౨. దుతియవగ్గో

౧. దుగ్గతసుత్తం

౧౩౪. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖు ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. యం, భిక్ఖవే, పస్సేయ్యాథ దుగ్గతం దురూపేతం నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అమ్హేహిపి ఏవరూపం పచ్చనుభూతం ఇమినా దీఘేన అద్ధునా’తి. తం కిస్స హేతు…పే… యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం అలం విరజ్జితుం అలం విముచ్చితు’’న్తి. పఠమం.

౨. సుఖితసుత్తం

౧౩౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… యం, భిక్ఖవే, పస్సేయ్యాథ సుఖితం సుసజ్జితం, నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం – ‘అమ్హేహిపి ఏవరూపం పచ్చనుభూతం ఇమినా దీఘేన అద్ధునా’తి. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. దుతియం.

౩. తింసమత్తసుత్తం

౧౩౬. రాజగహే విహరతి వేళువనే. అథ ఖో తింసమత్తా పావేయ్యకా [పాఠేయ్యకా (కత్థచి) వినయపిటకే మహావగ్గే కథినక్ఖన్ధకేపి] భిక్ఖూ సబ్బే ఆరఞ్ఞికా సబ్బే పిణ్డపాతికా సబ్బే పంసుకూలికా సబ్బే తేచీవరికా సబ్బే ససంయోజనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో తింసమత్తా పావేయ్యకా భిక్ఖూ సబ్బే ఆరఞ్ఞికా సబ్బే పిణ్డపాతికా సబ్బే పంసుకూలికా సబ్బే తేచీవరికా సబ్బే ససంయోజనా. యంనూనాహం ఇమేసం తథా ధమ్మం దేసేయ్యం యథా నేసం ఇమస్మింయేవ ఆసనే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చేయ్యు’’న్తి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, కతమం ను ఖో బహుతరం, యం వా వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం, యం వా చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి? ‘‘యథా ఖో మయం, భన్తే, భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామ, ఏతదేవ, భన్తే, బహుతరం, యం నో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదక’’న్తి.

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే, సాధు ఖో మే తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏవం ధమ్మం దేసితం ఆజానాథ. ఏతదేవ, భిక్ఖవే, బహుతరం, యం వో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా సన్ధావతం సంసరతం సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, గున్నం సతం గోభూతానం సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, మహింసానం [మహిసానం (సీ. పీ.)] సతం మహింసభూతానం సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం …పే… దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, ఉరబ్భానం సతం ఉరబ్భభూతానం…పే… అజానం సతం అజభూతానం… మిగానం సతం మిగభూతానం… కుక్కుటానం సతం కుక్కుటభూతానం… సూకరానం సతం సూకరభూతానం… దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, చోరా గామఘాతాతి గహేత్వా సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, చోరా పారిపన్థికాతి గహేత్వా సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం. దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, చోరా పారదారికాతి గహేత్వా సీసచ్ఛిన్నానం లోహితం పస్సన్నం పగ్ఘరితం, న త్వేవ చతూసు మహాసముద్దేసు ఉదకం. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి.

‘‘ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి. ఇమస్మిఞ్చ పన వేయ్యాకరణస్మిం భఞ్ఞమానే తింసమత్తానం పావేయ్యకానం భిక్ఖూనం అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తాని విముచ్చింసూ’’తి. తతియం.

౪. మాతుసుత్తం

౧౩౭. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో నమాతాభూతపుబ్బో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. చతుత్థం.

౫. పితుసుత్తం

౧౩౮. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో…పే… న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో నపితాభూతపుబ్బో …పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. భాతుసుత్తం

౧౩౯. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో నభాతాభూతపుబ్బో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. భగినిసుత్తం

౧౪౦. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో నభగినిభూతపుబ్బో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. సత్తమం.

౮. పుత్తసుత్తం

౧౪౧. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో నపుత్తభూతపుబ్బో…పే… అలం విముచ్చితు’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. ధీతుసుత్తం

౧౪౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. న సో, భిక్ఖవే, సత్తో సులభరూపో యో న ధీతాభూతపుబ్బో ఇమినా దీఘేన అద్ధునా. తం కిస్స హేతు? అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. ఏవం దీఘరత్తం వో, భిక్ఖవే, దుక్ఖం పచ్చనుభూతం తిబ్బం పచ్చనుభూతం బ్యసనం పచ్చనుభూతం, కటసీ వడ్ఢితా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి. నవమం.

౧౦. వేపుల్లపబ్బతసుత్తం

౧౪౩. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అనమతగ్గోయం, భిక్ఖవే, సంసారో. పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జానీవరణానం సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం సన్ధావతం సంసరతం. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, ఇమస్స వేపుల్లస్స పబ్బతస్స ‘పాచీనవంసో’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన మనుస్సానం ‘తివరా’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. తివరానం, భిక్ఖవే, మనుస్సానం చత్తారీస వస్ససహస్సాని ఆయుప్పమాణం అహోసి. తివరా, భిక్ఖవే, మనుస్సా పాచీనవంసం పబ్బతం చతూహేన ఆరోహన్తి, చతూహేన ఓరోహన్తి. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన కకుసన్ధో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో హోతి. కకుసన్ధస్స, భిక్ఖవే, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స విధురసఞ్జీవం నామ సావకయుగం అహోసి అగ్గం భద్దయుగం. పస్సథ, భిక్ఖవే, సా చేవిమస్స పబ్బతస్స సమఞ్ఞా అన్తరహితా, తే చ మనుస్సా కాలఙ్కతా, సో చ భగవా పరినిబ్బుతో. ఏవం అనిచ్చా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా; ఏవం అద్ధువా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా; ఏవం అనస్సాసికా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితుం.

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, ఇమస్స వేపుల్లస్స పబ్బతస్స ‘వఙ్కకో’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన మనుస్సానం ‘రోహితస్సా’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. రోహితస్సానం, భిక్ఖవే, మనుస్సానం తింసవస్ససహస్సాని ఆయుప్పమాణం అహోసి. రోహితస్సా, భిక్ఖవే, మనుస్సా వఙ్కకం పబ్బతం తీహేన ఆరోహన్తి, తీహేన ఓరోహన్తి. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన కోణాగమనో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో హోతి. కోణాగమనస్స, భిక్ఖవే, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స భియ్యోసుత్తరం నామ సావకయుగం అహోసి అగ్గం భద్దయుగం. పస్సథ, భిక్ఖవే, సా చేవిమస్స పబ్బతస్స సమఞ్ఞా అన్తరహితా, తే చ మనుస్సా కాలఙ్కతా, సో చ భగవా పరినిబ్బుతో. ఏవం అనిచ్చా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా…పే… అలం విముచ్చితుం.

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, ఇమస్స వేపుల్లస్స పబ్బతస్స ‘సుపస్సో’త్వేవ [సుఫస్సోత్వేవ (సీ.)] సమఞ్ఞా ఉదపాది. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన మనుస్సానం ‘సుప్పియా’త్వేవ [అప్పియాత్వేవ (సీ.)] సమఞ్ఞా ఉదపాది. సుప్పియానం, భిక్ఖవే, మనుస్సానం వీసతివస్ససహస్సాని ఆయుప్పమాణం అహోసి. సుప్పియా, భిక్ఖవే, మనుస్సా సుపస్సం పబ్బతం ద్వీహేన ఆరోహన్తి, ద్వీహేన ఓరోహన్తి. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన కస్సపో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో హోతి. కస్సపస్స, భిక్ఖవే, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స తిస్సభారద్వాజం నామ సావకయుగం అహోసి అగ్గం భద్దయుగం. పస్సథ, భిక్ఖవే, సా చేవిమస్స పబ్బతస్స సమఞ్ఞా అన్తరహితా, తే చ మనుస్సా కాలఙ్కతా, సో చ భగవా పరినిబ్బుతో. ఏవం అనిచ్చా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా; ఏవం అద్ధువా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా…పే… అలం విముచ్చితుం.

‘‘ఏతరహి ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇమస్స వేపుల్లస్స పబ్బతస్స ‘వేపుల్లో’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. ఏతరహి ఖో పన, భిక్ఖవే, ఇమేసం మనుస్సానం ‘మాగధకా’త్వేవ సమఞ్ఞా ఉదపాది. మాగధకానం, భిక్ఖవే, మనుస్సానం అప్పకం ఆయుప్పమాణం పరిత్తం లహుకం [లహుసం (సీ.)]; యో చిరం జీవతి సో వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో. మాగధకా, భిక్ఖవే, మనుస్సా వేపుల్లం పబ్బతం ముహుత్తేన ఆరోహన్తి ముహుత్తేన ఓరోహన్తి. ఏతరహి ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో. మయ్హం ఖో పన, భిక్ఖవే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానం నామ సావకయుగం అగ్గం భద్దయుగం. భవిస్సతి, భిక్ఖవే, సో సమయో యా అయఞ్చేవిమస్స పబ్బతస్స సమఞ్ఞా అన్తరధాయిస్సతి, ఇమే చ మనుస్సా కాలం కరిస్సన్తి, అహఞ్చ పరినిబ్బాయిస్సామి. ఏవం అనిచ్చా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా; ఏవం అద్ధువా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా; ఏవం అనస్సాసికా, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారా. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, అలమేవ సబ్బసఙ్ఖారేసు నిబ్బిన్దితుం, అలం విరజ్జితుం, అలం విముచ్చితు’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘పాచీనవంసో తివరానం, రోహితస్సాన వఙ్కకో;

సుప్పియానం సుపస్సోతి, మాగధానఞ్చ వేపుల్లో.

‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా, ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖో’’తి. దసమం;

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

దుగ్గతం సుఖితఞ్చేవ, తింస మాతాపితేన చ;

భాతా భగినీ పుత్తో చ, ధీతా వేపుల్లపబ్బతం.

అనమతగ్గసంయుత్తం సమత్తం.