ఖాతుం ఏత్తకాని వస్సాని ఇతి వా…పే… ఏత్తకాని వస్ససతసహస్సాని ఇతి వా’’తి.

‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, ఆయసం నగరం యోజనం ఆయామేన యోజనం విత్థారేన యోజనం ఉబ్బేధేన, పుణ్ణం సాసపానం గుళికాబద్ధం [చూళికాబద్ధం (సీ. పీ.)]. తతో పురిసో వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన ఏకమేకం సాసపం ఉద్ధరేయ్య. ఖిప్పతరం ఖో సో, భిక్ఖు మహాసాసపరాసి ఇమినా ఉపక్కమేన పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య, న త్వేవ కప్పో. ఏవం దీఘో ఖో, భిక్ఖు, కప్పో. ఏవం దీఘానం ఖో, భిక్ఖు, కప్పానం నేకో కప్పో సంసితో, నేకం కప్పసతం సంసితం, నేకం కప్పసహస్సం సంసితం, నేకం కప్పసతసహస్సం సంసితం. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖు, సంసారో …పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. సావకసుత్తం

౧౩౦. సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘కీవబహుకా ను ఖో, భన్తే, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా’’తి? ‘‘బహుకా ఖో, భిక్ఖవే, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా. తే న సుకరా సఙ్ఖాతుం – ‘ఏత్తకా కప్పా ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతసహస్సాని ఇతి వా’’’తి.

‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, భిక్ఖవే’’తి భగవా అవోచ. ‘‘ఇధస్సు, భిక్ఖవే, చత్తారో సావకా వస్ససతాయుకా వస్ససతజీవినో. తే దివసే దివసే కప్పసతసహస్సం కప్పసతసహస్సం అనుస్సరేయ్యుం. అననుస్సరితావ భిక్ఖవే, తేహి కప్పా అస్సు, అథ ఖో తే చత్తారో సావకా వస్ససతాయుకా వస్ససతజీవినో వస్ససతస్స అచ్చయేన కాలం కరేయ్యుం. ఏవం బహుకా ఖో, భిక్ఖవే, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా. తే న సుకరా సఙ్ఖాతుం – ‘ఏత్తకా కప్పా ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతసహస్సాని ఇతి వా’తి. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. గఙ్గాసుత్తం

౧౩౧. రాజగహే విహరతి వేళువనే. అథ ఖో అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కీవబహుకా ను ఖో, భో గోతమ, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా’’తి? ‘‘బహుకా ఖో, బ్రాహ్మణ, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా. తే న సుకరా సఙ్ఖాతుం – ‘ఏత్తకా కప్పా ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతసహస్సాని ఇతి వా’’’తి.

‘‘సక్కా పన, భో గోతమ, ఉపమం కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, బ్రాహ్మణా’’తి భగవా అవోచ. ‘‘సేయ్యథాపి, బ్రాహ్మణ, యతో చాయం గఙ్గా నదీ పభవతి యత్థ చ మహాసముద్దం అప్పేతి, యా ఏతస్మిం అన్తరే వాలికా సా న సుకరా సఙ్ఖాతుం – ‘ఏత్తకా వాలికా ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలికసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలికసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని వాలికసతసహస్సాని ఇతి వా’తి. తతో బహుతరా ఖో, బ్రాహ్మణ, కప్పా అబ్భతీతా అతిక్కన్తా. తే న సుకరా సఙ్ఖాతుం – ‘ఏత్తకా కప్పా ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసహస్సాని ఇతి వా, ఏత్తకాని కప్పసతసహస్సాని ఇతి వా’తి. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, బ్రాహ్మణ, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. ఏవం దీఘరత్తం ఖో, బ్రాహ్మణ, దుక్ఖం పచ్చనుభూతం తిబ్బం పచ్చనుభూతం బ్యసనం పచ్చనుభూతం, కటసీ వడ్ఢితా. యావఞ్చిదం, బ్రాహ్మణ, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి.

ఏవం వుత్తే, సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. దణ్డసుత్తం

౧౩౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దణ్డో ఉపరివేహాసం ఖిత్తో సకిమ్పి మూలేన నిపతతి, సకిమ్పి మజ్ఝేన నిపతతి, సకిమ్పి అన్తేన నిపతతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అవిజ్జానీవరణా సత్తా తణ్హాసంయోజనా సన్ధావన్తా సంసరన్తా సకిమ్పి అస్మా లోకా పరం లోకం గచ్ఛన్తి, సకిమ్పి పరస్మా లోకా ఇమం లోకం ఆగచ్ఛన్తి. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. నవమం.

౧౦. పుగ్గలసుత్తం

౧౩౩. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… ఏకపుగ్గలస్స, భిక్ఖవే, కప్పం సన్ధావతో సంసరతో సియా ఏవం మహా అట్ఠికఙ్కలో అట్ఠిపుఞ్జో అట్ఠిరాసి యథాయం వేపుల్లో పబ్బతో, సచే సంహారకో అస్స, సమ్భతఞ్చ న వినస్సేయ్య. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఏకస్సేకేన కప్పేన, పుగ్గలస్సట్ఠిసఞ్చయో;

సియా పబ్బతసమో రాసి, ఇతి వుత్తం మహేసినా.

‘‘సో ఖో పనాయం అక్ఖాతో, వేపుల్లో పబ్బతో మహా;

ఉత్తరో గిజ్ఝకూటస్స, మగధానం గిరిబ్బజే.

‘‘యతో చ అరియసచ్చాని, సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతి;

దుక్ఖం దుక్ఖసముప్పాదం, దుక్ఖస్స చ అతిక్కమం;

అరియం చట్ఠఙ్గికం మగ్గం, దుక్ఖూపసమగామినం.

‘‘స సత్తక్ఖత్తుంపరమం, సన్ధావిత్వాన పుగ్గలో;

దుక్ఖస్సన్తకరో హోతి, సబ్బసంయోజనక్ఖయా’’తి. దసమం;

పఠమో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

తిణకట్ఠఞ్చ పథవీ, అస్సు ఖీరఞ్చ పబ్బతం;

సాసపా సావకా గఙ్గా, దణ్డో చ పుగ్గలేన చాతి.