౪. నన్దకోవాదసుత్తం

౩౯౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో మహాపజాపతిగోతమీ పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖునిసతేహి సద్ధిం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో మహాపజాపతిగోతమీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఓవదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖునియో; అనుసాసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖునియో; కరోతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖునీనం ధమ్మిం కథ’’న్తి [ధమ్మికథన్తి (స్యా. కం. క.)].

తేన ఖో పన సమయేన థేరా భిక్ఖూ భిక్ఖునియో ఓవదన్తి పరియాయేన. ఆయస్మా నన్దకో న ఇచ్ఛతి భిక్ఖునియో ఓవదితుం పరియాయేన. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కస్స ను ఖో, ఆనన్ద, అజ్జ పరియాయో భిక్ఖునియో ఓవదితుం పరియాయేనా’’తి? ‘‘సబ్బేహేవ, భన్తే, కతో [నన్దకస్స భన్తే (సీ. పీ.)] పరియాయో భిక్ఖునియో ఓవదితుం పరియాయేన. అయం, భన్తే, ఆయస్మా నన్దకో న ఇచ్ఛతి భిక్ఖునియో ఓవదితుం పరియాయేనా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం నన్దకం ఆమన్తేసి – ‘‘ఓవద, నన్దక, భిక్ఖునియో; అనుసాస, నన్దక, భిక్ఖునియో; కరోహి త్వం, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖునీనం ధమ్మిం కథ’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా నన్దకో భగవతో పటిస్సుత్వా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో అత్తదుతియో యేన రాజకారామో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసంసు ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మన్తం నన్దకం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆసనం పఞ్ఞాపేసుం, ఉదకఞ్చ పాదానం ఉపట్ఠపేసుం. నిసీది ఖో ఆయస్మా నన్దకో పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ పాదే పక్ఖాలేసి. తాపి ఖో భిక్ఖునియో ఆయస్మన్తం నన్దకం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మా నన్దకో ఏతదవోచ – ‘‘పటిపుచ్ఛకథా ఖో, భగినియో, భవిస్సతి. తత్థ ఆజానన్తీహి – ‘ఆజానామా’ తిస్స వచనీయం, న ఆజానన్తీహి – ‘న ఆజానామా’ తిస్స వచనీయం. యస్సా వా పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా అహమేవ తత్థ పటిపుచ్ఛితబ్బో – ‘ఇదం, భన్తే, కథం; ఇమస్స క్వత్థో’’’తి? ‘‘ఏత్తకేనపి మయం, భన్తే, అయ్యస్స నన్దకస్స అత్తమనా అభిరద్ధా [అభినన్దామ (స్యా. కం.)] యం నో అయ్యో నన్దకో పవారేతీ’’తి.

౩౯౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, సోతం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… ఘానం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’… ‘‘జివ్హా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’… ‘‘కాయో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’… ‘‘మనో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ అజ్ఝత్తికా ఆయతనా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, రూపా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, సద్దా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే…పే… గన్ధా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’… ‘‘రసా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’… ‘‘ఫోట్ఠబ్బా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’… ‘‘ధమ్మా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ బాహిరా ఆయతనా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౧. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, చక్ఖువిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, సోతవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… ఘానవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’… ‘‘జివ్హావిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’… ‘‘కాయవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’… ‘‘మనోవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వాతి’’? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ విఞ్ఞాణకాయా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౨. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, ఆభాపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా. యో ను ఖో, భగినియో, ఏవం వదేయ్య – ‘అముస్స తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా; యా చ ఖ్వాస్స ఆభా సా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా’తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అముస్స హి, భన్తే, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా; పగేవస్స ఆభా అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భగినియో, యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘ఛ ఖోమే అజ్ఝత్తికా ఆయతనా అనిచ్చా [అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా (?)]; యఞ్చ ఖో ఛ అజ్ఝత్తికే ఆయతనే పటిచ్చ పటిసంవేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మ’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘తజ్జం తజ్జం, భన్తే, పచ్చయం పటిచ్చ తజ్జా తజ్జా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి. తజ్జస్స తజ్జస్స పచ్చయస్స నిరోధా తజ్జా తజ్జా వేదనా నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౩. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఛాయాపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా. యో ను ఖో, భగినియో, ఏవం వదేయ్య – ‘అముస్స మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, యా చ ఖ్వాస్స ఛాయా సా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా’తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అముస్స హి, భన్తే, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం; పగేవస్స ఛాయా అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భగినియో, యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘ఛ ఖోమే బాహిరా ఆయతనా అనిచ్చా [అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా (సీ. పీ.)]. యఞ్చ ఖో ఛ బాహిరే ఆయతనే పటిచ్చ పటిసంవేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మ’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘తజ్జం తజ్జం, భన్తే, పచ్చయం పటిచ్చ తజ్జా తజ్జా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి. తజ్జస్స తజ్జస్స పచ్చయస్స నిరోధా తజ్జా తజ్జా వేదనా నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. ‘‘సాధు, సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౪. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన గావిం సఙ్కన్తేయ్య అనుపహచ్చ అన్తరం మంసకాయం అనుపహచ్చ బాహిరం చమ్మకాయం. యం యదేవ తత్థ అన్తరా విలిమంసం [విలిమం (సీ. పీ. క.)] అన్తరా న్హారు అన్తరా బన్ధనం తం తదేవ తిణ్హేన గోవికన్తనేన సఞ్ఛిన్దేయ్య సఙ్కన్తేయ్య సమ్పకన్తేయ్య సమ్పరికన్తేయ్య. సఞ్ఛిన్దిత్వా సఙ్కన్తిత్వా సమ్పకన్తిత్వా సమ్పరికన్తిత్వా విధునిత్వా బాహిరం చమ్మకాయం తేనేవ చమ్మేన తం గావిం పటిచ్ఛాదేత్వా ఏవం వదేయ్య – ‘తథేవాయం గావీ సంయుత్తా ఇమినావ చమ్మేనా’తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అము హి, భన్తే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన గావిం సఙ్కన్తేయ్య అనుపహచ్చ అన్తరం మంసకాయం అనుపహచ్చ బాహిరం చమ్మకాయం. యం యదేవ తత్థ అన్తరా విలిమంసం అన్తరా న్హారు అన్తరా బన్ధనం తం తదేవ తిణ్హేన గోవికన్తనేన సఞ్ఛిన్దేయ్య సఙ్కన్తేయ్య సమ్పకన్తేయ్య సమ్పరికన్తేయ్య. సఞ్ఛిన్దిత్వా సఙ్కన్తిత్వా సమ్పకన్తిత్వా సమ్పరికన్తిత్వా విధునిత్వా బాహిరం చమ్మకాయం తేనేవ చమ్మేన తం గావిం పటిచ్ఛాదేత్వా కిఞ్చాపి సో ఏవం వదేయ్య – ‘తథేవాయం గావీ సంయుత్తా ఇమినావ చమ్మేనా’తి; అథ ఖో సా గావీ విసంయుత్తా తేనేవ చమ్మేనా’’తి.

‘‘ఉపమా ఖో మే అయం, భగినియో, కతా అత్థస్స విఞ్ఞాపనాయ. అయమేవేత్థ అత్థో; ‘అన్తరా మంసకాయో’తి ఖో, భగినియో, ఛన్నేతం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అధివచనం; ‘బాహిరో చమ్మకాయో’తి ఖో భగినియో, ఛన్నేతం బాహిరానం ఆయతనానం అధివచనం; ‘అన్తరా విలిమంసం, అన్తరా న్హారు, అన్తరా బన్ధన’న్తి ఖో, భగినియో, నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం; ‘తిణ్హం గోవికన్తన’న్తి ఖో, భగినియో, అరియాయేతం పఞ్ఞాయ అధివచనం; యాయం అరియా పఞ్ఞా అన్తరా కిలేసం అన్తరా సంయోజనం అన్తరా బన్ధనం సఞ్ఛిన్దతి సఙ్కన్తతి సమ్పకన్తతి సమ్పరికన్తతి.

౪౦౫. ‘‘సత్త ఖో పనిమే, భగినియో, బోజ్ఝఙ్గా, యేసం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. కతమే సత్త? ఇధ, భగినియో, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఇమే ఖో, భగినియో, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, యేసం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి.

౪౦౬. అథ ఖో ఆయస్మా నన్దకో తా భిక్ఖునియో ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉయ్యోజేసి – ‘‘గచ్ఛథ, భగినియో; కాలో’’తి. అథ ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మతో నన్దకస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం నన్దకం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా భిక్ఖునియో భగవా ఏతదవోచ – ‘‘గచ్ఛథ, భిక్ఖునియో; కాలో’’తి. అథ ఖో తా భిక్ఖునియో భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తీసు తాసు భిక్ఖునీసు భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, తదహుపోసథే చాతుద్దసే న హోతి బహునోజనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా – ‘ఊనో ను ఖో చన్దో, పుణ్ణో ను ఖో చన్దో’తి, అథ ఖో ఊనో చన్దోత్వేవ హోతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, తా భిక్ఖునియో నన్దకస్స ధమ్మదేసనాయ అత్తమనా హోన్తి నో చ ఖో పరిపుణ్ణసఙ్కప్పా’’తి.

౪౦౭. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం నన్దకం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి త్వం, నన్దక, స్వేపి తా భిక్ఖునియో తేనేవోవాదేన ఓవదేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా నన్దకో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా నన్దకో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో అత్తదుతియో యేన రాజకారామో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసంసు ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మన్తం నన్దకం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆసనం పఞ్ఞాపేసుం, ఉదకఞ్చ పాదానం ఉపట్ఠపేసుం. నిసీది ఖో ఆయస్మా నన్దకో పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ పాదే పక్ఖాలేసి. తాపి ఖో భిక్ఖునియో ఆయస్మన్తం నన్దకం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మా నన్దకో ఏతదవోచ – ‘‘పటిపుచ్ఛకథా ఖో, భగినియో, భవిస్సతి. తత్థ ఆజానన్తీహి ‘ఆజానామా’ తిస్స వచనీయం, న ఆజానన్తీహి ‘న ఆజానామా’ తిస్స వచనీయం. యస్సా వా పనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా, అహమేవ తత్థ పటిపుచ్ఛితబ్బో – ‘ఇదం, భన్తే, కథం; ఇమస్స క్వత్థో’’’తి. ‘‘ఏత్తకేనపి మయం, భన్తే, అయ్యస్స నన్దకస్స అత్తమనా అభిరద్ధా యం నో అయ్యో నన్దకో పవారేతీ’’తి.

౪౦౮. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, చక్ఖు నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, సోతం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… ఘానం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే… జివ్హా… కాయో… మనో నిచ్చో వా అనిచ్చో వా’’తి? ‘‘అనిచ్చో, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ అజ్ఝత్తికా ఆయతనా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౦౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, రూపా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, సద్దా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే…పే… గన్ధా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే… రసా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే… ఫోట్ఠబ్బా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే… ధమ్మా నిచ్చా వా అనిచ్చా వా’’తి? ‘‘అనిచ్చా, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ బాహిరా ఆయతనా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౧౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, భగినియో, చక్ఖువిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే…పే… సోతవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే… ఘానవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే… జివ్హావిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే… కాయవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే… మనోవిఞ్ఞాణం నిచ్చం వా అనిచ్చం వా’’తి? ‘‘అనిచ్చం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం వా తం సుఖం వా’’తి? ‘‘దుక్ఖం, భన్తే’’. ‘‘యం పనానిచ్చం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, కల్లం ను తం సమనుపస్సితుం – ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘పుబ్బేవ నో ఏతం, భన్తే, యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠం – ‘ఇతిపిమే ఛ విఞ్ఞాణకాయా అనిచ్చా’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౧౧. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, ఆభాపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా. యో ను ఖో, భగినియో, ఏవం వదేయ్య – ‘అముస్స తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా; యా చ ఖ్వాస్స ఆభా సా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా’తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అముస్స హి, భన్తే, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో తేలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, వట్టిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా, అచ్చిపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా; పగేవస్స ఆభా అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భగినియో, యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘ఛ ఖోమే అజ్ఝత్తికా ఆయతనా అనిచ్చా. యఞ్చ ఖో ఛ అజ్ఝత్తికే ఆయతనే పటిచ్చ పటిసంవేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మ’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘తజ్జం తజ్జం, భన్తే, పచ్చయం పటిచ్చ తజ్జా తజ్జా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి. తజ్జస్స తజ్జస్స పచ్చయస్స నిరోధా తజ్జా తజ్జా వేదనా నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౧౨. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఛాయాపి అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా. యో ను ఖో, భగినియో, ఏవం వదేయ్య – ‘అముస్స మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం; యా చ ఖ్వాస్స ఛాయా సా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా’తి; సమ్మా ను ఖో సో భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అముస్స హి, భన్తే, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో మూలమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం, ఖన్ధోపి అనిచ్చో విపరిణామధమ్మో, సాఖాపలాసమ్పి అనిచ్చం విపరిణామధమ్మం; పగేవస్స ఛాయా అనిచ్చా విపరిణామధమ్మా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భగినియో, యో ను ఖో ఏవం వదేయ్య – ‘ఛ ఖోమే బాహిరా ఆయతనా అనిచ్చా. యఞ్చ ఖో బాహిరే ఆయతనే పటిచ్చ పటిసంవేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా తం నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మ’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘తజ్జం తజ్జం, భన్తే, పచ్చయం పటిచ్చ తజ్జా తజ్జా వేదనా ఉప్పజ్జన్తి. తజ్జస్స తజ్జస్స పచ్చయస్స నిరోధా తజ్జా తజ్జా వేదనా నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, భగినియో! ఏవఞ్హేతం, భగినియో, హోతి అరియసావకస్స యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతో’’.

౪౧౩. ‘‘సేయ్యథాపి, భగినియో, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన గావిం సఙ్కన్తేయ్య అనుపహచ్చ అన్తరం మంసకాయం అనుపహచ్చ బాహిరం చమ్మకాయం. యం యదేవ తత్థ అన్తరా విలిమంసం అన్తరా న్హారు అన్తరా బన్ధనం తం తదేవ తిణ్హేన గోవికన్తనేన సఞ్ఛిన్దేయ్య సఙ్కన్తేయ్య సమ్పకన్తేయ్య సమ్పరికన్తేయ్య. సఞ్ఛిన్దిత్వా సఙ్కన్తిత్వా సమ్పకన్తిత్వా సమ్పరికన్తిత్వా విధునిత్వా బాహిరం చమ్మకాయం తేనేవ చమ్మేన తం గావిం పటిచ్ఛాదేత్వా ఏవం వదేయ్య – ‘తథేవాయం గావీ సంయుత్తా ఇమినావ చమ్మేనా’తి; సమ్మా ను ఖో సో, భగినియో, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అము హి, భన్తే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన గావిం సఙ్కన్తేయ్య అనుపహచ్చ అన్తరం మంసకాయం అనుపహచ్చ బాహిరం చమ్మకాయం. యం యదేవ తత్థ అన్తరా విలిమంసం అన్తరా న్హారు అన్తరా బన్ధనం తం తదేవ తిణ్హేన గోవికన్తనేన సఞ్ఛిన్దేయ్య సఙ్కన్తేయ్య సమ్పకన్తేయ్య సమ్పరికన్తేయ్య. సఞ్ఛిన్దిత్వా సఙ్కన్తిత్వా సమ్పకన్తిత్వా సమ్పరికన్తిత్వా విధునిత్వా బాహిరం చమ్మకాయం తేనేవ చమ్మేన తం గావిం పటిచ్ఛాదేత్వా కిఞ్చాపి సో ఏవం వదేయ్య – ‘తథేవాయం గావీ సంయుత్తా ఇమినావ చమ్మేనా’తి; అథ ఖో సా గావీ విసంయుత్తా తేనేవ చమ్మేనా’’తి.

‘‘ఉపమా ఖో మే అయం, భగినియో, కతా అత్థస్స విఞ్ఞాపనాయ అయమేవేత్థ అత్థో. ‘అన్తరా మంసకాయో’తి ఖో, భగినియో, ఛన్నేతం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అధివచనం; ‘బాహిరో చమ్మకాయో’తి ఖో, భగినియో, ఛన్నేతం బాహిరానం ఆయతనానం అధివచనం; ‘అన్తరా విలిమంసం అన్తరా న్హారు అన్తరా బన్ధన’న్తి ఖో, భగినియో, నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం; ‘తిణ్హం గోవికన్తన’న్తి ఖో, భగినియో, అరియాయేతం పఞ్ఞాయ అధివచనం; యాయం అరియా పఞ్ఞా అన్తరా కిలేసం అన్తరా సంయోజనం అన్తరా బన్ధనం సఞ్ఛిన్దతి సఙ్కన్తతి సమ్పకన్తతి సమ్పరికన్తతి.

౪౧౪. ‘‘సత్త ఖో పనిమే, భగినియో, బోజ్ఝఙ్గా, యేసం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. కతమే సత్త? ఇధ, భగినియో, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఇమే ఖో, భగినియో, సత్త బోజ్ఝఙ్గా యేసం భావితత్తా బహులీకతత్తా భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి.

౪౧౫. అథ ఖో ఆయస్మా నన్దకో తా భిక్ఖునియో ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉయ్యోజేసి – ‘‘గచ్ఛథ, భగినియో; కాలో’’తి. అథ ఖో తా భిక్ఖునియో ఆయస్మతో నన్దకస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం నన్దకం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తా భిక్ఖునియో భగవా ఏతదవోచ –‘‘గచ్ఛథ, భిక్ఖునియో; కాలో’’తి. అథ ఖో తా భిక్ఖునియో భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తీసు తాసు భిక్ఖునీసు భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, తదహుపోసథే పన్నరసే న హోతి బహునో జనస్స కఙ్ఖా వా విమతి వా – ‘ఊనో ను ఖో చన్దో, పుణ్ణో ను ఖో చన్దో’తి, అథ ఖో పుణ్ణో చన్దోత్వేవ హోతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, తా భిక్ఖునియో నన్దకస్స ధమ్మదేసనాయ అత్తమనా చేవ పరిపుణ్ణసఙ్కప్పా చ. తాసం, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నం భిక్ఖునిసతానం యా పచ్ఛిమితా భిక్ఖునీ సా [యా పచ్ఛిమా భిక్ఖునీ, సా (సీ. స్యా. కం. పీ.), యా పచ్ఛిమికా, తా భిక్ఖునియో (క.)] సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయనా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

నన్దకోవాదసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.