౨. ఛన్నోవాదసుత్తం

౩౮౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహాచున్దో ఆయస్మా చ ఛన్నో గిజ్ఝకూటే పబ్బతే విహరన్తి. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఛన్నో ఆబాధికో హోతి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా మహాచున్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాచున్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయామావుసో చున్ద, యేనాయస్మా ఛన్నో తేనుపసఙ్కమిస్సామ గిలానపుచ్ఛకా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా మహాచున్దో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహాచున్దో యేనాయస్మా ఛన్నో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఛన్నేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, ఆవుసో ఛన్న, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం? కచ్చి తే దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి; పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి?

‘‘న మే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, ఆవుసో సారిపుత్త, బలవా పురిసో తిణ్హేన సిఖరేన ముద్ధని అభిమత్థేయ్య; ఏవమేవ ఖో మే, ఆవుసో సారిపుత్త, అధిమత్తా వాతా ముద్ధని ఊహనన్తి. న మే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, ఆవుసో సారిపుత్త, బలవా పురిసో దళ్హేన వరత్తక్ఖణ్డేన సీసే సీసవేఠం దదేయ్య; ఏవమేవ ఖో మే, ఆవుసో సారిపుత్త, అధిమత్తా సీసే సీసవేదనా. న మే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, ఆవుసో సారిపుత్త, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన కుచ్ఛిం పరికన్తేయ్య; ఏవమేవ ఖో మే, ఆవుసో సారిపుత్త, అధిమత్తా వాతా కుచ్ఛిం పరికన్తన్తి. న మే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, ఆవుసో సారిపుత్త, ద్వే బలవన్తో పురిసా దుబ్బలతరం పురిసం నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుయా సన్తాపేయ్యుం సమ్పరితాపేయ్యుం; ఏవమేవ ఖో మే, ఆవుసో సారిపుత్త, అధిమత్తో కాయస్మిం డాహో. న మే, ఆవుసో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి; అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సత్థం, ఆవుసో సారిపుత్త, ఆహరిస్సామి, నావకఙ్ఖామి జీవిత’’న్తి.

౩౯౦. ‘‘మాయస్మా ఛన్నో సత్థం ఆహరేసి. యాపేతాయస్మా ఛన్నో. యాపేన్తం మయం ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఇచ్ఛామ. సచే ఆయస్మతో ఛన్నస్స నత్థి సప్పాయాని భోజనాని, అహం ఆయస్మతో ఛన్నస్స సప్పాయాని భోజనాని పరియేసిస్సామి. సచే ఆయస్మతో ఛన్నస్స నత్థి సప్పాయాని భేసజ్జాని, అహం ఆయస్మతో ఛన్నస్స సప్పాయాని భేసజ్జాని పరియేసిస్సామి. సచే ఆయస్మతో ఛన్నస్స నత్థి పతిరూపా ఉపట్ఠాకా, అహం ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఉపట్ఠహిస్సామి. మాయస్మా ఛన్నో సత్థం ఆహరేసి. యాపేతాయస్మా ఛన్నో. యాపేన్తం మయం ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఇచ్ఛామా’’తి.

‘‘నపి మే, ఆవుసో సారిపుత్త, నత్థి సప్పాయాని భోజనాని; నపి మే నత్థి సప్పాయాని భేసజ్జాని; నపి మే నత్థి పతిరూపా ఉపట్ఠాకా; అపి చావుసో సారిపుత్త, పరిచిణ్ణో మే సత్థా దీఘరత్తం మనాపేనేవ నో అమనాపేన. ఏతఞ్హి, ఆవుసో సారిపుత్త, సావకస్స పతిరూపం యం సత్థారం పరిచరేయ్య మనాపేనేవ నో అమనాపేన. ‘అనుపవజ్జం ఛన్నో భిక్ఖు సత్థం ఆహరిస్సతీ’తి ఏవమేతం [ఏవమేవ ఖో త్వం (క.)], ఆవుసో సారిపుత్త, ధారేహీ’’తి. ‘‘పుచ్ఛేయ్యామ మయం ఆయస్మన్తం ఛన్నం కఞ్చిదేవ దేసం, సచే ఆయస్మా ఛన్నో ఓకాసం కరోతి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయా’’తి. ‘‘పుచ్ఛావుసో సారిపుత్త, సుత్వా వేదిస్సామీ’’తి.

౩౯౧. ‘‘చక్ఖుం, ఆవుసో ఛన్న, చక్ఖువిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్ససి? సోతం, ఆవుసో ఛన్న, సోతవిఞ్ఞాణం…పే… ఘానం, ఆవుసో ఛన్న, ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హం, ఆవుసో ఛన్న, జివ్హావిఞ్ఞాణం … కాయం, ఆవుసో ఛన్న, కాయవిఞ్ఞాణం… మనం, ఆవుసో ఛన్న, మనోవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘ఏతం మమ, ఏసోహమస్మి, ఏసో మే అత్తా’తి సమనుపస్ససీ’’తి?

‘‘చక్ఖుం, ఆవుసో సారిపుత్త, చక్ఖువిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సామి. సోతం, ఆవుసో సారిపుత్త…పే… ఘానం, ఆవుసో సారిపుత్త… జివ్హం, ఆవుసో సారిపుత్త… కాయం, ఆవుసో సారిపుత్త… మనం, ఆవుసో సారిపుత్త, మనోవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సామీ’’తి.

౩౯౨. ‘‘చక్ఖుస్మిం, ఆవుసో ఛన్న, చక్ఖువిఞ్ఞాణే చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు కిం దిస్వా కిం అభిఞ్ఞాయ చక్ఖుం చక్ఖువిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్ససి? సోతస్మిం, ఆవుసో ఛన్న, సోతవిఞ్ఞాణే … ఘానస్మిం, ఆవుసో ఛన్న, ఘానవిఞ్ఞాణే… జివ్హాయ, ఆవుసో ఛన్న, జివ్హావిఞ్ఞాణే… కాయస్మిం, ఆవుసో ఛన్న, కాయవిఞ్ఞాణే… మనస్మిం, ఆవుసో ఛన్న, మనోవిఞ్ఞాణే మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు కిం దిస్వా కిం అభిఞ్ఞాయ మనం మనోవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్ససీ’’తి?

‘‘చక్ఖుస్మిం, ఆవుసో సారిపుత్త, చక్ఖువిఞ్ఞాణే చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు నిరోధం దిస్వా నిరోధం అభిఞ్ఞాయ చక్ఖుం చక్ఖువిఞ్ఞాణం చక్ఖువిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సామి. సోతస్మిం, ఆవుసో సారిపుత్త, సోతవిఞ్ఞాణే… ఘానస్మిం, ఆవుసో సారిపుత్త, ఘానవిఞ్ఞాణే… జివ్హాయ, ఆవుసో సారిపుత్త, జివ్హావిఞ్ఞాణే… కాయస్మిం, ఆవుసో సారిపుత్త, కాయవిఞ్ఞాణే… మనస్మిం, ఆవుసో సారిపుత్త, మనోవిఞ్ఞాణే మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు నిరోధం దిస్వా నిరోధం అభిఞ్ఞా మనం మనోవిఞ్ఞాణం మనోవిఞ్ఞాణవిఞ్ఞాతబ్బే ధమ్మే ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి సమనుపస్సామీ’’తి.

౩౯౩. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా మహాచున్దో ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఏతదవోచ – ‘‘తస్మాతిహ, ఆవుసో ఛన్న, ఇదమ్పి తస్స భగవతో సాసనం [వచనం (సీ.)], నిచ్చకప్పం మనసి కాతబ్బం – ‘నిస్సితస్స చలితం, అనిస్సితస్స చలితం నత్థి. చలితే అసతి పస్సద్ధి, పస్సద్ధియా సతి నతి న హోతి. నతియా అసతి ఆగతిగతి న హోతి. ఆగతిగతియా అసతి చుతూపపాతో న హోతి. చుతూపపాతే అసతి నేవిధ న హురం న ఉభయమన్తరేన. ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సా’’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా చ సారిపుత్తో ఆయస్మా చ మహాచున్దో ఆయస్మన్తం ఛన్నం ఇమినా ఓవాదేన ఓవదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమింసు.

౩౯౪. అథ ఖో ఆయస్మా ఛన్నో అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే చ సారిపుత్తే ఆయస్మన్తే చ మహాచున్దే సత్థం ఆహరేసి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆయస్మతా, భన్తే, ఛన్నేన సత్థం ఆహరితం. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి? ‘‘నను తే, సారిపుత్త, ఛన్నేన భిక్ఖునా సమ్ముఖాయేవ అనుపవజ్జతా బ్యాకతా’’తి? ‘‘అత్థి, భన్తే, పుబ్బజిరం [పప్పజితఞ్హితం (క.), ఉపవజ్జితం (క.), పుబ్బవిజ్జనం, పుబ్బవిజ్ఝనం, పుబ్బవిచిరం (సంయుత్తకే)] నామ వజ్జిగామో. తత్థాయస్మతో ఛన్నస్స మిత్తకులాని సుహజ్జకులాని ఉపవజ్జకులానీ’’తి. ‘‘హోన్తి [పోసన్తి (క.)] హేతే, సారిపుత్త, ఛన్నస్స భిక్ఖునో మిత్తకులాని సుహజ్జకులాని ఉపవజ్జకులాని. నాహం, సారిపుత్త, ఏత్తావతా ‘సఉపవజ్జో’తి వదామి. యో ఖో, సారిపుత్త, ఇమఞ్చ కాయం నిక్ఖిపతి అఞ్ఞఞ్చ కాయం ఉపాదియతి తమహం ‘సఉపవజ్జో’తి వదామి. తం ఛన్నస్స భిక్ఖునో నత్థి. ‘అనుపవజ్జో ఛన్నో భిక్ఖు సత్థం ఆహరేసీ’తి ఏవమేతం, సారిపుత్త, ధారేహీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

ఛన్నోవాదసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.